Θοδωρής Καλούδης
Η ευρωπαϊκή καταδίκη της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου ενισχύει ουσιαστικά την ελληνική θέση. Η μεταστροφή, όμως, της ανατολικής Λιβύης δείχνει ότι η Άγκυρα διευρύνει την επιρροή της σε ένα κρίσιμο μέτωπο. Η Αθήνα έχει κάθε λόγο να αξιοποιήσει τη στήριξη των εταίρων της, διαβάζοντας ταυτόχρονα προσεκτικά τη μεταβολή των συσχετισμών: το νομικό έρεισμα των ελληνικών δικαιωμάτων παραμένει ισχυρό, ενώ η πολιτική πίεση αυξάνεται.
Η ανακοίνωση της ΕΕ είναι σαφής: Το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτους. Η θέση αυτή, που διατυπώθηκε το 2019 και επαναλήφθηκε το 2025, διατηρείται και μετά την κύρωση του μνημονίου από τη Λιβυκή Βουλή. Συνεπώς, η απόφαση της δεν εξασφάλισε την ευρωπαϊκή αποδοχή που θα επιθυμούσε η Άγκυρα.
Η πολιτική σημασία είναι συγκεκριμένη: η αμφισβήτηση από την Άγκυρα των ελληνικών δικαιωμάτων αντιμετωπίζεται ως ευρωπαϊκό ζήτημα. Αυτό προσφέρει στην Αθήνα βάση για να ζητήσει συνέπεια στις ευρωτουρκικές σχέσεις και στην ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Λιβύης. Η δήλωση, πάντως, δεν περιλαμβάνει αυτομάτως κυρώσεις ή μηχανισμό αποτροπής. Η μετατροπή της αλληλεγγύης σε πρακτική επιρροή παραμένει αντικείμενο διπλωματικής δουλειάς.
Από την άλλη πλευρά, η κύρωση έχει πολιτικό βάρος. Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ανέτρεψε την προηγούμενη απόρριψη του μνημονίου και την απόφαση διακοπής σχέσεων με την Τουρκία. Το Reuters συνδέει την εξέλιξη με τη σταδιακή προσέγγιση Άγκυρας–Βεγγάζης, τις τουρκικές επενδύσεις και τις επαφές με το στρατόπεδο Χαφτάρ. Η Τουρκία αποκτά έτσι ευρύτερα ερείσματα μέσα στη διαιρεμένη χώρα.
Εδώ βρίσκεται και η αδυναμία του χαρακτηρισμού «ξαναζεσταμένο φαγητό». Η συμφωνία παραμένει η ίδια, αλλά μεταβάλλεται η υποστήριξή της μέσα στη Λιβύη. Η ελληνική στρατηγική οφείλει να υπολογίσει ότι οι αντίπαλοι της Τρίπολης μπορούν να συνεργάζονται με την Άγκυρα όταν θεωρούν ότι εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους. Οι τοπικές αντιπαλότητες δεν δημιουργούν μόνιμες συμμαχίες υπέρ της Ελλάδας.
Απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων
Αντίστοιχα, χρειάζεται προσοχή στη διαβεβαίωση ότι το μνημόνιο «δεν θα εφαρμοστεί» επειδή δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Η έλλειψη νόμιμου ερείσματος δεν αποκλείει μια απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων. Η Άγκυρα εξακολουθεί να παρουσιάζει επισήμως τη συμφωνία ως ισχύουσα και συμβατή με το διεθνές δίκαιο. Πρόκειται για την τουρκική θέση, την οποία απορρίπτει η ΕΕ, αλλά πάνω σε αυτήν μπορεί να επιχειρηθεί η άσκηση πίεσης.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί χαρακτηριστική δοκιμασία. Σύμφωνα με το Reuters, η τουρκική πλευρά επικαλείται το μνημόνιο για να ζητήσει προηγούμενο συντονισμό στις έρευνες της διαδρομής. Το έργο συνδέει την ευρωπαϊκή ηπειρωτική χώρα με την Κύπρο και, σε επόμενη φάση, το Ισραήλ. Οι δυσκολίες του δείχνουν πώς μια απορριπτέα αξίωση μπορεί να προκαλεί πραγματικές καθυστερήσεις και κόστος.
Η παρουσία μεγάλων ενεργειακών εταιρειών ενισχύει επίσης την ελληνική διαπραγματευτική θέση. Η Chevron έχει ανακοινώσει παραχωρήσεις για έρευνες, μεταξύ άλλων, νοτίως της Κρήτης. Ωστόσο, μια εμπορική επένδυση δεν υποκαθιστά την οριοθέτηση ούτε συνιστά αυτόματη εγγύηση κρατικής προστασίας. Η αξία της μεγαλώνει όταν συνοδεύεται από σταθερή διπλωματική και επιχειρησιακή υποστήριξη.
Για την Αθήνα, επομένως, προκύπτουν τρεις προτεραιότητες: σταθερή παρουσία και στις δύο πλευρές της Λιβύης, συντονισμός με την Αίγυπτο και τους ευρωπαϊκούς εταίρους, και προετοιμασία για συγκεκριμένες ενέργειες αμφισβήτησης στη θάλασσα. Συναφής είναι η προειδοποίηση ανάλυσης του Stimson Center: η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και οι τεχνικές συνεργασίες στη Λιβύη αποδίδουν περιορισμένη επιρροή όταν απουσιάζει κοινή πολιτική στρατηγική.
Η ευρωπαϊκή αντίδραση προσφέρει στην Ελλάδα σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο. Η επόμενη δοκιμασία θα είναι η αξιοποίησή του: ώστε οι ελληνικές έρευνες και οι ευρωπαϊκές διασυνδέσεις να προχωρούν και η συνεργασία με τη Λιβύη να αποκτήσει βάθος. Εκεί θα κριθεί κατά πόσο η σαφής διεθνής στήριξη μετατρέπεται σε αποτελεσματική προστασία των ελληνικών δικαιωμάτων.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου