Ποια η σχέση του Συμφώνου των τριών με τη «Sykes–Picot» του 1916; Νέα «Line in the Sand»! – Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες η ιστορία ίσως επιστρέφει όχι επειδή επαναλαμβάνεται, αλλά επειδή αλλάζουν οι ρόλοι των πρωταγωνιστών. Ιδίως σε μεταβατικές περιόδους όπου αναδιατάσσεται το διεθνές σύστημα. Η πρόσφατη αμυντική συμφωνία Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, που έχει ήδη αποκληθεί «Σύμφωνο της Άμμου», προσφέρεται για μια τέτοια ιστορική ανάγνωση.
Δρ. Σωτήρης Καμενόπουλος
Ο συμβολισμός της ονομασίας δεν μπορεί παρά να παραπέμψει σε μια άλλη «άμμο», εκείνη πάνω στην οποία, περισσότερο από έναν αιώνα πριν, χαράχτηκε η περίφημη «Line in the Sand». Το “A Line in the Sand” είναι ο τίτλος του βιβλίου του Βρετανού ιστορικού James Barr: «A Line in the Sand: The Anglo-French Struggle for the Middle East, 1914–1948». Το βιβλίο ξεκινά ουσιαστικά από τη συμφωνία Sykes–Picot και εξετάζει τον αγγλογαλλικό ανταγωνισμό για τη Μέση Ανατολή μέχρι το 1948.
Το 1916, εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η μυστική συμφωνία Sykes–Picot μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας επιχείρησε να καθορίσει τις ζώνες επιρροής των δύο ευρωπαϊκών δυνάμεων, στην υπό διαμόρφωση Μέση Ανατολή. Η μεταγενέστερη ιστοριογραφία και, ακόμη περισσότερο, η δημοσιογραφική γλώσσα συμπύκνωσαν τον συμβολισμό της συμφωνίας στη φράση «a line in the sand»: μια γραμμή που χάραξαν εξωτερικές δυνάμεις πάνω στον χάρτη μιας περιοχής της οποίας οι λαοί δεν είχαν αποφασίσει οι ίδιοι για τη μεταπολεμική της αρχιτεκτονική.
Σε παλαιότερη ανάλυση του 2024 είχε χρησιμοποιηθεί η μυστική συμφωνία Sykes-Picot για να εξετασθεί η διαμόρφωση των σύγχρονων γεωπολιτικών ισορροπιών στην περιοχή. Το πρόσφατο «Σύμφωνο της Άμμου» μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν, Σαουδικής Αραβίας μπορεί να ιδωθεί ίσως(;) ως ένα ιστορικό αντίστροφο της Sykes–Picot. Όχι επειδή οι τρεις χώρες επιχειρούν να επαναχαράξουν σύνορα στον χάρτη, αλλά επειδή φαίνεται να εκφράζουν μια διαφορετική αντίληψη: ότι η αρχιτεκτονική ασφαλείας της ευρύτερης περιοχής δεν είναι πλέον αποκλειστικό πεδίο των μεγάλων εξωτερικών δυνάμεων.
Από μέσα προς τα έξω… σήμερα
Το 1916 ήταν η εποχή κατά την οποία οι ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες σχεδίαζαν τη Μέση Ανατολή από έξω προς τα μέσα. Σήμερα, αντίθετα, περιφερειακές δυνάμεις με διαφορετικά συμφέροντα και διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις, επιχειρούν να δημιουργήσουν μεταξύ τους μηχανισμούς ασφαλείας και αμοιβαίας υποστήριξης. Η διαφορά είναι θεμελιώδης.
Η Τουρκία διαθέτει στρατιωτική ισχύ και γεωγραφική θέση που της επιτρέπουν να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής, Μαύρης Θάλασσας και Κεντρικής Ασίας. Το Πακιστάν, πυρηνικό οπλοστάσιο, σημαντικές ένοπλες δυνάμεις και γεωγραφική πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό. Η Σαουδική Αραβία συνεισφέρει οικονομικό ειδικό βάρος, ενεργειακούς πόρους και κομβική θέση στον αραβικό και ισλαμικό κόσμο.
Αυτό ακριβώς κάνει τη νέα συμφωνία ενδιαφέρουσα: Δεν πρόκειται για τρεις όμοιες χώρες, αλλά για τρεις διαφορετικούς πόλους ισχύος που θα προσπαθήσουν, ίσως, να συμπληρώσουν ο ένας τον άλλον. Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία της. Με άλλα λόγια, το μήνυμα μοιάζει: «η ασφάλειά μας δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από κάποιον άλλον».
Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι εντυπωσιακή. Η Sykes–Picot έγινε σύμβολο μιας εποχής κατά την οποία οι ξένες δυνάμεις χάραζαν γραμμές πάνω στην άμμο της Μέσης Ανατολής. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, το νέο «Σύμφωνο της Άμμου» μπορεί να συμβολίζει την προσπάθεια των ίδιων περιφερειακών δυνάμεων να χαράξουν τις δικές τους γραμμές ασφαλείας.
Ας επαναληφθεί ωστόσο κάτι σημαντικό, το οποίο είχε επισημανθεί και στο άρθρο μας του 2024: Η Συμφωνία Sykes-Picot εμμέσως αφορούσε τόσο την Ελλάδα όσο και το Ισραήλ. Αρκεί να δει κανείς το χάρτη της Συμφωνίας. Ας έχουν γνώση οι φύλακες… τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Ισραήλ.
Ο υπογράφων επιθυμεί να αφιερώσει το άρθρο στον αείμνηστο καθηγητή Αντώνη Φώσκολο (στον Καναδά, αλλά και στο Πολυτεχνείο Κρήτης), ο οποίος επέμενε να ερμηνεύει τις δυο τελευταίες δεκαετίες τις ενεργειακές και γεωπολιτικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή, υπό το πρίσμα της συμφωνίας Sykes-Picot…
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου