ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ
Υπάρχουν χώρες που διαθέτουν αμύθητο φυσικό πλούτο αλλά παραμένουν φτωχές. Υπάρχουν χώρες που έχουν πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ορυκτό πλούτο και στρατηγικές θέσεις, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της αξίας του πλούτου τους καταλήγει αλλού. Και υπάρχουν χώρες που, παρά το κόστος, επιλέγουν έναν πολύ δυσκολότερο δρόμο∙ να υπομείνουν δεκαετίες πιέσεων, απομονώσεως και στερήσεων προκειμένου κάποτε να αποκτήσουν πραγματική κυριαρχία πάνω στους ίδιους τους πόρους τους.
Το Ιράν, ανεξαρτήτως συμφωνίας ή διαφωνίας με το καθεστώς του, μοιάζει σήμερα να προσφέρει ένα σκληρό γεωπολιτικό μάθημα. Ότι ο φυσικός πλούτος δεν ανήκει πραγματικά σε εκείνον που τον έχει κάτω από το έδαφός του. Ανήκει τελικά σε εκείνον που μπορεί να τον προστατεύσει, να αντέξει το κόστος και να διαμορφώσει όρους κυριαρχίας γύρω από αυτόν.
Υπάρχουν χώρες που διαθέτουν αμύθητο φυσικό πλούτο αλλά παραμένουν φτωχές. Υπάρχουν χώρες που έχουν πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ορυκτό πλούτο και στρατηγικές θέσεις, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της αξίας του πλούτου τους καταλήγει αλλού. Και υπάρχουν χώρες που, παρά το κόστος, επιλέγουν έναν πολύ δυσκολότερο δρόμο∙ να υπομείνουν δεκαετίες πιέσεων, απομονώσεως και στερήσεων προκειμένου κάποτε να αποκτήσουν πραγματική κυριαρχία πάνω στους ίδιους τους πόρους τους.
Το Ιράν, ανεξαρτήτως συμφωνίας ή διαφωνίας με το καθεστώς του, μοιάζει σήμερα να προσφέρει ένα σκληρό γεωπολιτικό μάθημα. Ότι ο φυσικός πλούτος δεν ανήκει πραγματικά σε εκείνον που τον έχει κάτω από το έδαφός του. Ανήκει τελικά σε εκείνον που μπορεί να τον προστατεύσει, να αντέξει το κόστος και να διαμορφώσει όρους κυριαρχίας γύρω από αυτόν.
Από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και έπειτα, το Ιράν βρέθηκε αντιμέτωπο με έναν σχεδόν μόνιμο μηχανισμό κυρώσεων, αποκλεισμών και γεωπολιτικών πιέσεων. Για δεκαετίες αποκλείσθηκε από σημαντικά τμήματα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, είδε τα αποθέματά του να περιορίζονται, βρέθηκε αντιμέτωπο με εμπάργκο και επανειλημμένες απειλές στρατιωτικής δράσεως.
Πολλοί θεωρούσαν ότι τελικώς θα λυγίσει. Ότι μια χώρα δεν μπορεί να επιβιώσει επί δεκαετίες εκτός της κανονικής παγκόσμιας οικονομικής ροής. Όμως η Τεχεράνη φαίνεται πως επέλεξε διαφορετική στρατηγική. Αντί να προσπαθήσει να ενσωματωθεί στους δυτικούς όρους, άρχισε σταδιακά να δημιουργεί παράλληλους δρόμους επιβιώσεως.
Ανέπτυξε εναλλακτικά δίκτυα εξαγωγής πετρελαίου. Δημιούργησε συστήματα εμπορίου που παρακάμπτουν, όσο είναι δυνατόν, το δολάριο. Ενίσχυσε τις σχέσεις του με πολλές ασιατικές δυνάμεις, αξιοποίησε γκρίζες αγορές, ανέπτυξε ένα πλέγμα εμπορικών διαδρομών και έμαθε να λειτουργεί υπό πίεση. Αυτό που για άλλες χώρες θα αποτελούσε προσωρινή κρίση, για το Ιράν έγινε σχεδόν μόνιμη κατάσταση.
Και εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο δίδαγμα. Οι μεγάλες γεωπολιτικές αναμετρήσεις δεν κερδίζονται πάντοτε με την άμεση σύγκρουση. Συχνά κερδίζονται με την επίδειξη αντοχής. Με την ικανότητα ενός κράτους να επιβιώνει υπό αδιαλλαξία παρά την πίεση που του ασκείται.
Το Ιράν έμοιαζε επί δεκαετίες με χώρα υπό διαρκή πολιορκία. Όμως μια χώρα που μαθαίνει να ζει υπό πολιορκία, αργά ή γρήγορα, αποκτά ανοσία απέναντι στην πίεση. Μαθαίνει να οργανώνει εναλλακτικά δίκτυα. Να αντέχει οικονομικά σοκ. Να προσαρμόζεται. Και κάποια στιγμή μπορεί να μετατρέψει την αδυναμία σε γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Πολλοί θεωρούσαν ότι τελικώς θα λυγίσει. Ότι μια χώρα δεν μπορεί να επιβιώσει επί δεκαετίες εκτός της κανονικής παγκόσμιας οικονομικής ροής. Όμως η Τεχεράνη φαίνεται πως επέλεξε διαφορετική στρατηγική. Αντί να προσπαθήσει να ενσωματωθεί στους δυτικούς όρους, άρχισε σταδιακά να δημιουργεί παράλληλους δρόμους επιβιώσεως.
Ανέπτυξε εναλλακτικά δίκτυα εξαγωγής πετρελαίου. Δημιούργησε συστήματα εμπορίου που παρακάμπτουν, όσο είναι δυνατόν, το δολάριο. Ενίσχυσε τις σχέσεις του με πολλές ασιατικές δυνάμεις, αξιοποίησε γκρίζες αγορές, ανέπτυξε ένα πλέγμα εμπορικών διαδρομών και έμαθε να λειτουργεί υπό πίεση. Αυτό που για άλλες χώρες θα αποτελούσε προσωρινή κρίση, για το Ιράν έγινε σχεδόν μόνιμη κατάσταση.
Και εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο δίδαγμα. Οι μεγάλες γεωπολιτικές αναμετρήσεις δεν κερδίζονται πάντοτε με την άμεση σύγκρουση. Συχνά κερδίζονται με την επίδειξη αντοχής. Με την ικανότητα ενός κράτους να επιβιώνει υπό αδιαλλαξία παρά την πίεση που του ασκείται.
Το Ιράν έμοιαζε επί δεκαετίες με χώρα υπό διαρκή πολιορκία. Όμως μια χώρα που μαθαίνει να ζει υπό πολιορκία, αργά ή γρήγορα, αποκτά ανοσία απέναντι στην πίεση. Μαθαίνει να οργανώνει εναλλακτικά δίκτυα. Να αντέχει οικονομικά σοκ. Να προσαρμόζεται. Και κάποια στιγμή μπορεί να μετατρέψει την αδυναμία σε γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Το επίτευγμα του Ιράν
Τα τελευταία γεγονότα στον Περσικό Κόλπο ερμηνεύονται από αρκετούς αναλυτές ως ένδειξη ότι το Ιράν ξεκάθαρα πλέον πλησιάζει σε μια φάση μεγαλύτερης διαπραγματευτικής ισχύος. Η Τεχεράνη, μετά από δεκαετίες πιέσεων, κατάφερε να διαμορφώσει τέτοιες συνθήκες ώστε η πλήρης στρατιωτική ή οικονομική υποταγή της να καθίσταται υπερβολικά δαπανηρή για τους αντιπάλους της.
Το μεγαλύτερο επίτευγμά της δεν είναι στρατιωτικό. Είναι στρατηγικό. Διότι αυτό σημαίνει ότι μια χώρα κατάφερε, μέσα από δεκαετίες καρτερίας, να διεκδικήσει αυξημένο έλεγχο επί των δικών της πόρων και των όρων διαθέσεώς τους. Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγάλη παγκόσμια συζήτηση που ανοίγει. Τι σημαίνει πραγματική εθνική κυριαρχία;
Μια χώρα δεν είναι κυρίαρχη επειδή διαθέτει κοιτάσματα. Ούτε επειδή έχει σημαία και σύνορα. Κυρίαρχη είναι όταν μπορεί να αποφασίζει ποιος εκμεταλλεύεται τον πλούτο της, υπό ποιους όρους και προς όφελος τίνος. Η ιστορία είναι γεμάτη κράτη που διέθεταν τεράστιους φυσικούς πόρους αλλά παρέμειναν ουσιαστικά εξαρτημένα. Άλλοι όριζαν τις τιμές, άλλοι τις διαδρομές μεταφοράς, άλλοι τους κανόνες του εμπορίου και άλλοι τελικά απολάμβαναν το μεγαλύτερο μέρος της υπεραξίας. Ο πλούτος βρισκόταν στο έδαφός τους, αλλά η πραγματική κυριαρχία βρισκόταν αλλού.
Το Ιράν φαίνεται να επιδίωξε κάτι διαφορετικό. Να υπομείνει ένα τεράστιο ιστορικό κόστος με την ελπίδα ότι κάποτε θα μπορέσει να διαπραγματεύεται από θέση μεγαλύτερης αυτονομίας. Η διαδρομή αυτή ήδη προσφέρει ένα μάθημα. Ότι οι χώρες που θέλουν πραγματικά να γίνουν κυρίες του πλούτου τους χρειάζονται τέσσερα πράγματα: υπομονή, αντοχή, στρατηγικό σχέδιο και βαθιά κατανόηση της γεωγραφίας τους.
Η γεωγραφία δεν είναι απλώς χάρτης. Είναι δύναμη. Το Ιράν βρίσκεται σε μια από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές περιοχές του πλανήτη, δίπλα σε θαλάσσιες οδούς από τις οποίες διέρχεται τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Μια χώρα που κατανοεί τη γεωστρατηγική της θέση και οικοδομεί την πολιτική της πάνω σε αυτήν αποκτά πλεονεκτήματα που δεν εξαντλούνται σε στρατούς ή οικονομικούς δείκτες.
Το βαθύτερο δίδαγμα όμως είναι άλλο: Οι λαοί συχνά θέλουν άμεσα αποτελέσματα. Γρήγορο πλούτο, εύκολες λύσεις, γρήγορες ενσωματώσεις σε διεθνή συστήματα που υπόσχονται ευημερία. Όμως η ιστορία δείχνει ότι η πραγματική αυτονομία ποτέ δεν χαρίζεται. Κατακτάται με μακρά καρτερία.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου