Το Ιράν θάβει τον Χαμενεΐ, αλλά η σκληρή κληρονομιά του παραμένει.

Βασιλης Διαμαντακος
Ή ταφή του Αλί Χαμενεΐ στη Μασχάντ κλείνει έναν ιστορικό κύκλο 37 ετών στην κορυφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Όμως το πολιτικό σύστημα που άφησε πίσω του, το IRGC, η αντιδυτική στρατηγική και η περιφερειακή αρχιτεκτονική επιρροής δείχνουν ότι η επόμενη ημέρα στο Ιράν δύσκολα θα είναι μετριοπαθής.

Η Ισλαμική Δημοκρατία ετοιμάζεται να κλείσει και τυπικά το κεφάλαιο του Αλί Χαμενεΐ, με την ταφή του στη Μασχάντ στις 9 Ιουλίου, έπειτα από πολυήμερες τελετές σε Τεχεράνη, Κομ, Νατζάφ και Καρμπάλα. Όμως, όπως επισημαίνει το Al-Monitor, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα σταθεί πάνω από τον τάφο του, αλλά ποια πολιτική κληρονομιά θα συνεχίσει να καθορίζει το Ιράν την επόμενη ημέρα.

Ο Χαμενεΐ υπήρξε για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ο απόλυτος ρυθμιστής του ιρανικού συστήματος. Επέβλεψε την ενίσχυση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, τη διεύρυνση της ιρανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή, τη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη διαχείριση του πυρηνικού προγράμματος και την καταστολή εσωτερικών κινημάτων αμφισβήτησης. Η Al Arabiya σημειώνει ότι επί των ημερών του το Ιράν εξελίχθηκε σε ισχυρή αντι-αμερικανική δύναμη, με περιφερειακή επιρροή μέσω συμμάχων όπως η Χεζμπολάχ, αλλά και με σκληρή καταστολή στο εσωτερικό.

Η κηδεία ως πολιτικό δημοψήφισμα

Οι ιρανικές αρχές δεν αντιμετωπίζουν την κηδεία ως απλή τελετή πένθους. Τη μετατρέπουν σε επίδειξη αντοχής του καθεστώτος.

Ο Αγιατολάχ Μοχάμαντ Σαΐντι, ιμάμης της προσευχής της Παρασκευής στην Κομ, δήλωσε ότι η μεγάλη συμμετοχή στην πομπή θα αποτελέσει «ένα ακόμη δημοψήφισμα για την Ισλαμική Δημοκρατία», σύμφωνα με το Al-Monitor.

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της Τεχεράνης: ο θάνατος του Χαμενεΐ δεν σημαίνει αποσύνθεση του συστήματος.

Οι εικόνες μαζικής συμμετοχής, οι κόκκινες σημαίες, τα συνθήματα αντίστασης και η παρουσία ξένων αντιπροσωπειών υπηρετούν ακριβώς αυτή τη λογική. Η κηδεία δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Είναι τελετή νομιμοποίησης της επόμενης ημέρας. 

Ο Χαμενεΐ φεύγει, το σύστημα μένει

Η πιο κρίσιμη παρακαταθήκη του Χαμενεΐ δεν είναι ένα πρόσωπο, αλλά μια δομή εξουσίας.

Στα 37 χρόνια της ηγεσίας του, το Ιράν μετατράπηκε σε κράτος όπου το θρησκευτικό κατεστημένο, οι υπηρεσίες ασφαλείας και οι Φρουροί της Επανάστασης λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία.

Το IRGC δεν είναι πλέον μόνο στρατιωτικός μηχανισμός. Είναι οικονομικός, πολιτικός και περιφερειακός βραχίονας ισχύος.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η νέα ηγεσία επιχειρήσει να παρουσιάσει εικόνα συνέχειας και θεσμικής σταθερότητας, η πραγματική ισορροπία θα κριθεί από τη σχέση του διαδόχου με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Η σκληρή γραμμή ως κληρονομιά

Η εξωτερική πολιτική Χαμενεΐ στηρίχθηκε σε τρεις άξονες:

Πρώτον, στην αντίσταση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Δεύτερον, στη διατήρηση του πυρηνικού προγράμματος ως εργαλείου αποτροπής και διαπραγμάτευσης.

Τρίτον, στη δημιουργία ενός δικτύου συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων από τον Λίβανο και τη Συρία έως το Ιράκ και την Υεμένη.

Η στρατηγική αυτή επέτρεψε στο Ιράν να αποκτήσει επιρροή δυσανάλογη της οικονομικής του ισχύος. Ταυτόχρονα, όμως, το οδήγησε σε διαρκείς κυρώσεις, οικονομική ασφυξία και επαναλαμβανόμενες εσωτερικές εκρήξεις δυσαρέσκειας. 

Το δίλημμα του διαδόχου

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η νέα ηγεσία θα επιχειρήσει προσαρμογή ή αναπαραγωγή της σκληρής γραμμής.

Η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ από τις πρώτες δημόσιες τελετές, σύμφωνα με διεθνή ρεπορτάζ, αποδίδεται κυρίως σε λόγους ασφαλείας, αλλά πολιτικά ενισχύει την αβεβαιότητα για τη μετάβαση. Οι Financial Times ανέφεραν ότι η ηγεσία επιχείρησε να δείξει ενότητα στην κηδεία, με την παρουσία κορυφαίων πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων, ενώ ο Μοτζταμπά παρέμεινε εκτός δημόσιας εικόνας.

Αν η νέα ηγεσία κινηθεί υπερβολικά προς τη διαπραγμάτευση, κινδυνεύει να προκαλέσει αντιδράσεις από τους σκληροπυρηνικούς κύκλους.

Αν, αντίθετα, επιλέξει πλήρη συνέχεια της πολιτικής Χαμενεΐ, τότε το Ιράν θα διατηρήσει την ιδεολογική του συνοχή αλλά θα παραμείνει εγκλωβισμένο στην ίδια αντιπαράθεση με τη Δύση.
Η κοινωνία παραμένει η άγνωστη μεταβλητή

Η κηδεία μπορεί να εμφανίσει εικόνα μαζικής ενότητας, όμως δεν ακυρώνει τα βαθύτερα προβλήματα.

Η ιρανική κοινωνία παραμένει πιεσμένη από πληθωρισμό, κυρώσεις, ανεργία, καταστολή και γενεακές αντιθέσεις.

Η νεότερη γενιά, ιδίως στις μεγάλες πόλεις, έχει επανειλημμένα δείξει ότι δεν ταυτίζεται πλήρως με τη σκληρή ιδεολογική γραμμή του καθεστώτος.

Το καθεστώς γνωρίζει ότι η μαζικότητα μιας κηδείας δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με πολιτική συναίνεση. Γι’ αυτό και η επόμενη περίοδος θα κριθεί όχι μόνο στη διαχείριση της εξωτερικής πίεσης, αλλά και στην ικανότητα του συστήματος να συγκρατήσει την εσωτερική δυσαρέσκεια.
Η περιφερειακή επίδραση

Η κληρονομιά Χαμενεΐ δεν σταματά στα σύνορα του Ιράν.

Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, οι Χούθι στην Υεμένη και οι δεσμοί με τη Συρία αποτέλεσαν βασικά εργαλεία της ιρανικής στρατηγικής.

Αυτό το δίκτυο δύσκολα θα εγκαταλειφθεί.

Αντίθετα, είναι πιθανό να χρησιμοποιηθεί από τη νέα ηγεσία ως απόδειξη συνέχειας και ως μηχανισμός αποτροπής απέναντι σε ΗΠΑ και Ισραήλ.
Το πραγματικό ερώτημα

Η ταφή του Χαμενεΐ δεν σηματοδοτεί απαραίτητα το τέλος της εποχής του.

Μπορεί να σηματοδοτεί την αρχή της θεσμοποίησης της κληρονομιάς του.

Το Ιράν που αφήνει πίσω του είναι ένα κράτος πιο στρατιωτικοποιημένο, πιο περιφερειακά δικτυωμένο και πιο δύσπιστο απέναντι στη Δύση.

Η νέα ηγεσία μπορεί να αλλάξει τακτική. Δύσκολα όμως θα εγκαταλείψει γρήγορα τη στρατηγική αρχιτεκτονική που οικοδομήθηκε επί Χαμενεΐ.

Και αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα: ο Χαμενεΐ θάβεται στη Μασχάντ, αλλά η σκληρή πολιτική του παρακαταθήκη θα συνεχίσει να καθορίζει την Ισλαμική Δημοκρατία για πολύ περισσότερο από την τελετή της ταφής του.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.