Από τον Λευκό Οίκο και το ΝΑΤΟ μέχρι τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, το ιστορικό Θεολογικό Σχολείο μετατρέπεται ξανά σε εργαλείο διπλωματίας υψηλής στρατηγικής.
Βασιλης ΔιαμαντακοςΗ συνάντηση του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Άγκυρα θα μπορούσε, υπό άλλες συνθήκες, να θεωρηθεί μια τυπική επαφή μεταξύ του πολιτικού ηγέτη της Τουρκίας και του πνευματικού ηγέτη της Ορθοδοξίας.
Όμως η συγκυρία μόνο τυπική δεν είναι.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι προσδοκίες για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης αναζωπυρώνονται, ενώ παράλληλα το ζήτημα έχει επανέλθει δυναμικά στις συνομιλίες μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον, αλλά και στο ευρύτερο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Αν και η τουρκική προεδρία δεν έδωσε στη δημοσιότητα λεπτομέρειες των συνομιλιών, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η Χάλκη βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης.
Δεν είναι τυχαίο ότι η επαφή Ερντογάν–Βαρθολομαίου πραγματοποιείται λίγες εβδομάδες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που θα φιλοξενηθεί στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου και στην οποία αναμένεται να συμμετάσχει ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ.
Το σχολείο που έγινε διεθνές διπλωματικό ζήτημα
Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, που βρίσκεται στη νήσο Χάλκη (Heybeliada) κοντά στην Κωνσταντινούπολη, ιδρύθηκε το 1844 και για περισσότερο από έναν αιώνα αποτέλεσε το σημαντικότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Από τα θρανία της πέρασαν γενιές Ορθοδόξων κληρικών, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Η λειτουργία της διακόπηκε το 1971, μετά από απόφαση του Τουρκικού Συνταγματικού Δικαστηρίου που υποχρέωνε όλα τα ιδιωτικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα να τεθούν υπό κρατικό έλεγχο.
Το Πατριαρχείο αρνήθηκε να αποδεχθεί το νέο καθεστώς και η σχολή έκλεισε τις πύλες της.
Έκτοτε η επαναλειτουργία της έχει μετατραπεί σε ένα από τα πλέον συμβολικά ζητήματα στις σχέσεις της Τουρκίας με τον χριστιανικό κόσμο, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο παράγοντας Τραμπ
Το θέμα απέκτησε νέα δυναμική μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Σύμφωνα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη, ο Ερντογάν είχε ήδη δώσει από το 2024 εντολή στον υπουργό Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν να εξετάσει τα νομικά και διοικητικά δεδομένα που θα επέτρεπαν την επαναλειτουργία της σχολής.
Ο Βαρθολομαίος αποκάλυψε ότι ο Τεκίν επισκέφθηκε τη Χάλκη τον Μάιο εκείνης της χρονιάς και ακολούθησαν διαβουλεύσεις μεταξύ του υπουργείου Παιδείας, του Συμβουλίου Ανώτατης Εκπαίδευσης της Τουρκίας και του Πατριαρχείου.
Ωστόσο, το πραγματικό σημείο καμπής φαίνεται να ήταν η συνάντηση Ερντογάν–Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο του 2025.
Σύμφωνα με τουρκικές και αμερικανικές πηγές, η επαναλειτουργία της Χάλκης ήταν ένα από τα λίγα ζητήματα που έθεσε προσωπικά ο Αμερικανός πρόεδρος στον Τούρκο ομόλογό του.
Η απάντηση του Ερντογάν τότε είχε προκαλέσει αίσθηση.
«Είμαστε έτοιμοι να κάνουμε ό,τι μας αναλογεί για το σχολείο της Χάλκης», φέρεται να δήλωσε, προσθέτοντας ότι μετά την επιστροφή του στην Τουρκία θα συζητούσε το θέμα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη.
Για πολλούς αναλυτές, η συγκεκριμένη δέσμευση δημιούργησε νέα πολιτική δυναμική γύρω από ένα ζήτημα που παρέμενε παγωμένο για δεκαετίες.
Η θρησκευτική διπλωματία συναντά το ΝΑΤΟ
Η χρονική συγκυρία προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στις εξελίξεις.
Η Άγκυρα ετοιμάζεται να φιλοξενήσει μία από τις σημαντικότερες συνόδους κορυφής του ΝΑΤΟ των τελευταίων ετών, με τις συζητήσεις να επικεντρώνονται στον πόλεμο στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, τη Μαύρη Θάλασσα και τις σχέσεις με τη Ρωσία.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πιθανή επαναλειτουργία της Χάλκης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρό μήνυμα καλής θέλησης προς τη Δύση.
Παράλληλα, θα έδινε στην Τουρκία τη δυνατότητα να βελτιώσει την εικόνα της σε ζητήματα θρησκευτικών ελευθεριών και δικαιωμάτων των μειονοτήτων, πεδίο στο οποίο εξακολουθεί να δέχεται έντονη διεθνή κριτική.
Το ελληνοτουρκικό υπόβαθρο
Η επαναφορά της Χάλκης στο προσκήνιο συμπίπτει με μια περίοδο αυξανόμενης έντασης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Αφορμή αποτελεί το τουρκικό νομοσχέδιο για την κωδικοποίηση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα έξι ναυτικά μίλια, ζήτημα που επαναφέρει παλαιές αντιπαραθέσεις γύρω από την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Οικουμενικός Πατριάρχης επιχείρησε να κρατήσει αποστάσεις από τις πολιτικές συγκρούσεις.
Όπως δήλωσε πρόσφατα, οι εντάσεις μεταξύ Άγκυρας και Αθήνας δεν θα πρέπει να μεταφέρονται στις μειονοτικές κοινότητες.
«Οι Έλληνες Ορθόδοξοι πολίτες της Τουρκίας θέλουν να αντιμετωπίζονται ισότιμα και να αισθάνονται αναπόσπαστο μέρος της χώρας, όχι πολίτες δεύτερης κατηγορίας», τόνισε.
Παράλληλα εξέφρασε την πεποίθηση ότι ανάλογες προσδοκίες υπάρχουν και από την πλευρά της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη.
Η πολιτική της αμοιβαιότητας
Για την Άγκυρα, το ζήτημα της Χάλκης δεν εξετάζεται ποτέ απομονωμένα.
Η Τουρκία διαχρονικά συνδέει την επαναλειτουργία της σχολής με το καθεστώς της μουσουλμανικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη.
Οι τουρκικές κυβερνήσεις ζητούν από την Αθήνα να αναγνωρίσει την τουρκική εθνική ταυτότητα της μειονότητας, να επιτρέψει την εκλογή των μουφτήδων και να επιλύσει εκκρεμότητες που αφορούν μειονοτικά σχολεία και θρησκευτικά ιδρύματα.
Η ελληνική πλευρά απορρίπτει τη λογική της σύνδεσης των δύο θεμάτων, υποστηρίζοντας ότι η λειτουργία της Χάλκης αποτελεί ζήτημα θρησκευτικής ελευθερίας και όχι αντικείμενο διμερούς διαπραγμάτευσης.
Ωστόσο, η πραγματικότητα της διπλωματίας είναι συχνά πιο σύνθετη.
Το παράθυρο ευκαιρίας
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, αρκετοί παράγοντες φαίνεται να ευθυγραμμίζονται.
Η προσωπική παρέμβαση Τραμπ, οι επαφές Ερντογάν–Βαρθολομαίου, η ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης του κτιρίου και η ανάγκη της Άγκυρας να βελτιώσει τις σχέσεις της με τη Δύση δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας που μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε.
Παρόλα αυτά, η τελική απόφαση παραμένει πολιτική.
Και όπως έχει δείξει η ιστορία της Χάλκης τα τελευταία πενήντα χρόνια, η πολιτική συχνά αποδεικνύεται πιο περίπλοκη από τα τεχνικά ή νομικά ζητήματα.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Θεολογική Σχολή της Χάλκης είναι έτοιμη να ανοίξει ξανά τις πύλες της.
Το ερώτημα είναι αν η γεωπολιτική συγκυρία έχει ωριμάσει αρκετά ώστε η Άγκυρα να κάνει το βήμα που επί μισό αιώνα απέφευγε.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου