Σαφείς και ασαφείς πτυχές της επίσκεψης Ρούμπιο.

Aλέξανδρος Τάρκας
Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Ελλάδα, αν τελικά πραγματοποιηθεί (στην Αθήνα ή, έστω, στη Σούδα) εν μέσω των πολέμων στην Ουκρανία και το Ιράν και των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, σαφώς πρέπει να επικεντρωθεί στην ουσία και όχι στις δημόσιες σχέσεις. Στα λεγόμενα «παραδοτέα» και όχι στις «ευκαιρίες για φωτογραφίες».

Όμως, αν ερωτηθεί οποιοσδήποτε Έλληνας ή Αμερικανός διπλωμάτης, η ταυτόσημη απάντησή τους θα είναι ότι η ιδιομορφία της ενδεχόμενης επίσκεψης εντοπίζεται, ακριβώς, στην ασάφειά της. Γιατί -αν δεν αλλάξει κάτι την τελευταία στιγμή- δεν θα υπάρξουν σημαντικά «παραδοτέα». Λίγο-πολύ, κατά την αμερικανική οπτική, η έλευση Ρούμπιο «γίνεται για να γίνει και να αποτραπούν παρεξηγήσεις», καθώς οι διαβουλεύσεις του 6ου γύρου του -θεωρητικά ετήσιου- Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ έχουν καθυστερήσει πλέον πάρα πολύ.

Έπρεπε να διεξαχθούν στις αρχές του 2025, ενώ κάποια στιγμή, λόγω αφελών προσδοκιών του εξωκοινοβουλευτικού υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, η κυβέρνηση θεωρούσε βέβαιο ότι θα οριστούν το φθινόπωρο ή στα τέλη του 2025. Στο ενδιάμεσο διάστημα, το Στέητ Ντηπάρτμεντ πρότεινε την εναλλακτική διεξαγωγής του 6ου γύρου μόνο σε επίπεδο υφυπουργών (σ.σ.: έτσι κι αλλιώς οι υπουργοί μόνον εγκαινιάζουν το διάλογο και μετά αναλαμβάνουν υφυπουργοί και γενικοί γραμματείς).

Ορθώς, τα στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών επεσήμαναν στο -αρχικά πρόθυμο- Μαξίμου ότι ο θεσμός θα υποβαθμιζόταν και εκφυλιζόταν, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι οι ΗΠΑ διεξάγουν «Στρατηγικό Διάλογο» με περίπου 25 χώρες και διατηρούν το συγγενή «Στρατηγικό Μηχανισμό» με άλλα 10 κράτη και διεθνείς οργανισμούς.

Σε γενικές γραμμές, η παρούσα αντιφατική κατάσταση, κατά την οποία οι όντως άριστες σχέσεις δεν μεταφράζονται σε κάτι χειροπιαστό και ωφέλιμο για την Αθήνα, αποδίδεται σε δύο κύριους λόγους:

Πρώτον, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, δεν εκφράζει, από το 2019 ως σήμερα, αντίρρηση ή επιφύλαξη για κανένα θέμα, σε αντίθεση με τις τριβές των περιόδων 1974-80 (Κυπριακό και επανένταξη στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ), 1981-89 (βάσεις και Ελληνοτουρκικά), 1992-2000 (βαλκανικές κρίσεις και «17 Νοέμβρη») και 2004-2009 (σχέσεις Ε.Ε.-Τουρκίας, οδεύσεις αγωγών, ένταξη της τότε ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ). Σε όλες αυτές τις περιόδους, είχαν συμβεί ακόμα και πολλές και σοβαρές παρεξηγήσεις, αλλά η Ουάσιγκτον σεβόταν την Αθήνα, τη θεωρούσε άξια λόγου συνομιλητή και χρήσιμο μεσολαβητή στις σχέσεις με τρίτες χώρες.

Δεύτερον, πέρα από τη μη έκφραση επιφυλάξεων ή δημιουργικής κριτικής, ο σημερινός ένοικος του Μεγάρου Μαξίμου ούτε θέτει κάποιο σοβαρό αίτημα ούτε ζητά οποιοδήποτε σημαντικό αντάλλαγμα, όπως θα ήταν απολύτως φυσιολογικό και θεμιτό μεταξύ φίλων και συμμάχων. Τον Ιούλιο του 2019, κατά την προετοιμασία της πρώτης αναθεώρησης της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA), οι τότε υπηρετούντες στην Αμερικανική Πρεσβεία της Αθήνας ρώτησαν τους Έλληνες ομολόγους τους ποια ανταλλάγματα θα ζητούσε η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση. Οι Έλληνες διπλωμάτες -αυθόρμητα και φυσιολογικά- απάντησαν «κάτι ανάλογο με όσα δώσατε κατά την ανανέωση του 1990». (Τότε, οι Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και Αντώνης Σαμαράς εξασφάλισαν δωρεάν χρηματοδότηση $ 345 εκατ., διαγραφή οφειλής $ 50 εκατ., 28 Φάντομ F-4Ε, 28 Κορσέρ Α-7, 6 αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας Ρ-3Α, 4 αντιτορπιλικά Adams και υπόσχεση -που τηρήθηκε- για την παραλαβή μεγάλων ποσοτήτων υλικού τις χώρες του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας βάσει των συμφωνιών CFE).

Προς τρισμέγιστη έκπληξη των Ελλήνων και Αμερικανών διπλωματών, η τελική απάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, πριν από την υπογραφή της αναθεώρησης τον Οκτώβριο του 2019, ήταν ότι «δεν ζητάμε τίποτα» ως αντάλλαγμα! Ενδεχομένως, ο Πρωθυπουργός να ήλπιζε ότι, με αυτόν τον τρόπο, θα έπειθε τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ (στην πρώτη θητεία) για τις καλές προθέσεις του ως «προβλέψιμου συμμάχου».

Ωστόσο, αποδείχθηκε ότι ουδείς στην Ουάσιγκτον σέβεται τους ξένους πολιτικούς που δεν ζητούν ούτε τα στοιχειώδη ως σύμμαχοι. Γι’ αυτό και ακόμα και επί Προεδρίας Μπάιντεν, παρά την καθ’ υπερβολή αντιγραφή της woke ατζέντας και άλλες αστειότητες εν Αθήναις, ο υπουργός Εξωτερικών, Άντονι Μπλίνκεν, τον Ιανουάριο του 2024 απέστειλε στον κ. Μητσοτάκη μια επιστολή-κωμωδία για τη δωρεάν παραχώρηση πλεονάζοντος αμυντικού υλικού.

Ο Πρωθυπουργός, είτε επειδή δεν αντελήφθη τη μηδενική αξία των υποσχέσεων Μπλίνκεν είτε σκόπιμα προς εντυπωσιασμό της κοινής γνώμης, έκανε λόγο -σε έκτακτο τηλεοπτικό μήνυμα- για «μία σημαντική ημέρα για την εθνική μας άμυνα και για την ελληνική διπλωματία», υπερτονίζοντας την αξία του προς παραχώρηση υλικού.

Σύμφωνα με εγκυρότατη πηγή, ο σημερινός υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ (ο οποίος δεν είναι και από τους πιο πεπειραμένους επικεφαλής στη ιστορία του Πενταγώνου), έχει σχολιάσει ευθέως τη μηδενική αξία της επιστολής Μπλίνκεν (και, εμμέσως, την τότε αξιολόγηση του Μαξίμου) με μια φράση του τύπου «μα, πώς γράφτηκε κάτι τέτοιο»;

Με εδραιωμένες πια τις απόψεις της λεγόμενης υπηρεσιακής γραφειοκρατίας του Στέητ Ντηπάρτμεντ και του Πενταγώνου για τη στάση του κ. Μητσοτάκη (μεταξύ άλλων, αρνήθηκε αμυντικό δάνειο $ 2 δις με συμφέροντες όρους), τα «παραδοτέα» της επίσκεψης Ρούμπιο και του 6ου γύρου θα είναι λίγα: -α) στο κεφάλαιο Άμυνα-Ασφάλεια, θα επιβεβαιωθεί η «στρατηγική σημασία» της συνεργασίας και η «αποφασιστικότητα» για την ανθεκτικότητα και ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων και της αμυντικής-βιομηχανικής συνεργασίας, – β) ως προς την Ενέργεια και το Περιβάλλον, θα τονιστεί η αξία της διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας για την ενεργειακή ασφάλεια και η σημασία του Κάθετου Διαδρόμου, – γ) στην Επιβολή Νόμου-Καταπολέμηση Τρομοκρατίας, θα υπογραμμιστεί η συνεργασία στο Μεταναστευτικό και στην αντιμετώπιση των ασύμμετρων απειλών, και – δ) στο Εμπόριο-Επενδύσεις, ίσως σημειωθούν νέες ευκαιρίες για συνεργασία εντός και εκτός των ρυθμίσεων με την Ε.Ε. Δεν έχει ακόμα διευκρινιστεί αν ο Στρατηγικός Διάλογος θα καλύψει, σε μεγάλο βαθμό, θέματα της Κοινωνίας των Πολιτών, ενώ ίσως υπάρξει μια σημαντική ανακοίνωση παροχής αμερικανικής τεχνογνωσίας και μέσων προς αντιμετώπιση ανθρωπιστικών αναγκών και καταστροφών.

Από εκεί και πέρα, στην εσωτερική σκηνή, το Μαξίμου μάλλον δεν θα αποφύγει τον πειρασμό των επικοινωνιακών υπερβολών, ενώ εκκρεμεί το ερώτημα αν ο κ. Ρούμπιο θα συναντήσει τον αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, Νίκο Ανδρουλάκη, και -επισήμως ή ατύπως- άλλους πολιτικούς.

Ο Μάικ Πομπέο δεν είχε επαφές με την αντιπολίτευση το 2019 και το 2020, αλλά η Κοντολίζα Ράις συνάντησε τον Γιώργο Παπανδρέου τον Απρίλιο του 2006 και ο Άντονι Μπλίνκεν τον Αλέξη Τσίπρα το Φεβρουάριο του 2023.

Πάντως, τα σημαντικότερα για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ίσως έρθουν προς τα τέλη του έτους. Τότε, θα έχουν ολοκληρωθεί οι -αυστηρά διμερείς και όχι πολυμερείς στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ- διαβουλεύσεις των ΗΠΑ με τα ευρωπαϊκά κράτη (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας) για τη μελλοντική συνεισφορά των αμερικανικών δυνάμεων στην Ατλαντική Συμμαχία.

Η Ουάσιγκτον φέρεται ήδη ικανοποιημένη με τις ελληνικές απαντήσεις στο περίφημο ερωτηματολόγιο του υφυπουργού Πολέμου των ΗΠΑ για Πολιτικές Υποθέσεις, Έλμπριτζ Κόλμπι, προς όλους τους Συμμάχους, για το «σχέδιο ΝΑΤΟ 3.0». Η δυσάρεστη πλευρά είναι ότι -προς το παρόν τουλάχιστον- το ίδιο κλίμα ικανοποίησης δεν αρκεί για την ουσιώδη μεταβολή της αμερικανικής στάσης αφενός ως προς ορισμένα προβλήματα που έχουν παρουσιαστεί στο ελληνικό πρόγραμμα των F-35 και αφετέρου ως προς τη μη χορήγηση αδειών εξαγωγής και χρήσης άλλων σημαντικών συστημάτων, κυρίως, από το Στέητ Ντηπάρτμεντ.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.