Τέλος η «δεύτερη Κυριακή»: Η ΝΔ αλλάζει τον εκλογικό χάρτη της Αυτοδιοίκησης – Σφοδρή σύγκρουση για τον νέο Κώδικα
Σοφια ΧυτουΗ Βουλή ενέκρινε τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποκλειστικά με τις ψήφους της Νέας Δημοκρατίας, σηματοδοτώντας τη μεγαλύτερη αλλαγή στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών από τη μεταπολίτευση. Το πλέον εμβληματικό στοιχείο της μεταρρύθμισης είναι η κατάργηση της επαναληπτικής ψηφοφορίας – της λεγόμενης «δεύτερης Κυριακής» – και η καθιέρωση εκλογής σε έναν μόνο γύρο, με σύστημα συμπληρωματικής (εναλλακτικής) ψήφου.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο μοντέλο ενισχύει τη συμμετοχή, περιορίζει το κόστος των εκλογών και ευνοεί τις προγραμματικές συγκλίσεις. Αντίθετα, η αντιπολίτευση κάνει λόγο για «καλπονοθευτική» παρέμβαση που αποδυναμώνει τη δημοκρατική νομιμοποίηση των αυτοδιοικητικών αρχών.
Πώς αλλάζει το εκλογικό σύστημα
Με το νέο πλαίσιο, οι πολίτες θα επιλέγουν όχι μόνο τον βασικό συνδυασμό της προτίμησής τους, αλλά και μία δεύτερη επιλογή. Εάν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό από την πρώτη καταμέτρηση, θα προσμετρώνται οι δεύτερες προτιμήσεις μεταξύ των δύο πρώτων υποψηφίων, χωρίς να απαιτείται νέα εκλογική αναμέτρηση.
Πρόκειται για μοντέλο που εφαρμόζεται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες μέσω διαφορετικών εκδοχών της preferential voting, με στόχο να περιορίζονται οι επαναληπτικές εκλογές και να ενισχύονται οι συναινέσεις ήδη από την πρώτη κάλπη.
Λιβάνιος: «Περισσότερη συμμετοχή, περισσότερος διάλογος»
Υπερασπιζόμενος τη μεταρρύθμιση, ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος υποστήριξε ότι το νέο σύστημα εκσυγχρονίζει τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης.
«Το νέο εκλογικό σύστημα οδηγεί στην αύξηση της συμμετοχής των πολιτών, ενισχύει τη θετική ψήφο και δημιουργεί κίνητρα για ουσιαστικό προεκλογικό διάλογο και συνεργασίες», ανέφερε από το βήμα της Βουλής, επιμένοντας ότι ο νέος Κώδικας αντιμετωπίζει χρόνιες δυσλειτουργίες της αυτοδιοικητικής διοίκησης.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής θα μειώσει σημαντικά την εκλογική κόπωση και θα περιορίσει τα υψηλά ποσοστά αποχής που καταγράφονταν στις επαναληπτικές αναμετρήσεις.
Η αντιπολίτευση: «Αντιδημοκρατικό και καλπονοθευτικό σύστημα»
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης καταψήφισαν επί της αρχής το νομοσχέδιο, κάνοντας λόγο για αλλαγή των εκλογικών κανόνων με καθαρά πολιτικά κριτήρια.
Το ΠΑΣΟΚ χαρακτήρισε την κατάργηση της δεύτερης Κυριακής πλήγμα για τη δημοκρατική νομιμοποίηση των δημάρχων και δεσμεύθηκε ότι, εφόσον γίνει κυβέρνηση, θα επαναφέρει το προηγούμενο σύστημα.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι νομοθετεί με γνώμονα τις εσωκομματικές της ισορροπίες και όχι την ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης.
Από την πλευρά του, ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε λόγο για «εκλογική μηχανική» που περιορίζει τη δυνατότητα των πολιτών να εκφράζονται στον δεύτερο γύρο, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης χαρακτήρισαν το νέο μοντέλο «αντιδημοκρατικό» και «καλπονοθευτικό».
Τα στοιχεία πίσω από τη μεταρρύθμιση
Η αλλαγή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η συμμετοχή στις αυτοδιοικητικές εκλογές καταγράφει ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2023, η συμμετοχή στον δεύτερο γύρο περιορίστηκε περίπου στο 40%, έναντι σχεδόν 53% στον πρώτο γύρο, γεγονός που σημαίνει ότι εκατοντάδες χιλιάδες ψηφοφόροι δεν επέστρεψαν στις κάλπες μία εβδομάδα αργότερα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών:332 δήμοι και 13 περιφέρειες αποτελούν το νέο πεδίο εφαρμογής του συστήματος.
Στις εκλογές του 2023 περισσότεροι από 80 δήμοι οδηγήθηκαν σε δεύτερο γύρο.
Η οργάνωση δεύτερης εκλογικής Κυριακής συνεπάγεται σημαντικό διοικητικό και οικονομικό κόστος για το κράτος, τους δήμους και τους εκλογικούς μηχανισμούς.
Η κυβέρνηση αξιοποιεί τα στοιχεία αυτά ως επιχείρημα υπέρ της μεταρρύθμισης, ενώ η αντιπολίτευση αντιτείνει ότι η εξοικονόμηση πόρων δεν μπορεί να υπερισχύσει της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Ευρωπαϊκές πρακτικές
Η συζήτηση δεν είναι αποκλειστικά ελληνική. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζονται διαφορετικά μοντέλα εκλογής των τοπικών αρχών.
Η Ιρλανδία χρησιμοποιεί σύστημα μεταβιβαζόμενης ψήφου (STV), ενώ η Αυστραλία εφαρμόζει εδώ και δεκαετίες προτιμησιακή ψήφο στις περισσότερες εκλογικές διαδικασίες. Αντίθετα, χώρες όπως η Γαλλία και η Πορτογαλία εξακολουθούν να χρησιμοποιούν δύο γύρους σε πολλές αυτοδιοικητικές εκλογές.
Η ελληνική επιλογή αποτελεί ουσιαστικά ένα υβριδικό μοντέλο, που επιχειρεί να συνδυάσει την αποφυγή δεύτερης κάλπης με τη διατήρηση στοιχείων ευρύτερης πολιτικής νομιμοποίησης μέσω της δεύτερης προτίμησης.
Η πολιτική διάσταση
Πέρα από την τεχνική μεταρρύθμιση, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποκτά έντονο πολιτικό συμβολισμό. Η κυβέρνηση παρουσιάζει την αλλαγή ως μέρος ενός συνολικού εκσυγχρονισμού της δημόσιας διοίκησης και της λειτουργίας των ΟΤΑ.
Η αντιπολίτευση, αντίθετα, θεωρεί ότι πρόκειται για ακόμη μία μεταρρύθμιση που ενισχύει τη συγκέντρωση εξουσίας και μεταβάλλει τους κανόνες του πολιτικού ανταγωνισμού προς όφελος της κυβερνητικής πλειοψηφίας.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028 θα διεξαχθούν με ένα εντελώς διαφορετικό εκλογικό μοντέλο, το οποίο αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και θεσμικά τεστ της επόμενης περιόδου.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου