ΔΡ. ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΙΩΓΑΣ
Γράφει ο Δρ Χρήστος Ζιώγας, Επίκουρος Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών Παν/μιου Αιγαίου και εντεταλμένος Λέκτορας στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.
Την 6η Απριλίου του 2021 ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, συνοδευόμενος από τον τότε υπουργό Εξωτερικών, πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Τρίπολη της Λιβύης. Σύμφωνα με τις ακόλουθες δηλώσεις ως κύριοι στόχοι της επίσκεψης προσδιορίστηκαν: η αποκατάσταση των διμερών σχέσεων, η ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου ‒είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Άγκυρας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης‒ και η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Η ελληνική πλευρά θεωρούσε την άρνηση έγκρισης από το Λιβυκό κοινοβούλιο του τουρκολιβυκού μνημονίου– πέραν της εγγενούς του αντίθεσης προς το διεθνές δίκαιο της θάλασσας– ως ένα επιπλέον τεκμήριο της ακυρότητάς του. Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης επαναπροσέγγισης, ο νυν Έλληνας υπουργός Εξωτερικών πραγματοποίησε την 15η Ιουλίου του 2025 επίσημη επίσκεψη στη Λιβύη ‒τόσο στην Τρίπολη, όσο και στη Βεγγάζη‒ με στόχο την επανεκκίνηση του διπλωματικού διαλόγου. Οι συνομιλίες με την επισήμως αναγνωρισμένη κυβέρνηση της «δυτικής Λιβύης» αφορούσαν το ζήτημα των μεταναστευτικών ροών προς την Ελλάδα και την προοπτική οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μεταξύ των δύο κρατών.
Όσον αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, στο μεσοδιάστημα από την υπογραφή του έως πρόσφατα, δεν είχε κυρωθεί από το κοινοβούλιο της Λιβύης το οποίο τελεί υπό τον έλεγχο των δυνάμεων της «ανατολικής Λιβύης» του Στρατηγού Χαφτάρ. Την προηγουμένη εβδομάδα η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα τη θαλάσσια συμφωνία (τουρκολιβυκό μνημόνιο) με την Τουρκία, ανακαλώντας την αρνητική απόφαση που είχε λάβει το 2020. Σε ένα συναφές πεδίο και σύμφωνα με τα στοιχεία της ελληνικής ακτοφυλακής το 2025 κατέφτασαν μέσω της «νότιας διαδρομής» από τη Λιβύη στην Κρήτη και τη Γαύδο περίπου 19.948 άτομα, σημειώνοντας αύξηση περίπου 400% σε σύγκριση με τα 4.935 άτομα του 2024. Εν συνεχεία, ο Έλληνας υπουργός Μετανάστευσης δήλωσε τον Οκτώβριο του 2026 ότι τους προηγούμενους εννέα μήνες περίπου 19.000 μετανάστες έφτασαν από τη Λιβύη στην Κρήτη.
Αντιπαραβάλλοντας αρχικές στοχοθεσίες και αποτελέσματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής εύλογα προκύπτει μια αλληλουχία ερωτημάτων σχετικά με τη χάραξη, την άσκηση και την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής μας πολιτικής: Πώς προσλαμβάνουμε μια αρνητική εξέλιξη που θίγει κυριαρχικά δικαιώματα και το εθνικό συμφέρον; Τι λέμε σε όσους την προκάλεσαν; Τι μας λεν και τι εν τέλει καταλαβαίνουμε (και κυρίως πράττουμε); Αναμφίβολα, συνιστά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περιπτωσιολογική μελέτη για το επιστημονικό πεδίο της ανάλυσης εξωτερικής πολιτικής (Foreign Policy Analysis). Το δε γνωστό επιμύθιο ότι «η συμφωνία δεν παράγει νομικά αποτελέσματα προς τρίτους», είναι επικοινωνιακά βολικό και ενδεχομένως ψυχικά θεραπευτικό ‒για τους ασκούντες την ελληνική εξωτερική πολιτική‒ δεν συνιστά σε καμία όμως περίπτωση μέτρο επιτυχίας στο απαιτητικό πεδίο της διεθνούς πολιτικής.
Επίσης, δηλώσεις ανώτατων αξιωματούχων της ΕΕ, εν προκειμένω της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του πρόεδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα με τις οποίες αμφότεροι εξέφρασαν «τη βαθιά τους λύπη για τη σημερινή επικύρωση, από το λιβυκό Κοινοβούλιο, του λεγόμενου Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας σχετικά με την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο Θάλασσα», μικρή σημασία έχουν επί του πρακτέου αν δεν συνοδεύονται από αποφάσεις που θα έχουν ουσιαστικές συνέπειες για τη Λιβύη.
Αξίζει λοιπόν να σημειωθούν τα εξής: η Λιβύη λαμβάνει για το χρονικό διάστημα 2021-2027 διμερή αναπτυξιακή βοήθεια ύψους 224 εκ.€. Λόγω της πολιτικής αστάθειας στη διαιρεμένη χώρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν εκταμιεύει το σύνολο του ποσού, αντίθετα εγκρίνει με ετήσιες αποφάσεις (Commission Decisions) κάθε πακέτο «Ειδικού Μέτρου» (Special Measure in favour of Libya for 2023, 2024, 2025-2027), διασφαλίζοντας ότι τα κονδύλια αποδεσμεύονται σταδιακά και ελέγχονται αυστηρά. Η χρηματοδότηση τελεί υπό την κοινοτική Αρχή της Αιρεσιμότητας (Conditionality Principle) η οποία αποτελεί θεμελιώδη κανόνα στη διαχείριση της εξωτερικής βοήθειας και της αναπτυξιακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γεγονός που σημαίνει ότι η παροχή, η συνεχής ροή ή η αύξηση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης εξαρτώνται από την εκπλήρωση συγκεκριμένων προϋποθέσεων, κριτηρίων και δεσμεύσεων από τη λήπτρια χώρα.
Επομένως, αν δεν συνιστά ο σεβασμός των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας –που αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου και πολλοί εξ ημών ευαγγελίζονται νυχθημερόν– προαπαιτούμενο για τη χρηματοδότηση ενός τρίτου κράτους, κάποιος/οι δεν έκανε/αν καλά την δουλειά του/ς κατά τη διαδικασία προσδιορισμού των όρων αιρεσιμότητας για τη Λιβύη.
Επίσης στο πλαίσιο του Προγράμματος Μετανάστευσης Προστασίας (2021–2026) η συγκεκριμένη χώρα έχει λάβει 220 εκατ.€ για προστασία των προσφύγων, οικειοθελείς επιστροφές και διαχείριση συνόρων ·ουδέν σχόλιο επ’ αυτού.
Εν κατακλείδι τόσο η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – κατά κύριο λόγο– όσο και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου – που προεδρεύει του ανώτατου πολιτικού οργάνου της ΕΕ κι ο οποίος μεταξύ των άλλων εκπροσωπεί την ΕΕ στο ανώτατο επίπεδο για θέματα Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (CFSP) – Αντόνιο Κόστα δύνανται να δρομολογήσουν διαδικασίες ώστε να υπάρξουν ουσιαστικές κι όχι ρητορικές μόνο συνέπειες για τη Λιβύη. Οι περισσότεροι εξ ημών εικάζουμε βάσιμα πως ούτε αυτοί θα πράξουν κάτι παραπάνω από τη δήλωση συμπαθείας, ούτε οι ημέτεροι θα τους ελέγξουν γιατί δεν το έπραξαν. Το δεύτερο λοιπόν επιμύθιο αφορά τη μετάθεση στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ζητημάτων που αφορούν την ελληνική εξωτερική πολιτική και την αξιοποίηση αυτού ως προς την ευόδωση των στόχων της. Εμφανιζόμαστε όμως εξακολουθητικά επιμηθείς!
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Γράφει ο Δρ Χρήστος Ζιώγας, Επίκουρος Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών Παν/μιου Αιγαίου και εντεταλμένος Λέκτορας στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.
Την 6η Απριλίου του 2021 ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, συνοδευόμενος από τον τότε υπουργό Εξωτερικών, πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Τρίπολη της Λιβύης. Σύμφωνα με τις ακόλουθες δηλώσεις ως κύριοι στόχοι της επίσκεψης προσδιορίστηκαν: η αποκατάσταση των διμερών σχέσεων, η ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου ‒είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Άγκυρας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης‒ και η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Η ελληνική πλευρά θεωρούσε την άρνηση έγκρισης από το Λιβυκό κοινοβούλιο του τουρκολιβυκού μνημονίου– πέραν της εγγενούς του αντίθεσης προς το διεθνές δίκαιο της θάλασσας– ως ένα επιπλέον τεκμήριο της ακυρότητάς του. Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης επαναπροσέγγισης, ο νυν Έλληνας υπουργός Εξωτερικών πραγματοποίησε την 15η Ιουλίου του 2025 επίσημη επίσκεψη στη Λιβύη ‒τόσο στην Τρίπολη, όσο και στη Βεγγάζη‒ με στόχο την επανεκκίνηση του διπλωματικού διαλόγου. Οι συνομιλίες με την επισήμως αναγνωρισμένη κυβέρνηση της «δυτικής Λιβύης» αφορούσαν το ζήτημα των μεταναστευτικών ροών προς την Ελλάδα και την προοπτική οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μεταξύ των δύο κρατών.
Όσον αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, στο μεσοδιάστημα από την υπογραφή του έως πρόσφατα, δεν είχε κυρωθεί από το κοινοβούλιο της Λιβύης το οποίο τελεί υπό τον έλεγχο των δυνάμεων της «ανατολικής Λιβύης» του Στρατηγού Χαφτάρ. Την προηγουμένη εβδομάδα η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα τη θαλάσσια συμφωνία (τουρκολιβυκό μνημόνιο) με την Τουρκία, ανακαλώντας την αρνητική απόφαση που είχε λάβει το 2020. Σε ένα συναφές πεδίο και σύμφωνα με τα στοιχεία της ελληνικής ακτοφυλακής το 2025 κατέφτασαν μέσω της «νότιας διαδρομής» από τη Λιβύη στην Κρήτη και τη Γαύδο περίπου 19.948 άτομα, σημειώνοντας αύξηση περίπου 400% σε σύγκριση με τα 4.935 άτομα του 2024. Εν συνεχεία, ο Έλληνας υπουργός Μετανάστευσης δήλωσε τον Οκτώβριο του 2026 ότι τους προηγούμενους εννέα μήνες περίπου 19.000 μετανάστες έφτασαν από τη Λιβύη στην Κρήτη.
Αντιπαραβάλλοντας αρχικές στοχοθεσίες και αποτελέσματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής εύλογα προκύπτει μια αλληλουχία ερωτημάτων σχετικά με τη χάραξη, την άσκηση και την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής μας πολιτικής: Πώς προσλαμβάνουμε μια αρνητική εξέλιξη που θίγει κυριαρχικά δικαιώματα και το εθνικό συμφέρον; Τι λέμε σε όσους την προκάλεσαν; Τι μας λεν και τι εν τέλει καταλαβαίνουμε (και κυρίως πράττουμε); Αναμφίβολα, συνιστά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περιπτωσιολογική μελέτη για το επιστημονικό πεδίο της ανάλυσης εξωτερικής πολιτικής (Foreign Policy Analysis). Το δε γνωστό επιμύθιο ότι «η συμφωνία δεν παράγει νομικά αποτελέσματα προς τρίτους», είναι επικοινωνιακά βολικό και ενδεχομένως ψυχικά θεραπευτικό ‒για τους ασκούντες την ελληνική εξωτερική πολιτική‒ δεν συνιστά σε καμία όμως περίπτωση μέτρο επιτυχίας στο απαιτητικό πεδίο της διεθνούς πολιτικής.
Επίσης, δηλώσεις ανώτατων αξιωματούχων της ΕΕ, εν προκειμένω της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του πρόεδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα με τις οποίες αμφότεροι εξέφρασαν «τη βαθιά τους λύπη για τη σημερινή επικύρωση, από το λιβυκό Κοινοβούλιο, του λεγόμενου Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας σχετικά με την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο Θάλασσα», μικρή σημασία έχουν επί του πρακτέου αν δεν συνοδεύονται από αποφάσεις που θα έχουν ουσιαστικές συνέπειες για τη Λιβύη.
Αξίζει λοιπόν να σημειωθούν τα εξής: η Λιβύη λαμβάνει για το χρονικό διάστημα 2021-2027 διμερή αναπτυξιακή βοήθεια ύψους 224 εκ.€. Λόγω της πολιτικής αστάθειας στη διαιρεμένη χώρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν εκταμιεύει το σύνολο του ποσού, αντίθετα εγκρίνει με ετήσιες αποφάσεις (Commission Decisions) κάθε πακέτο «Ειδικού Μέτρου» (Special Measure in favour of Libya for 2023, 2024, 2025-2027), διασφαλίζοντας ότι τα κονδύλια αποδεσμεύονται σταδιακά και ελέγχονται αυστηρά. Η χρηματοδότηση τελεί υπό την κοινοτική Αρχή της Αιρεσιμότητας (Conditionality Principle) η οποία αποτελεί θεμελιώδη κανόνα στη διαχείριση της εξωτερικής βοήθειας και της αναπτυξιακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γεγονός που σημαίνει ότι η παροχή, η συνεχής ροή ή η αύξηση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης εξαρτώνται από την εκπλήρωση συγκεκριμένων προϋποθέσεων, κριτηρίων και δεσμεύσεων από τη λήπτρια χώρα.
Επομένως, αν δεν συνιστά ο σεβασμός των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας –που αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου και πολλοί εξ ημών ευαγγελίζονται νυχθημερόν– προαπαιτούμενο για τη χρηματοδότηση ενός τρίτου κράτους, κάποιος/οι δεν έκανε/αν καλά την δουλειά του/ς κατά τη διαδικασία προσδιορισμού των όρων αιρεσιμότητας για τη Λιβύη.
Επίσης στο πλαίσιο του Προγράμματος Μετανάστευσης Προστασίας (2021–2026) η συγκεκριμένη χώρα έχει λάβει 220 εκατ.€ για προστασία των προσφύγων, οικειοθελείς επιστροφές και διαχείριση συνόρων ·ουδέν σχόλιο επ’ αυτού.
Εν κατακλείδι τόσο η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – κατά κύριο λόγο– όσο και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου – που προεδρεύει του ανώτατου πολιτικού οργάνου της ΕΕ κι ο οποίος μεταξύ των άλλων εκπροσωπεί την ΕΕ στο ανώτατο επίπεδο για θέματα Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (CFSP) – Αντόνιο Κόστα δύνανται να δρομολογήσουν διαδικασίες ώστε να υπάρξουν ουσιαστικές κι όχι ρητορικές μόνο συνέπειες για τη Λιβύη. Οι περισσότεροι εξ ημών εικάζουμε βάσιμα πως ούτε αυτοί θα πράξουν κάτι παραπάνω από τη δήλωση συμπαθείας, ούτε οι ημέτεροι θα τους ελέγξουν γιατί δεν το έπραξαν. Το δεύτερο λοιπόν επιμύθιο αφορά τη μετάθεση στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ζητημάτων που αφορούν την ελληνική εξωτερική πολιτική και την αξιοποίηση αυτού ως προς την ευόδωση των στόχων της. Εμφανιζόμαστε όμως εξακολουθητικά επιμηθείς!
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου