Βασιλης Διαμαντακος
Η δήλωση Τραμπ ότι η συμφωνία με την Τεχεράνη είναι «τελειωμένη» δεν άνοιξε απλώς νέο κύκλο έντασης. Μετέφερε το κέντρο βάρους από τη διπλωματία στους Φρουρούς της Επανάστασης, που πλέον καθορίζουν το πώς, πού και πόσο θα απαντήσει το Ιράν.
Η στιγμή που η διπλωματία έχασε τον έλεγχο
Η φράση του Ντόναλντ Τραμπ ότι η συμφωνία με το Ιράν είναι πλέον «over» λειτούργησε σαν πολιτικός διακόπτης.
Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη κινούνταν ακόμη μέσα στο πλαίσιο ενός εύθραυστου μνημονίου κατανόησης, το οποίο προέβλεπε προσωρινή αποκλιμάκωση, επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και διαπραγματεύσεις για οριστική συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες. Το κείμενο της συμφωνίας προέβλεπε επίσης μη επιβολή νέων κυρώσεων, σταδιακή άρση του ναυτικού αποκλεισμού και ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από το Ορμούζ.
Όταν όμως ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν θέλει πλέον να διαπραγματευτεί με την ιρανική ηγεσία, το μήνυμα ήταν καθαρό: η πολιτική διαδικασία υποχωρεί και η στρατιωτική πίεση επιστρέφει στο προσκήνιο.
Το IRGC παίρνει το τιμόνι
Η μεγάλη αλλαγή δεν είναι μόνο ότι οι ΗΠΑ σκληραίνουν τη στάση τους.
Είναι ότι στο εσωτερικό του Ιράν η απάντηση περνά όλο και περισσότερο στα χέρια των Φρουρών της Επανάστασης.
Το IRGC δεν βλέπει την κρίση ως απλή διπλωματική διαφωνία. Τη βλέπει ως δοκιμή ισχύος, αποτροπής και εσωτερικής επιβίωσης του καθεστώτος.
Για τους Φρουρούς, η αμερικανική πίεση δεν πρέπει να απαντηθεί με παραχωρήσεις, αλλά με κόστος.
Αυτό σημαίνει:πλήγματα σε αμερικανικές βάσεις ή συμμάχους,
πίεση στο Στενό του Ορμούζ,
επιθέσεις μέσω περιφερειακών δικτύων,
απειλές κατά της ναυσιπλοΐας,
και πιθανή σκλήρυνση της πυρηνικής στάσης της Τεχεράνης.
Η διπλωματία δεν εξαφανίζεται. Αλλά πλέον λειτουργεί υπό τη σκιά της στρατιωτικής απάντησης.
Ο Τραμπ επέλεξε τη γλώσσα της τιμωρίας
Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει τις νέες κινήσεις της ως απάντηση στις ιρανικές επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στο Στενό του Ορμούζ και ως προσπάθεια διασφάλισης της ελευθερίας ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με αμερικανικές αναφορές, οι επιδρομές στόχευσαν ιρανικές στρατιωτικές δυνατότητες κοντά στο Ορμούζ, ενώ η κρίση επεκτάθηκε με ιρανικά αντίποινα κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων σε Κουβέιτ και Μπαχρέιν.
Όμως η πολιτική γλώσσα του Τραμπ έκανε την κρίση βαθύτερη.
Όταν ένας Αμερικανός πρόεδρος χαρακτηρίζει ουσιαστικά νεκρή μια συμφωνία και επιτίθεται προσωπικά στην ιρανική ηγεσία, μειώνει δραματικά τον χώρο για άμεση επιστροφή στο τραπέζι.
Για την Τεχεράνη, μια τέτοια δήλωση δεν είναι απλώς προσβολή.
Είναι πρόκληση που απαιτεί απάντηση.
Το Ορμούζ γίνεται ξανά όπλο
Το Στενό του Ορμούζ είναι το πραγματικό πεδίο μάχης.
Όχι μόνο επειδή από εκεί περνά κρίσιμο ποσοστό της παγκόσμιας ενέργειας, αλλά επειδή εκεί το Ιράν διαθέτει τη μεγαλύτερη ασύμμετρη ισχύ του.
Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να νικήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ.
Αρκεί να δείξει ότι μπορεί να κάνει τη διεθνή ναυσιπλοΐα ακριβότερη, πιο επικίνδυνη και πολιτικά μη βιώσιμη.
Γι’ αυτό οι Φρουροί της Επανάστασης αντιμετωπίζουν το Ορμούζ ως εργαλείο πίεσης.
Κάθε απειλή κατά πλοίων, κάθε drone, κάθε πύραυλος, κάθε προειδοποίηση προς τις αγορές στέλνει το ίδιο μήνυμα:
αν η Ουάσιγκτον πιέσει στρατιωτικά, η παγκόσμια οικονομία θα πληρώσει το κόστος.
Η Τεχεράνη χωρίζεται σε δύο λογικές
Στο εσωτερικό του Ιράν συγκρούονται δύο σχολές σκέψης.
Η πρώτη, πιο διπλωματική, θέλει να διατηρήσει ανοιχτή την προοπτική μιας συμφωνίας, ειδικά εάν αυτή μπορεί να οδηγήσει σε άρση κυρώσεων, αποδέσμευση κεφαλαίων και οικονομική ανάσα.
Η δεύτερη, που εκφράζεται κυρίως από το IRGC και τους σκληροπυρηνικούς κύκλους, θεωρεί ότι οι ΗΠΑ καταλαβαίνουν μόνο τη γλώσσα της αποτροπής.
Η δήλωση Τραμπ ενίσχυσε τη δεύτερη γραμμή.
Όσο περισσότερο η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να αποσύρεται από τη συμφωνία, τόσο περισσότερο οι Φρουροί της Επανάστασης μπορούν να υποστηρίζουν ότι η διπλωματία απέτυχε και ότι μόνο η στρατιωτική πίεση μπορεί να προστατεύσει το Ιράν.
Το πυρηνικό ζήτημα επιστρέφει στο τραπέζι με χειρότερους όρους
Η κατάρρευση της συμφωνίας δεν αφορά μόνο το Ορμούζ.
Αφορά και το πυρηνικό πρόγραμμα.
Το μνημόνιο προέβλεπε διατήρηση του status quo στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, συζητήσεις για το εμπλουτισμένο υλικό και τελικό μηχανισμό εποπτείας.
Αν όμως η Τεχεράνη θεωρήσει ότι η Ουάσιγκτον παραβίασε ή εγκατέλειψε τη συμφωνία, οι σκληροπυρηνικοί μπορούν να πιέσουν για:περιορισμό συνεργασίας με διεθνείς επιθεωρητές,
αύξηση εμπλουτισμού,
αποχώρηση από δεσμεύσεις,
ακόμη και αλλαγή πυρηνικού δόγματος.
Αυτό θα μετατρέψει μια κρίση ναυσιπλοΐας σε κρίση πυρηνικής ασφάλειας.
Η Μέση Ανατολή μπαίνει σε φάση ελεγχόμενης ανάφλεξης
Το πιο επικίνδυνο σενάριο δεν είναι απαραίτητα ένας άμεσος γενικευμένος πόλεμος.
Είναι κάτι πιο ύπουλο:
μια παρατεταμένη, ελεγχόμενη, αλλά συνεχώς κλιμακούμενη αντιπαράθεση.
Οι ΗΠΑ χτυπούν για να αποκαταστήσουν την αποτροπή.
Το Ιράν απαντά για να μη φανεί αδύναμο.
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο τίθενται σε συναγερμό.
Οι αγορές πετρελαίου αντιδρούν.
Το Ορμούζ παραμένει ευάλωτο.
Και κάθε νέο επεισόδιο περιορίζει ακόμη περισσότερο τον χώρο της διπλωματίας.
Η δήλωση Τραμπ ότι η συμφωνία με το Ιράν είναι «τελειωμένη» δεν σημαίνει απλώς αποτυχία μιας διαπραγμάτευσης.
Σημαίνει αλλαγή φάσης.
Η κρίση περνά από το επίπεδο της πολιτικής διαχείρισης στο επίπεδο της στρατιωτικής αποτροπής. Και σε αυτό το πεδίο, το IRGC έχει πολύ μεγαλύτερο βάρος από τους Ιρανούς διπλωμάτες.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπάρχει ακόμη συμφωνία.
Είναι ποιος ελέγχει την ιρανική απάντηση.
Αν τον τόνο τον δώσει το υπουργείο Εξωτερικών, μπορεί να υπάρξει επιστροφή σε κάποιο είδος διαπραγμάτευσης.
Αν όμως τον δώσουν οι Φρουροί της Επανάστασης, τότε το Ιράν θα απαντήσει όχι με παραγράφους, αλλά με πυραύλους, drones, ναυτική πίεση και περιφερειακά μέτωπα.
Το deal μπορεί να τελείωσε στα λόγια του Τραμπ. Αλλά η πραγματική του ταφή ίσως γίνει στο Ορμούζ, από τους Φρουρούς της Επανάστασης
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου