Άρα, είναι απόλυτα λογικό το τελικό αποτέλεσμα να είναι κωμικό. Κωμική είναι και η προσπάθεια αιτιολόγησης. Τραγική είναι όμως η εικόνα που εκπέμπει η χώρα στο διεθνές περιβάλλον. Με ό,τι μπορεί αν συνεπάγεται αυτό. Εξάλλου, παρά τα παχιά λόγια, κατά περιόδους, ουδείς σκέφτηκε σοβαρά να ιδρύσει Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΣΑ). Δημιούργησαν μόνο θέση Συμβούλου… για να βγάλουν την υποχρέωση, ή μάλλον για να μην καταγγελθούν ως ανακόλουθοι με βάση τις προεκλογικές τους διακηρύξεις. Όχι «δεσμεύσεις», αφού οι πιο έμπειροι εκ των αναλυτών, ουδέποτε πίστεψαν ότι υπήρχε πρόθεση ίδρυσής του.
Ξέχασαν όμως το Συμβούλιο… Είναι γνωστή η αλλεργία των άμεσα εμπλεκόμενων υπουργείων Εξωτερικών και Εθνικής Άμυνας απέναντι σε κάθε προοπτική ίδρυσης ΣΕΑ. Ο λόγος είναι απλός. Είναι τα κατεξοχήν υπουργεία που προσφέρονται για ανέξοδη και συνεχή προβολή των πολιτικών προϊσταμένων και οτιδήποτε παρεμβάλλει αυτή την ιδιοτελή χρησιμότητα, αντιμετωπίζεται με αποφασιστικότητα που λείπει από τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Πολιτικό φέουδο
Όλοι γνωρίζουν, ότι «εθνική πολιτική» δεν υφίσταται. Μόνο κάποιες πολύ γενικές κατευθύνσεις. Οι υπεύθυνοι για τη χάραξη και εισήγηση πολιτικής σπανίως εισακούγονται. Επικρατεί η προσωπική θεώρηση του εκάστοτε υπουργού, που συνήθως έχει ως απόλυτη προτεραιότητα την ανέλιξή του στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος. Η τρέχουσα περίοδος, όχι μόνο δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα που τεκμηριώνουν το κεντρικό επιχείρημα του σχολίου…
Ας πάμε όμως στα της Λιβύης. Η ελληνική «μη πολιτική» από τον Νοέμβριο του 2019 που υπεγράφη το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, έχει περάσει από χίλια μύρια κύματα. Λίγο απ’ όλα! Από την κατά περιόδους επιλογή ενός εκ των δύο πρωταγωνιστών στο δυτικό και ανατολικό τμήμα (Ντμπέιμπα vs. Χάφταρ), την αντίστοιχη «απομόνωση» του μη αρεστού, μέχρι την ανάπτυξη σχέσεων και με τις δυο πλευρές.
Θεωρητικά, το βασικό ζητούμενο θα έπρεπε να είναι η σε βάρος των νομίμων συμφερόντων της Ελλάδας κακόβουλη επιρροή της τουρκική διπλωματίας. Με επίκεντρο την καταπολέμηση των συνεπειών του Μνημονίου. Πέρα από την τόσο βαρετή διαρκή καταδίκη, με τη μόνιμη επωδό, «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα», που προκαλούσε θυμηδία σε έμπειρους κύκλους εξωτερικής πολιτικής!
Το πρόβλημα ήταν γνωστό εξ αρχής. Άρα, το να έχεις περάσει από όλα αυτά τα στάδια δεν τεκμαίρει διπλωματική ικανότητα. Μάλλον άλλες προτεραιότητες, ανοργανωσιά και ανοησία. Με το που υπογράφτηκε το Μνημόνιο από την τότε κυβέρνηση Σαράτζ, απελάσαμε τον πρέσβη στην Αθήνα. Ποιος θυμόμαστε ποιος ήταν; Ο Μοχάμεντ αλ Μένφι, ο οποίος το 2021 ανέλαβε πρόεδρος του μεταβατικού Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης.
Στο πλαίσιο δε της γνωστής μας τάσης να τα βλέπουμε όλα με όρους «καλός vs. κακός» και «άσπρο vs. μαύρο», στραφήκαμε στην ανατολική Λιβύη του στρατάρχη Χάφταρ, που μέχρι τότε, για γνήσιους φίλους, εταίρους και συμμάχους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, δεν ήταν πολιτικώς ορθό να τον κάνουμε παρέα! Στις αρχές του 2020 μάλιστα, πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα.
Αλήστου μνήμης…
Μεσολάβησε (Ιούνιος 2020) η περίφημη συνέντευξη του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας, Θάνου Ντόκου. Μιλώντας
στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων τηλεοπτικού σταθμού, αφού πρώτα διαπίστωσε ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο απασχολεί μόνο την Ελλάδα, παρά τις… δηλώσεις συμπαράστασης από ΕΕ και ΗΠΑ, μιλώντας για τον Χάφταρ -που είχε προσκαλέσει η κυβέρνηση στην Αθήνα- είπε το αλήστου μνήμης: «Έχει αλλάξει το μομέντουμ της σύγκρουσης … και ίσως οι πολιτικές του ημέρες να είναι μετρημένες»! Θα επανέλθουμε.
Με την ανάληψη της εξουσίας από τη «μεταβατική» Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον Ντμπεϊμπά, η Αθήνα επιχείρησε εκ νέου προσέγγιση με τη δυτική Λιβύη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισκέφθηκε την Τρίπολη τον Απρίλιο του 2021. Εκεί έθεσε ευθέως το θέμα και ζήτησε απομάκρυνση των ξένων στρατευμάτων και την ακύρωση του μνημονίου. Εγκαινιάσθηκε και η εκ νέου έναρξη λειτουργίας της ελληνικής πρεσβείας και προξενείου στην Τρίπολη.
Τουρκική επίδειξη ισχύος στη Λιβύη
Για ποιον λόγο κινητοποιήθηκε ο πρωθυπουργός; Διότι η τουρκική Εθνοσυνέλευση είχε ήδη εγκρίνει την αποστολή τουρκικών δυνάμεων προς υποστήριξη της μεταβατικής κυβέρνησης και του έχοντος, όπως αποδείχθηκε, πολλαπλά επιχειρηματικά συμφέροντα στην Τουρκία, πρωθυπουργού Ντμπεϊμπά! Η ζημιά όμως είχε ήδη γίνει! Οι τουρκικές δυνάμεις έφταναν στη Λιβύη με τον συνήθη «θεατρικό» τρόπο και μαζική επικοινωνιακή κάλυψη. Ο στόχος πασιφανής και δεν εξυπηρετούσε τα ελληνικά συμφέροντα…
Τον Οκτώβριο του 2022 ήρθε το επόμενο πλήγμα. Η υπογραφή νέου μνημονίου της Τουρκίας με τη Λιβύη που αφορούσε τους υδρογονάνθρακες. Αυτό πάγωσε τις διμερείς σχέσεις. Το Νοέμβριο μετέβη στη Λιβύη και το αεροδρόμιο της Τρίπολης ο τότε υπ. Εξωτερικών, Νίκος Δένδιας. Η επίσκεψη είχε απρόοπτα…
Αρνήθηκε να κατέβει από το αεροσκάφος που τον μετέφερε, καθώς διαπιστώθηκε ότι τον περίμενε η Λίβυα ομόλογός του, Νάιλα Μανγκούς, που είχε υπογράψει το Μνημόνιο με τον Τούρκο ΥΠΕΞ Τσαβούσογλου. Το πρόγραμμα του Δένδια προέβλεπε ότι θα επισκεφθεί την Τρίπολη και στη συνέχεια τη Βεγγάζη. Όμως, ο όρος που είχε τεθεί, όσον αφορά την Τρίπολη, ήταν να συναντήσει μόνο τον πρόεδρο του προεδρικού συμβουλίου Μοχάμεντ Μένφι.
Δεν τηρήθηκε, αποκαλύπτοντας την ανυποληψία στην οποία είχε περιπέσει η ελληνική εξωτερική πολιτική… Στο αεροδρόμιο την Τρίπολης, τον περίμενε η Μανγκούς, με τον υπουργό να αποφασίζει να αναχωρήσει για τη Βεγγάζη χωρίς να πραγματοποιηθεί η συνάντηση. Η «επιτυχία» της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής από το 2019, είναι… αυταπόδεικτη.
Η συνήθης επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος μας υπαγόρευσε, ότι με το να απέχουμε πλήρως από τη δυτική Λιβύη, αφήνουμε το «γήπεδο» ελεύθερο για την Άγκυρα! Όπως έχει γίνει ήδη φανερό, έχουμε περάσει σε μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, εγκαταλείποντας την προϋπόθεση ακύρωσης του Μνημονίου για να υπάρξουν συζητήσεις.
Εξάλλου, το θέμα της χάραξης θαλασσίων ζωνών παρέμενε ανοικτό. Με την ανατολική Λιβύη η σχέση μας στηρίχθηκε κυρίως στο Κοινοβούλιο, με έδρα στο Τομπρούκ. Ανοίξαμε εκ νέου Προξενείο στην Τρίπολη και έδωσε έμφαση στην οικονομική συνεργασία.
Το μεταναστευτικό είναι επίσης ένα φλέγον πρόβλημα. Έχοντας ως αρχικό προορισμό τις ιταλικές νήσους Λαμπεντούζα και Σικελία, αίφνης, από τα τέλη του 2023 ξεκίνησε μαζική ροή παράνομων μεταναστών από τη Λιβύη προς τη Γαύδο και την Κρήτη.
Υπάρχει άραγε κανείς που να πιστεύει ότι οι καταγγελίες περί εργαλειοποίησης από την Τουρκία είναι υπερβολές και συνωμοσιολογία; Τουλάχιστον, η νέα πραγματικότητα, συνεπικουρούμενων και ελληνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων, φέρνει πιο κοντά την ελληνική και την ιταλική διπλωματία. Η αμφισβήτηση του δικαιώματος των νήσων, ακόμα και του μεγέθους μιας Κρήτης, να έχουν θαλάσσιες ζώνες πέραν των χωρικών υδάτων έκτασης 6 ναυτικών μιλίων, δεν πλήττει μόνο τα ελληνικά συμφέροντα.
Πιο οργανωμένοι πλέον, όμως…
Τουλάχιστον, πλέον, σε εξέλιξη βρίσκονται διμερείς συζητήσεις τεχνικού περιεχομένου για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να ακυρώσει στην πράξη το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και την προσέλκυση της Λιβύης στην εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Είτε με διμερή συμφωνία, είτε με συμφωνία για την παραπομπή του θέματος στο διεθνές δικαστήριο.
Οι παλινωδίες της ελληνικής διπλωματίας θα είχαν αποφευχθεί, εάν η χώρα διέθετε θεσμούς παραγωγής εξωτερικής πολιτικής και βούληση να εφαρμόσει ό,τι εξυπηρετούσε τα εθνικά συμφέροντα. Χωρίς ερασιτεχνικούς αυτοσχεδιασμούς υπαγορευμένους από την τακτική συγκυρία και την ανάγκη πολιτικής προβολής των εμπλεκομένων πολιτικών.
Η διατήρηση ανοικτών διαύλων συνεννόησης με τις δυο πλευρές της Λιβύης ήταν απλώς αυτονόητη επιλογή, εκτός κι αν η Αθήνα έκρινε πως υπήρχαν άλλες μέθοδοι που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει με στόχο των πειθαναγκασμό των Λίβυων…
Ένα Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας θα είχε ως αποστολή να παρουσιάζει εναλλακτικές επιλογές δράσης, αναλόγως των εξελίξεων, πάντα σε συνάφεια με το ελληνικό εθνικό συμφέρον. Με βασικό πάντα στόχο να διαμορφώσει τις εξελίξεις στην περιοχή. Όχι να ακολουθεί η Ελλάδα, αντιδρώντας σε εξωτερικά ερεθίσματα καταϊδρωμένη…
Επισήμως απόντες από τη Λιβύη
Το πρόβλημα είναι ότι η Ελλάδα εξακολουθεί, γενικά, στο επίπεδο του διεθνούς περιβάλλοντος, να είναι αθέατη στη Λιβύη. Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, διοργανώθηκε από τον ανώτερο ιεραρχικά σύμβουλο του Αμερικανού προέδρου Τραμπ, τον Μάσαντ Μπούλος (σ.σ. πεθερός της Τίφανι Τραμπ, προεδρικής θυγατέρας), συνάντηση υπό τον τίτλο «Διεθνής Υποστήριξη για την Ειρήνη, την Ενότητα και την Ευημερία στη Λιβύη». Δεν είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς ποιοι έδωσαν το παρόν, έχοντας προσκληθεί και ποιοι απουσίαζαν.
Πρώτος και καλύτερος δίπλα στον Μπούλος ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Εκεί ήταν και η ειδική αντιπρόσωπος του ΟΗΕ για τη Λιβύη και εκπρόσωποι από την Αίγυπτο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ποιος έλλειπε από το τραπέζι των διαβουλεύσεων;
Χωρίς περαιτέρω σχολιασμό για τη συνολική αξιολόγηση της επιτυχίας της ελλαδικής πολιτικής για τη Λιβύη. Κι ας κομπάζει ο ΥΠΕΞ Γεραπετρίτης για την επαφή που διατηρεί και με τα δυο μέρη…
πηγήΟι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τηθέση του Ellada simera.