Μια τουρκική κυβερνητική απόφαση ηλικίας 40 ετών επανέρχεται στο προσκήνιο και προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη σημερινή στάση της Άγκυρας απέναντι στο ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI). Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι η ίδια η Τουρκία είχε αναγνωρίσει από το 1986 την ελευθερία τρίτων κρατών να τοποθετούν υποβρύχια καλώδια ακόμη και μέσα στην τουρκική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Μαύρης Θάλασσας!
Η αποκάλυψη αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς η Άγκυρα σήμερα διεκδικεί δικαίωμα προηγούμενου συντονισμού και έγκρισης για δραστηριότητες που αφορούν το GSI σε θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Πρόκειται για μια εμφανή ένταση ανάμεσα στην παλαιότερη τουρκική κανονιστική πρακτική και στη σημερινή διπλωματική επιχειρηματολογία της Άγκυρας.
Το έγγραφο-«φωτιά» του 1986 που εκθέτει την Άγκυρα
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε ο νομικός Νικόδημος Καλλιντέρης, η τουρκική κυβερνητική απόφαση 86/11264, η οποία εγκρίθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 1986 και δημοσιεύθηκε στις 17 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, περιλαμβάνει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πρόβλεψη.
Στο άρθρο 3 της απόφασης, που αφορά την ανακήρυξη τουρκικής ΑΟΖ στη Μαύρη Θάλασσα, αναγνωρίζεται η ελευθερία άλλων κρατών να τοποθετούν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς στη συγκεκριμένη ζώνη.
Η ρύθμιση προβλέπει επίσης ότι η άσκηση των σχετικών ελευθεριών πρέπει να συμμορφώνεται με την τουρκική νομοθεσία και τη γενική πρακτική.
Το ζήτημα ανέδειξε στις 8 Οκτωβρίου ο νομικός και διεθνολόγος Θεόδωρος Κατσούρφος, μιλώντας στη ραδιοφωνική εκπομπή του Λάμπρου Καλαρρύτη.
Η ουσία είναι ότι η Άγκυρα είχε αναγνωρίσει ρητά μια διεθνή ελευθερία την οποία σήμερα επιχειρεί να υπαγάγει σε αυστηρό προηγούμενο έλεγχο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το άρθρο 79 του Δικαίου της Θάλασσας και το κρίσιμο νομικό επιχείρημα
Η σημασία του εγγράφου συνδέεται άμεσα με το άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Η συγκεκριμένη διάταξη αναγνωρίζει ότι όλα τα κράτη έχουν δικαίωμα τοποθέτησης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών στην υφαλοκρηπίδα, με ορισμένες προϋποθέσεις.
Το παράκτιο κράτος δεν διαθέτει γενικό και απεριόριστο δικαίωμα να εμποδίζει την πόντιση υποβρυχίων καλωδίων.
Υπάρχει μάλιστα μια σημαντική διάκριση: για τον καθορισμό της διαδρομής υποβρύχιων αγωγών προβλέπεται συναίνεση του παράκτιου κράτους, ενώ δεν υφίσταται αντίστοιχη γενική απαίτηση για τα καλώδια.
Βεβαίως, η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS. Αυτό όμως δεν αποκλείει την επίκληση κανόνων του εθιμικού διεθνούς δικαίου και της ίδιας της τουρκικής κρατικής πρακτικής.
Η απόφαση του 1986 μπορεί επομένως να αποτελέσει πρόσθετο νομικό επιχείρημα για την ελληνική πλευρά.
Δύο μέτρα και δύο σταθμά; Η μεγάλη αντίφαση της τουρκικής πολιτικής
Εδώ εντοπίζεται το πολιτικά εκρηκτικό στοιχείο.
Στη Μαύρη Θάλασσα, η Τουρκία είχε αναγνωρίσει την ελευθερία πόντισης καλωδίων από τρίτες χώρες.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, όμως, προβάλλει αξιώσεις προηγούμενου συντονισμού για δραστηριότητες που συνδέονται με την κατασκευή του Great Sea Interconnector.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι δεν θα επιτρέψει μη εγκεκριμένες δραστηριότητες σε περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Γιατί λοιπόν η Τουρκία αναγνώριζε το 1986 την ελευθερία τοποθέτησης καλωδίων στην ΑΟΖ της, αλλά σήμερα προβάλλει απαιτήσεις έγκρισης στην Ανατολική Μεσόγειο;
Η απάντηση συνδέεται με τις ευρύτερες τουρκικές διεκδικήσεις θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Πρέπει, ωστόσο, να διαχωρίζεται η ίδια η πόντιση ενός καλωδίου από ορισμένες ερευνητικές δραστηριότητες στον βυθό, οι οποίες ενδέχεται να υπάγονται σε διαφορετικούς νομικούς κανόνες.
Η διάκριση αυτή δεν ακυρώνει τη σημασία του εγγράφου, αλλά προσδιορίζει τα όρια του επιχειρήματος.
Το GSI μετατρέπεται σε γεωπολιτική δοκιμασία
Το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου δεν αποτελεί ένα συνηθισμένο ενεργειακό έργο.
Πρόκειται για στρατηγική υποδομή που αποσκοπεί στη σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ.
Η κατασκευή του θα ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια και θα δημιουργήσει νέες δυνατότητες μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία αντιμετωπίζει το ζήτημα μέσα από το πρίσμα των ευρύτερων θαλάσσιων διεκδικήσεών της.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν αφορά μόνο ένα καλώδιο, αλλά το κατά πόσο η Άγκυρα μπορεί να μετατρέψει αμφισβητούμενες θαλάσσιες αξιώσεις σε πρακτική δυνατότητα παρεμπόδισης διεθνών ενεργειακών έργων.
Η αμερικανική στήριξη και το μήνυμα προς την Τουρκία
Η αποκάλυψη έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή.
Στις 8 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επαναβεβαίωσε την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών στο ενεργειακό έργο της Ανατολικής Μεσογείου.
Παράλληλα, η συμμετοχή γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων ενισχύει τη διεθνή διάσταση του GSI.
Η Αθήνα διαθέτει πλέον ένα πρόσθετο επιχείρημα για να αναδείξει σε ευρωπαϊκό και αμερικανικό επίπεδο την ανάγκη απρόσκοπτης υλοποίησης του έργου.
Δεν πρόκειται, βέβαια, για δικαστική απόφαση που ακυρώνει αυτομάτως τις τουρκικές αξιώσεις.
Πρόκειται όμως για επίσημο τουρκικό κείμενο, το οποίο δυσκολεύει την παρουσίαση της γενικής ελευθερίας πόντισης καλωδίων ως κάτι ξένο προς την τουρκική νομική πρακτική.
Η Αθήνα πρέπει να αξιοποιήσει το ντοκουμέντο
Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει διπλωματικά και νομικά την απόφαση του 1986.
Η ανάδειξή της σε ευρωπαϊκούς θεσμούς και διεθνή νομικά φόρουμ θα μπορούσε να ενισχύσει την ελληνική επιχειρηματολογία.
Το σημαντικότερο είναι ότι η Τουρκία καλείται να εξηγήσει γιατί μια ελευθερία που η ίδια αναγνώρισε στη Μαύρη Θάλασσα αντιμετωπίζεται τόσο διαφορετικά στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η υπόθεση αποδεικνύει ότι η αντιπαράθεση για το GSI δεν διεξάγεται μόνο στη θάλασσα, αλλά και στο πεδίο του διεθνούς δικαίου.
Και αυτή τη φορά, ένα έγγραφο με την υπογραφή της ίδιας της τουρκικής κυβέρνησης μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ενοχλητικό για τη σημερινή επιχειρηματολογία της Άγκυρας.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου