Με τρομερό μήνυμα το Ιράν στήνει αμυντική ομπρέλα στον Λίβανο και προειδοποιεί: «ΗΠΑ, Ισραήλ θα πληρώσουν με πόνο και χρήμα».

Νέο δόγμα Ιράν: Η πίεση σε έναν σύμμαχο θεωρείται πίεση σε ολόκληρο το σύστημα της Τεχεράνης και το κόστος για τους αντιπάλους σχεδιάζεται να αυξάνεται σταδιακά αντί να εκτονώνεται

«Εδραιώνουμε μια ιρανική κατάσταση πραγμάτων στην περιοχή, σύμφωνα με την οποία το Ιράν δεν θα επιδεικνύει πλέον αυτοσυγκράτηση απέναντι σε οποιαδήποτε επιθετικότητα ή αποσταθεροποίηση.
Θα κοστίσει στους Αμερικανούς και τους Ισραηλινούς πόνο και χρήμα, αλλά θα το συνηθίσουν».
Με αυτή τη χαρακτηριστική δήλωση, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού Κοινοβουλίου, Ebrahim Rezaei, περιέγραψε μια στρατηγική που βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη και η οποία αναδιαμορφώνει τα δεδομένα ισχύος σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Ο Λίβανος αποτελεί σήμερα το βασικό πεδίο δοκιμής αυτής της νέας προσέγγισης.
Εκεί όπου επί δεκαετίες οι δυτικοί αναλυτές πίστευαν ότι κατανοούσαν τις «κόκκινες γραμμές» της Τεχεράνης, σήμερα παρακολουθούν μια σταδιακή αλλά βαθιά μεταβολή της ιρανικής στρατηγικής σκέψης.

Το λάθος της Δύσης για το Ιράν

Για πολλά χρόνια, η κυρίαρχη δυτική ανάγνωση της σχέσης Ιράν – Hezbollah βασιζόταν στην παραδοχή ότι πρόκειται πρωτίστως για μια ιδεολογική συμμαχία.
Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση, η υποστήριξη της Τεχεράνης προς τον λιβανικό σιιτικό σχηματισμό αποτελούσε προϊόν επαναστατικής αλληλεγγύης και πολιτικοθρησκευτικών δεσμών, οι οποίοι αργά ή γρήγορα θα υποχωρούσαν μπροστά στις επιταγές του εθνικού συμφέροντος.
Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις αποδεικνύουν ότι αυτή η προσέγγιση ήταν ελλιπής.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Τεχεράνη δεν αντιμετωπίζει πλέον την ασφάλεια των στρατηγικών της εταίρων ως ένα ξεχωριστό ζήτημα που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης ή ανταλλαγμάτων.

Αντίθετα, θεωρεί πως η ασφάλεια του Λιβάνου, της Hezbollah και γενικότερα των συμμάχων της αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της δικής της εθνικής ασφάλειας.
Πρόκειται για μια θεμελιώδη μεταβολή.
Η στρατηγική αυτή σηματοδοτεί την οικοδόμηση μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής αποτροπής, στην οποία κάθε επίθεση εναντίον ενός βασικού εταίρου της Τεχεράνης θεωρείται ταυτόχρονα επίθεση εναντίον του ίδιου του ιρανικού συστήματος ασφαλείας.

Το τέλος της «στρατηγικής υπομονής»

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, το Ιράν ακολούθησε αυτό που πολλοί αναλυτές αποκάλεσαν «στρατηγική υπομονή».
Η Τεχεράνη επέλεγε να απαντά άμεσα μόνο όταν δέχονταν επίθεση η ίδια η ιρανική επικράτεια, οι κρατικές δομές ή κρίσιμα εθνικά συμφέροντα.
Σε άλλες περιπτώσεις απορροφούσε πιέσεις, αποφεύγοντας τη γενικευμένη κλιμάκωση, εξηγεί σε ανάλυσή του το Cradle.
Η πολιτική αυτή καθόρισε την ιρανική στάση σε μια σειρά κρίσεων, από τη δολοφονία του Qassem Soleimani μέχρι τις επανειλημμένες ισραηλινές επιθέσεις εναντίον ιρανικών στόχων στη Συρία και σε άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής.
Αρχικά, η στρατηγική αυτή θεωρήθηκε αποτελεσματική.
Με την πάροδο του χρόνου όμως, η ιρανική ηγεσία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αυτοσυγκράτηση εκλαμβανόταν από τους αντιπάλους όχι ως υπευθυνότητα αλλά ως αδυναμία.
Κάθε υποχώρηση δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για νέα πίεση.
Κάθε ξεχωριστό μέτωπο αντιμετωπιζόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ως μια ευκαιρία για περαιτέρω περιορισμό της ιρανικής επιρροής.
Η Τεχεράνη θεώρησε ότι βρισκόταν σε μια διαδικασία σταδιακής φθοράς, όπου οι αντίπαλοί της επιχειρούσαν να απομονώσουν και να αποδυναμώσουν έναν προς έναν τους περιφερειακούς της συμμάχους.
Από αυτή την εμπειρία προέκυψε μια νέα αντίληψη: τα μέτωπα δεν είναι ξεχωριστά.

Ο Λίβανος ως προέκταση της ιρανικής ασφάλειας

Οι πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν τους τελευταίους μήνες δείχνουν ότι το Ιράν διαμήνυσε μέσω διαμεσολαβητών πως οποιαδήποτε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός θα πρέπει να περιλαμβάνει και τον τερματισμό των ισραηλινών επιχειρήσεων εναντίον της Hezbollah στον Λίβανο.
Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν να αντιμετωπίζουν τα διάφορα μέτωπα της περιοχής ως ξεχωριστές υποθέσεις.
Η Τεχεράνη κάνει ακριβώς το αντίθετο: τα ενοποιεί.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Abbas Araghchi, διατύπωσε δημόσια αυτή την προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι μια εκεχειρία μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών οφείλει να καλύπτει το σύνολο των μετώπων και ότι παραβίαση σε ένα σημείο συνιστά παραβίαση της συνολικής συμφωνίας.
Από την οπτική της Τεχεράνης, αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αποτραπεί η στρατηγική του «διαίρει και βασίλευε».

Η αξιοπιστία ως εργαλείο ισχύος

Η νέα ιρανική προσέγγιση δεν βασίζεται μόνο σε στρατιωτικούς υπολογισμούς.
Βασίζεται επίσης στην έννοια της αξιοπιστίας.
Οι μεγάλες δυνάμεις δεν αντλούν την επιρροή τους αποκλειστικά από τα οπλικά τους συστήματα.
Την αντλούν από τη φήμη ότι τηρούν τις δεσμεύσεις τους ακόμη και όταν το κόστος είναι υψηλό.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει με το ΝΑΤΟ στην Ευρώπη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε ολόκληρο τον κόσμο όχι μόνο για επιχειρησιακούς λόγους αλλά και για να αποδεικνύουν στους συμμάχους τους ότι οι δεσμεύσεις τους είναι αξιόπιστες.
Το Ιράν φαίνεται να έχει καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα.
Εάν εγκατέλειπε τη Hezbollah υπό συνθήκες πίεσης, το μήνυμα προς όλους τους περιφερειακούς του εταίρους θα ήταν σαφές: οι ιρανικές εγγυήσεις δεν αντέχουν σε περιόδους κρίσης.
Για μια χώρα που φιλοδοξεί να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός νέου συστήματος ασφαλείας στη Μέση Ανατολή, ένα τέτοιο πλήγμα αξιοπιστίας θα ήταν καταστροφικό.
Γι’ αυτό η σημερινή στάση της Τεχεράνης αφορά πολύ περισσότερο τη διατήρηση της αξιοπιστίας της παρά την τύχη ενός και μόνο συμμάχου.

Η αλλαγή ισορροπιών στον Περσικό Κόλπο

Τα κράτη του Περσικού Κόλπου παρακολουθούν τις εξελίξεις με ιδιαίτερη προσοχή.
Παρά τις τεράστιες στρατιωτικές δυνατότητες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, η Τεχεράνη κατάφερε να αντέξει δύο συνεχόμενες περιόδους έντονης αντιπαράθεσης χωρίς να υποχωρήσει στρατηγικά.
Αυτό το γεγονός δεν πέρασε απαρατήρητο στις αραβικές πρωτεύουσες.
Οι περιφερειακοί παίκτες βλέπουν πλέον ένα Ιράν που μπορεί να απορροφά πλήγματα, να συνεχίζει να λειτουργεί αποτελεσματικά και να διατηρεί την επιρροή του παρά τις πρωτοφανείς πιέσεις.
Ακόμη και δυτικά μέσα ενημέρωσης αναγκάζονται να αναγνωρίσουν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία παραμένει ένας από τους βασικούς διαμορφωτές των εξελίξεων στη Δυτική Ασία.
Η γεωγραφία λειτουργεί επίσης υπέρ της Τεχεράνης.

Το στρατηγικό όπλο των Στενών του Ηormuz

Τα Στενά του Hormuz αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα γεωοικονομικά σημεία του πλανήτη.
Περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου διέρχεται από τα συγκεκριμένα ύδατα, τα οποία βρίσκονται εντός της στρατηγικής ακτίνας επιρροής του Ιράν.
Για χρόνια, αυτό το πλεονέκτημα λειτουργούσε κυρίως ως έμμεση απειλή.
Σήμερα φαίνεται να ενσωματώνεται ολοένα και περισσότερο στην ενεργή στρατηγική αποτροπής της χώρας.
Κάθε φορά που οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον οδηγούνται σε αδιέξοδο, οι διεθνείς αγορές ενέργειας αντιδρούν άμεσα.
Οι τιμές του πετρελαίου καταγράφουν άνοδο, αντανακλώντας τον φόβο ότι η περιφερειακή σταθερότητα εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις επιλογές της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Με άλλα λόγια, η γεωγραφία προσφέρει στο Ιράν ένα διαχρονικό εργαλείο ισχύος που καμία στρατιωτική εκστρατεία δεν μπορεί να εξαλείψει.

Η μάχη για τη νέα περιφερειακή τάξη

Στο βάθος όλων αυτών των εξελίξεων βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο διακύβευμα.
Ποιος θα καθορίσει τους κανόνες της επόμενης ημέρας στη Μέση Ανατολή;
Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαμόρφωναν σχεδόν μονομερώς την περιφερειακή τάξη μέσω στρατιωτικής παρουσίας, συμμαχιών και οικονομικής επιρροής.
Σήμερα, η Τεχεράνη θεωρεί ότι οι συνθήκες που επέτρεψαν αυτή τη μονοκρατορία μεταβάλλονται σταδιακά.
Όχι επειδή η αμερικανική ισχύς καταρρέει, αλλά επειδή εμφανίζονται νέοι πόλοι δύναμης και νέες ισορροπίες.
Στόχος του Ιράν είναι να εξασφαλίσει ότι η επόμενη περιφερειακή αρχιτεκτονική δεν θα σχεδιαστεί αποκλειστικά με βάση τις αμερικανικές ή ισραηλινές προτεραιότητες.
Θέλει να αναγνωριστεί ως ισότιμος παράγοντας με νόμιμα συμφέροντα και δικαίωμα συμμετοχής στη διαμόρφωση των κανόνων.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Λίβανος μετατρέπεται σε πεδίο δοκιμής.
Εκεί η Τεχεράνη επιχειρεί να αποδείξει ότι οι κόκκινες γραμμές της έχουν πραγματικό περιεχόμενο, ότι οι δεσμεύσεις της προς τους συμμάχους της δεν είναι διακηρύξεις χωρίς αντίκρισμα και ότι η «ιρανική κατάσταση πραγμάτων» που περιέγραψε ο Ebrahim Rezaei αποτελεί πλέον πρακτική πολιτική.

Πέρα από τη στρατηγική υπομονή

Η εποχή της απόλυτης στρατηγικής υπομονής φαίνεται να ανήκει στο παρελθόν.
Στη θέση της αναδύεται ένα νέο δόγμα, σύμφωνα με το οποίο η απομόνωση των επιμέρους μετώπων αντιμετωπίζεται με ενοποίηση των απαντήσεων, η πίεση σε έναν σύμμαχο θεωρείται πίεση σε ολόκληρο το σύστημα και το κόστος για τους αντιπάλους σχεδιάζεται να αυξάνεται σταδιακά αντί να εκτονώνεται.
Το Ιράν έχει ήδη αποδείξει ότι διαθέτει στρατιωτικές δυνατότητες, γεωγραφικά πλεονεκτήματα και πολιτική βούληση να ενεργήσει πριν απειληθεί άμεσα η επικράτειά του.
Αυτός ο συνδυασμός στρατιωτικής αξιοπιστίας, γεωπολιτικής θέσης και αποφασιστικότητας συνιστά τα χαρακτηριστικά μιας περιφερειακής δύναμης που διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα εποχή.
Ο Λίβανος είναι σήμερα το σημείο όπου η Τεχεράνη επιχειρεί να αποδείξει αυτή την πραγματικότητα.
Και ανεξάρτητα από το πώς αξιολογεί κανείς την πολιτική της, η προσπάθεια αυτή ενδέχεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη μορφή της επόμενης περιφερειακής τάξης στη Μέση Ανατολή.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.