Βασιλης Διαμαντακος
Η συμφωνία Ιράν–Ομάν για τους διαύλους ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ δεν σημαίνει άνοιγμα της θαλάσσιας οδού – Στην Τεχεράνη η πραγματική αλυσίδα αποφάσεων παραμένει αδιαφανής, ενώ στην Ουάσιγκτον Τραμπ και Βανς εκπέμπουν διαφορετικές προτεραιότητες για πυρηνικά και πετρέλαιο
Ένα παράδοξο διαμορφώνεται στον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν: όσο πυκνώνουν οι διπλωματικές κινήσεις, τόσο δυσκολότερο γίνεται να προσδιοριστεί ποιος ακριβώς θέτει τους όρους της διαπραγμάτευσης – και στις δύο πλευρές.
Η συμφωνία που ανακοίνωσε η Τεχεράνη με το Ομάν για έναν νέο χάρτη ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε εκ πρώτης όψεως να θεωρηθεί σημαντικό βήμα αποκλιμάκωσης. Δεν είναι όμως συμφωνία για πλήρες άνοιγμα των Στενών ούτε συμφωνία ειρήνης.
Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών επιμένει να διαχωρίζει τις τεχνικές συνομιλίες Τεχεράνης–Μουσκάτ από τη μεγάλη διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ. Και την ίδια στιγμή, πίσω από τις κλειστές πόρτες της ιρανικής εξουσίας, ενισχύεται ένα ακόμη μεγαλύτερο ερώτημα:
Ποιος αποφασίζει πραγματικά ποια συμφωνία μπορεί να δεχθεί το Ιράν;
Ιράν και Ομάν συμφώνησαν στον «χάρτη» – Όχι στο άνοιγμα του Ορμούζ
Η πρώτη κρίσιμη διάκριση αφορά το τι πραγματικά συμφωνήθηκε.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Esmaeil Baghaei ανακοίνωσε στις 15 Αυγούστου ότι Ιράν και Ομάν κατέληξαν, έπειτα από εβδομάδες τεχνικών διαπραγματεύσεων, σε συμφωνία για χάρτη ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Ο ίδιος μάλιστα υποστήριξε ότι η πρόοδος επιτεύχθηκε παρά την αμερικανική παρεμπόδιση των συνομιλιών.
Το κρίσιμο, όμως, είναι τι δεν σημαίνει αυτή η συμφωνία.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi έχει παρουσιάσει τις συνομιλίες με το Ομάν ως τεχνική διαδικασία μεταξύ των δύο παράκτιων κρατών και όχι ως υποκατάστατο μιας συνολικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
Με απλά λόγια:
άλλο συμφωνούμε από πού μπορούν να κινούνται τα πλοία και άλλο ανοίγουμε ξανά πλήρως τα Στενά.
Η Τεχεράνη εξακολουθεί να συνδέει την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας με την ικανοποίηση ευρύτερων απαιτήσεών της από την Ουάσιγκτον.
Η μεγάλη ιρανική λίστα απαιτήσεων
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το αδιέξοδο.
Οι ιρανικοί όροι έχουν πλέον ξεπεράσει κατά πολύ το ζήτημα της ασφαλούς διέλευσης των δεξαμενόπλοιων.
Στο τραπέζι βρίσκονται, μεταξύ άλλων, η παύση των αμερικανικών επιθέσεων και στρατιωτικών απειλών, η άρση του αποκλεισμού, η χαλάρωση ή κατάργηση κυρώσεων, η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και οικονομικές αξιώσεις που συνδέονται με τον πόλεμο.
Απέναντι σε αυτά βρίσκονται οι επίσης μαξιμαλιστικές αμερικανικές απαιτήσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ένα διαπραγματευτικό χάσμα που αντί να μικραίνει φαίνεται να διευρύνεται. Το κείμενο που εξετάζουμε επισημαίνει ακριβώς αυτή τη συσσώρευση αμοιβαίων όρων και τη δυσκολία να μετατραπεί η διπλωματική κινητικότητα σε πραγματική ειρηνευτική διαδικασία.
Το μεγάλο μυστήριο της Τεχεράνης: Πού βρίσκεται ο Mojtaba Khamenei;
Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα.
Η νέα ιρανική ηγεσία λειτουργεί μέσα σε ένα πρωτοφανές καθεστώς αδιαφάνειας.
Ο νέος Ανώτατος Ηγέτης Ayatollah Mojtaba Khamenei παραμένει ουσιαστικά εκτός δημόσιας θέας μετά την ανάληψη της εξουσίας.
Η απουσία του είναι πραγματική και αξιοσημείωτη: δεν εμφανίστηκε ούτε στις δημόσιες τελετές πένθους για τον πατέρα του, Ali Khamenei, με Ιρανούς αξιωματούχους να αποδίδουν την απομόνωσή του στον κίνδυνο δολοφονίας και στις συνθήκες πολέμου.
Αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από την εικόνα ενός ηγέτη που αποφεύγει τις κάμερες.
Δημιουργεί αβεβαιότητα για το πώς ακριβώς λαμβάνονται οι αποφάσεις στην κορυφή του ιρανικού κράτους.
Η νέα αρχιτεκτονική εξουσίας του Ιράν
Οι ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι ο Mojtaba επιχειρεί να αναδιοργανώσει τον μηχανισμό ασφαλείας που κληρονόμησε μετά τα ισχυρά πλήγματα που δέχθηκε η κρατική και στρατιωτική ηγεσία.
Σύμφωνα με το υλικό της ανάλυσης, φαίνεται να σχηματίζεται ένα μοντέλο «λειτουργικά διαφοροποιημένης εξουσίας».
Ο Khamenei παραμένει στην κορυφή και θεωρητικά έχει τον τελευταίο λόγο. Γύρω του, όμως, αναπτύσσεται ένας στενός κύκλος πολιτικών και ανθρώπων ασφαλείας, ενώ το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας αναλαμβάνει τον επίσημο συντονισμό, οι υπηρεσίες πληροφοριών διατηρούν επιμέρους αρμοδιότητες και οι μηχανισμοί εσωτερικής ασφαλείας επικεντρώνονται στον έλεγχο του πληθυσμού.
Και υπάρχουν εξωτερικές ενδείξεις που ενισχύουν αυτή την εικόνα.
Ο Khamenei έχει προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές στον στρατιωτικό μηχανισμό, ενισχύοντας σκληροπυρηνικά στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης και προετοιμάζοντας, σύμφωνα με αναλύσεις, το καθεστώς για παρατεταμένη αντιπαράθεση με ΗΠΑ και Ισραήλ.
Γιατί αυτό αφορά άμεσα οποιαδήποτε συμφωνία με τις ΗΠΑ
Εδώ βρίσκεται ένας υποτιμημένος γεωπολιτικός κίνδυνος.
Δεν αρκεί η Ουάσιγκτον να φτάσει σε συμφωνία με έναν Ιρανό διαπραγματευτή.
Πρέπει να γνωρίζει ότι το κέντρο εξουσίας που υπογράφει μπορεί και να επιβάλει τη συμφωνία στο σύνολο του ιρανικού συστήματος.
Εάν διαφορετικά τμήματα των Φρουρών της Επανάστασης, των υπηρεσιών πληροφοριών, του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και του στενού περιβάλλοντος του Ανώτατου Ηγέτη αποκτούν μεγαλύτερη αυτονομία, τότε αυξάνεται ο κίνδυνος η εφαρμογή μιας συμφωνίας να γίνει δυσκολότερη.
Το ίδιο το αναλυτικό κείμενο επισημαίνει ότι η αναδιάρθρωση μπορεί να προστατεύει το καθεστώς από την παράλυση εάν δολοφονηθούν νέα υψηλόβαθμα στελέχη, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί κίνδυνο υπερενίσχυσης διαφορετικών κέντρων της ελίτ – και συνεπώς αμφιβολίες για την αντοχή μιας μελλοντικής συμφωνίας.
Και η Ουάσιγκτον έχει το δικό της πρόβλημα: Τραμπ εναντίον Βανς στις προτεραιότητες
Η εικόνα όμως δεν είναι καθαρότερη στην άλλη πλευρά.
Μόλις πριν από λίγες ημέρες ο αντιπρόεδρος JD Vance δήλωσε ότι η υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητα της κυβέρνησης στον πόλεμο με το Ιράν είναι να κρατηθούν χαμηλά οι τιμές πετρελαίου και βενζίνης για τους Αμερικανούς.
Και τότε παρενέβη ο ίδιος ο Donald Trump.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκαθάρισε στις 17 Αυγούστου ότι ο «number one Goal is, and always will be» να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο.
Δεν πρόκειται για ασήμαντη λεκτική διαφοροποίηση.
Ο ένας βάζει μπροστά ενέργεια και τιμές.
Ο άλλος βάζει μπροστά πυρηνική αποτροπή και εθνική ασφάλεια.
Το πετρέλαιο επιστρέφει στο κέντρο του πολέμου
Η τοποθέτηση Βανς έχει σαφή πολιτική λογική.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες στον κόσμο και η αναστάτωση στη ναυσιπλοΐα έχει εκτοξεύσει το ενεργειακό ρίσκο.
Η αγορά το δείχνει ήδη. Το Brent έκλεισε την εβδομάδα στα 94,39 δολάρια το βαρέλι, έχοντας συμπληρώσει έξι συνεχόμενες ημέρες ανόδου, καθώς οι αγορές παρακολουθούν τη νέα αμερικανική στρατηγική οικονομικής ασφυξίας κατά της Τεχεράνης και τη συνεχιζόμενη διαταραχή στο Ορμούζ.
Και με τις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ να πλησιάζουν, το κόστος της ενέργειας αποκτά αναπόφευκτα εσωτερική πολιτική διάσταση για τον Λευκό Οίκο. Η οικονομική επιβάρυνση από τον πόλεμο και οι υψηλότερες τιμές καυσίμων έχουν ήδη εξελιχθεί σε πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ.
Ο Τραμπ ανεβάζει ακόμη περισσότερο τους τόνους για το Ορμούζ
Και ενώ η διπλωματία αναζητεί δρόμο αποκλιμάκωσης, η ρητορική του Αμερικανού προέδρου κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Ο Trump έχει φτάσει πλέον να παρουσιάζει τα Στενά του Ορμούζ ως «American territory», υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν τη θαλάσσια οδό. Οι δηλώσεις προκάλεσαν άμεση ιρανική αντίδραση, ενώ δεν μεταβάλλουν φυσικά το διεθνές νομικό καθεστώς της περιοχής.
Το ενδιαφέρον είναι ότι προηγουμένως είχε προτείνει ακόμη και τέλος 20% σε προϊόντα που θα διέρχονταν από τα Στενά, σχέδιο από το οποίο στη συνέχεια υποχώρησε.
Άρα το Ορμούζ έχει πάψει να είναι απλώς μια ναυτική δίοδος.
Έχει γίνει ταυτόχρονα στρατιωτικό μέτωπο, ενεργειακό όπλο, διαπραγματευτικό χαρτί και πεδίο σύγκρουσης δύο διαφορετικών αντιλήψεων κυριαρχίας.
Από τον πόλεμο των πυραύλων στον οικονομικό στραγγαλισμό
Υπάρχει πλέον και μία σημαντική αλλαγή στην αμερικανική στρατηγική.
Ο Trump ανακοίνωσε μια νέα, εξαιρετικά επιθετική εκστρατεία οικονομικής πίεσης κατά του Ιράν, απειλώντας ακόμη και τρίτες χώρες που θα συνεχίσουν να παρέχουν οικονομικές διεξόδους στην Τεχεράνη.
Η στροφή έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία οι στρατιωτικές επιλογές των ΗΠΑ εμφανίζονται περισσότερο περιορισμένες και η κυβέρνηση επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από την άμεση στρατιωτική σύγκρουση στην οικονομική ασφυξία.
Έτσι δημιουργείται ένα νέο παράδοξο.
Η Τεχεράνη συζητά με το Ομάν τεχνικούς μηχανισμούς ασφαλούς ναυσιπλοΐας.
Η Ουάσιγκτον αυξάνει την οικονομική πίεση.
Ο Trump μιλά για αμερικανικό έλεγχο του Ορμούζ.
Ο Vance βάζει πρώτο το πετρέλαιο.
Ο Trump απαντά ότι πρώτα είναι τα πυρηνικά.
Και μέσα στο Ιράν παραμένει ασαφές ποιο ακριβώς κέντρο εξουσίας καθορίζει μέχρι πού μπορεί να υποχωρήσει η χώρα.
Το πραγματικό πρόβλημα: Δύο πλευρές χωρίς καθαρή τελική συμφωνία
Γι’ αυτό το ουσιαστικό πρόβλημα των διαπραγματεύσεων δεν είναι πλέον μόνο πόσο απέχουν οι όροι των δύο πλευρών.
Είναι εάν υπάρχει σε καθεμία από τις δύο πρωτεύουσες μία σταθερή στρατηγική που μπορεί να επιβιώσει μέχρι την υπογραφή – και μετά από αυτή.
Στην Τεχεράνη υπάρχει αδιαφάνεια ως προς τη λειτουργία της νέας εξουσίας.
Στην Ουάσιγκτον υπάρχει εμφανής διαφοροποίηση ως προς την ιεράρχηση των στόχων.
Και ανάμεσά τους βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία εξαρτώνται κρίσιμες παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Η συμφωνία Ιράν–Ομάν μπορεί επομένως να ανοίγει έναν διάδρομο για τα πλοία. Δεν ανοίγει ακόμη διάδρομο προς την ειρήνη.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι απαιτεί η Τεχεράνη και τι απαιτεί η Ουάσιγκτον. Είναι ποιος έχει τελικά την εξουσία να πει το «ναι» – και να εγγυηθεί ότι αυτό το «ναι» θα εξακολουθεί να ισχύει την επόμενη ημέρα.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου