Μια από τις πλέον συμβολικές αναφορές στην ελληνική ιστορία από Αμερικανό πρόεδρο τα τελευταία χρόνια έκανε ο Ντόναλντ Τραμπ, τοποθετώντας την αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη δίπλα στη Ρώμη και την Ιερουσαλήμ ως βασικές ιστορικές πηγές της πολιτισμικής κληρονομιάς που, κατά την άποψή του, κληρονόμησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η δήλωση έγινε σε ένα περιβάλλον με ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος: στο επίσημο κρατικό δείπνο του Λευκού Οίκου προς τιμήν του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ και της Πενγκ Λιγιουάν, στις 24 Σεπτεμβρίου.
Ο Τραμπ επέλεξε να περιγράψει την αμερικανική ταυτότητα απέναντι στον ηγέτη της Κίνας μέσα από τέσσερις μεγάλους πυλώνες: Ιερουσαλήμ, Ρώμη, Αθήνα και Σπάρτη.
Το μήνυμα Τραμπ στον Σι
Ο Αμερικανός πρόεδρος προηγουμένως είχε αναφερθεί στη μακραίωνη κινεζική ιστορία.
Η Κίνα, είπε ουσιαστικά, αντλεί δύναμη από μια παράδοση χιλιάδων ετών, αναφέροντας μάλιστα τον Σουν Τσου και τον Σουν Γιατ-σεν.
Αμέσως μετά πέρασε στην αμερικανική πλευρά.
Η απάντηση του Τραμπ στο ιστορικό βάθος της Κίνας δεν ήταν ότι οι ΗΠΑ έχουν αντίστοιχα χιλιάδες χρόνια κρατικής ιστορίας.
Ήταν κάτι διαφορετικό.
Παρουσίασε την Αμερική ως κληρονόμο ενός πολύ παλαιότερου πολιτισμικού οικοδομήματος.
Στην επίσημη τοποθέτησή του είπε ότι οι Αμερικανοί κληρονόμησαν μια παράδοση πίστης που εκτείνεται από την Ιερουσαλήμ έως τη Ρώμη, τη δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας, τους θριάμβους της Σπάρτης και την ελευθερία που διακηρύχθηκε στη Φιλαδέλφεια.
Η Αθήνα ως πολιτικό θεμέλιο
Η αναφορά στην αρχαία Αθήνα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Ο Τραμπ δεν επέλεξε μια γενική αναφορά στην Ελλάδα.
Χρησιμοποίησε συγκεκριμένα την αθηναϊκή δημοκρατία ως έναν από τους ιστορικούς προγόνους του αμερικανικού πολιτικού συστήματος.
Η σύνδεση αυτή έχει βαθιές ρίζες στην αμερικανική πολιτική σκέψη.
Οι ιδρυτές των Ηνωμένων Πολιτειών μελέτησαν συστηματικά την ελληνική και τη ρωμαϊκή πολιτική ιστορία, ακόμη κι αν το αμερικανικό συνταγματικό μοντέλο δημιουργήθηκε με σημαντικές διαφοροποιήσεις από την άμεση δημοκρατία της κλασικής Αθήνας.
Ωστόσο, στο πολιτικό λεξιλόγιο της Δύσης, η Αθήνα εξακολουθεί να συμβολίζει την ιδέα της συμμετοχής του πολίτη, της δημόσιας συζήτησης και της δημοκρατικής διακυβέρνησης.
Και αυτή ακριβώς τη συμβολική δύναμη επιστράτευσε ο Τραμπ.
Και μετά… Σπάρτη
Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η αναφορά στη Σπάρτη.
Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε για τους «θριάμβους» της.
Η επιλογή της λέξης παραπέμπει προφανώς στο στρατιωτικό και πολεμικό αποτύπωμα της αρχαίας Σπάρτης.
Αθήνα και Σπάρτη εμφανίστηκαν έτσι δίπλα-δίπλα ως δύο διαφορετικές πηγές του δυτικού πολιτισμικού αφηγήματος: η πρώτη ως σύμβολο δημοκρατίας και η δεύτερη ως σύμβολο στρατιωτικής ισχύος, πειθαρχίας και αντοχής.
Αυτή η διπλή αναφορά έχει ιδιαίτερο συμβολισμό.
Η Αθήνα εκπροσωπεί το πολιτικό ιδεώδες.
Η Σπάρτη τη στρατιωτική δύναμη.
Ιερουσαλήμ και Ρώμη: η θρησκευτική διάσταση
Ο Τραμπ πρόσθεσε ακόμη δύο πόλεις στην πολιτισμική αυτή αλυσίδα.
Ιερουσαλήμ και Ρώμη.
Η αναφορά του συνδέθηκε με την πίστη και τη θρησκευτική κληρονομιά.
Στο αφήγημα που παρουσίασε ο Αμερικανός πρόεδρος, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι απλώς προϊόν της αμερικανικής επανάστασης του 18ου αιώνα.
Εμφανίζονται ως κληρονόμος μιας ιστορικής διαδρομής αιώνων, στην οποία συνυπάρχουν η βιβλική παράδοση, η Ρώμη, η ελληνική πολιτική σκέψη και η αμερικανική επαναστατική ιδέα της ελευθερίας.
Από την αρχαία Αθήνα στη Φιλαδέλφεια
Η τελευταία στάση αυτής της ιστορικής διαδρομής ήταν η Φιλαδέλφεια του 1776.
Εκεί, σύμφωνα με το σχήμα που παρουσίασε ο Τραμπ, η αρχαία κληρονομιά μετατρέπεται τελικά σε αμερικανική πολιτική ταυτότητα.
Δεν ήταν τυχαίο ότι συνέδεσε την αρχαία Αθήνα με τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας.
Ο συμβολικός άξονας ήταν ξεκάθαρος:
Ιερουσαλήμ – Ρώμη – Αθήνα – Σπάρτη – Φιλαδέλφεια.
Μια ιστορική γραμμή που ο πρόεδρος των ΗΠΑ παρουσίασε ως θεμέλιο της αμερικανικής εθνικής ταυτότητας.
Γιατί τα είπε όλα αυτά μπροστά στον Σι
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Οι δηλώσεις δεν έγιναν σε πανεπιστημιακή διάλεξη.
Έγιναν απέναντι στον πρόεδρο της Κίνας, μιας χώρας που επίσης στηρίζει μεγάλο μέρος της κρατικής και πολιτισμικής της αυτοαντίληψης στη συνέχεια μιας πανάρχαιας ιστορίας.
Η επίσκεψη του Σι στην Ουάσιγκτον πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ΗΠΑ και Κίνα εξακολουθούν να ανταγωνίζονται σε εμπόριο, τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη και γεωπολιτική επιρροή, παρά την προσπάθεια και των δύο πλευρών να διατηρήσουν σταθερούς διαύλους επικοινωνίας.
Ο Τραμπ επομένως έκανε κάτι περισσότερο από μια φιλοφρόνηση στην Ελλάδα.
Παρουσίασε δύο διαφορετικές ιστορικές παραδόσεις απέναντι η μία στην άλλη.
Από τη μία, η Κίνα των χιλιάδων ετών.
Από την άλλη, η Αμερική ως πολιτικός κληρονόμος της Ιερουσαλήμ, της Ρώμης, της Αθήνας και της Σπάρτης.
Το ελληνικό στοιχείο στο επίκεντρο της αμερικανικής αφήγησης
Για την Ελλάδα, η αναφορά έχει ασφαλώς ιδιαίτερο συμβολικό βάρος.
Ένας πρόεδρος των ΗΠΑ, μιλώντας ενώπιον του Κινέζου προέδρου, επέλεξε δύο ελληνικές πόλεις για να εξηγήσει το ιστορικό υπόβαθρο της αμερικανικής ισχύος.
Την Αθήνα για τη δημοκρατία.
Τη Σπάρτη για τους στρατιωτικούς θριάμβους.
Δεν πρόκειται από μόνο του για αλλαγή αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ούτε για κάποια νέα στρατηγική δέσμευση προς την Ελλάδα.
Πρόκειται, όμως, για μια ισχυρή πολιτισμική αναφορά.
Και σε ένα επίσημο δείπνο μεταξύ των ηγετών των δύο ισχυρότερων κρατών του πλανήτη, οι συμβολισμοί έχουν σημασία.
Δύο κόσμοι, δύο ιστορικές αφηγήσεις
Η μεγάλη εικόνα ήταν ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρουσα από τις ίδιες τις λέξεις.
Τραμπ και Σι εκπροσωπούν δύο παγκόσμιες δυνάμεις οι οποίες ανταγωνίζονται για την τεχνολογική, οικονομική και γεωπολιτική πρωτοκαθεδρία του 21ου αιώνα.
Ο ένας επικαλέστηκε εμμέσως την αρχαία κινεζική συνέχεια.
Ο άλλος απάντησε με την ιστορική κληρονομιά της Δύσης.
Και στο κέντρο αυτής της δυτικής αφήγησης ο Τραμπ τοποθέτησε την Ελλάδα δύο φορές.
Αθήνα και Σπάρτη.
Δημοκρατία και στρατιωτική ισχύς.
Πολιτική σκέψη και πολεμική αρετή.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου