Πηγαίος Κώδικας: Γιατί είναι το πραγματικό “κλειδί” της Ασπίδας του Αχιλλέα.

Πριν μερικές ημέρες υπογράφηκε η σύμβαση για την προμήθεια των οπλικών συστημάτων (Ο/Σ) που θα απαρτίσουν την «Ασπίδα του Αχιλλέα», δηλαδή τα νέα συστήματα αεράμυνας που έρχονται να αντικαταστήσουν μια σειρά από παλαιότερα που ήδη υπηρετούν στις Ένοπλες Δυνάμεις και για σειρά λόγων – που είναι εκτός της παρούσας – θα πρέπει να αποσυρθούν και αντικατασταθούν.

Τις τελευταίες ημέρες αρκετή συζήτηση έγινε για το αν η χώρα θα έχει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα του νέου αυτού συστήματος ή όχι. Είναι αυτή μια συζήτηση ουσίας, ή απλά εντάσσεται στη διαρκή «γκρίνια» που διέπει την ελληνική καθημερινότητα, η οποία πολλές φορές συνοδεύεται από μηδενικές εναλλακτικές προτάσεις ή ιδέες;

Τι (δεν) καταλαβαίνει ο υπολογιστής

Πριν απαντήσουμε όμως στο ερώτημα, ας δούμε τι είναι ο «πηγαίος κώδικας» που ξαφνικά ανακάλυψαν και χρησιμοποιούν όλοι. Ο πηγαίος κώδικας λοιπόν, η όπως είναι γνωστός με την αγγλική του ονομασία – source code – είναι ο κώδικας όπως τον γράφει ο άνθρωπος. Με άλλα λόγια είναι μια συμβολοσειρά η οποία μπορεί να αναγνωστεί και το σημαντικότερο, να κατανοηθεί από έναν άνθρωπο, αλλά όχι από μια μηχανή/υπολογιστή.

Τώρα δεν μπορούν όλοι οι άνθρωποι να κατανοήσουν αυτή τη συμβολοσειρά, όπως γίνεται και με τις ξένες γλώσσες. Δεν μπορούν όλοι να μιλήσουν γαλλικά ή αγγλικά, αλλά μπορούν όλοι να κατανοήσουν ότι αυτό που βλέπουν αφορά σε μια γλώσσα. Εκτός όμως από τον πηγαίο κώδικα, υπάρχουν και άλλοι «κώδικες», όπως ο κώδικας μηχανής (machine code) που είναι αυτός που πραγματικά «καταλαβαίνει» ο υπολογιστής (είναι η σειρά των 0 και 1…και δεν είναι άμεσα κατανοητός από τον άνθρωπο, όπως ο πηγαίος κώδικας). Περισσότερα όμως για τον κώδικα και τα «φαντάσματά» του στον ενεργό σύνδεσμο.
Όλα είναι πια λογισμικό, από το F-16 μέχρι την οδοντόβουρτσα

Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από μια φρενίτιδα μετατροπής κάθε αναλογικού συστήματος, σε απόλυτα ψηφιακό, και καθοριζόμενο από κώδικα. Τα παραδείγματα είναι αμέτρητα, από τα σύγχρονα αυτοκίνητα όπου ήδη μια γνωστή μάρκα αυτοκινήτων σκέφτεται απόλυτα σοβαρά να καταργήσει όλους τους διακόπτες από τα αυτοκίνητά της – όπως τους διακόπτες των φώτων, του κλιματισμού, κ.λπ. – και να τους ενσωματώσει στο σύστημα ψυχαγωγίας και ενημέρωσης (infotainment) μέχρι και τις ηλεκτρικές σκούπες ή τις καφετιέρες (ενώ κάποιοι το «τερμάτισαν» και παίζουν DOOM στις ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες).

Το κύριο αποτέλεσμα αυτής της δραστικής μεταστροφής στην αρχιτεκτονική των συστημάτων, όπου δεν εξαιρούνται ούτε τα οπλικά συστήματα, είναι ότι οι δυνατότητες, η επιτυχία, και οι περαιτέρω εξέλιξή τους δεν καθορίζεται από την αρχική σχεδίαση, ανεξάρτητα το πόσο δραστική ή καινοτόμος είναι, αλλά από το λογισμικό που υποστηρίζει αυτή τη σχεδίαση.

Ας πάρουμε για παράδειγμα το F-16. Η πρώτη – επίσημη, γιατί δεν κρατιόταν με τίποτε στο έδαφος – πτήση του έγινε στις 2 Φεβρουαρίου του 1974. Πλέον οι περισσότεροι (αν όχι όλοι) χειριστές του είναι μικρότεροι σε ηλικία. Όμως, συνεχίζει να βρίσκεται σε παραγωγή στην έκδοση Viper, και να αποτελεί μια αξιόλογη και αξιόμαχη πολεμική μηχανή. Όμως αν κάποιος κοιτάξει εξωτερικά ένα F-16A και ένα F-16V θα διαπιστώσει ελάχιστες αν όχι μηδενικές διαφορές. Όλες οι αλλαγές έχουν πραγματοποιηθεί εσωτερικά, και το F-16 δεν είναι η εξαίρεση.

Το “κλειδί” της επιχειρησιακής ζωής

Είναι λοιπόν προφανές ότι σε ένα σύγχρονο οπλικό σύστημα ο πηγαίος κώδικας δεν αφορά μόνο τις τρέχουσες επιχειρησιακές του δυνατότητες και λειτουργίες. Είναι ο βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου μπορούν να υλοποιηθούν μεταγενέστερες αλλαγές και εκσυγχρονισμοί, με άλλα λόγια ο πηγαίος κώδικας είναι το «κλειδί» της επιχειρησιακής ζωής του συστήματος και όχι μόνο. Ας πάρουμε για παράδειγμα την περίπτωση που κατασκευάζεται ένας νέος πύραυλος. Για την ενσωμάτωσή του δεν αρκεί μόνο το κάνιστρο και οι συνδέσεις να είναι συμβατές.

Πρέπει ο πύραυλος και το υπόλοιπο οπλικό σύστημα να μπορούν να «μιλήσουν» μεταξύ τους με «γλώσσα» που τους είναι κατανοητή. Εδώ λοιπόν έρχεται το λογισμικό, ο πηγαίος κώδικας με άλλα λόγια, να υλοποιήσει αυτήν την «μετάφραση» και να κάνει εφικτή την ενσωμάτωση νέων – ουσιαστικά – δυνατοτήτων. Συνεπώς, ο πηγαίος κώδικας αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία που συνθέτουν το επιχειρησιακό πλεονέκτημα κάθε συστήματος και φυσικά αποτελούν και το βασικό μακροπρόθεσμο έσοδο κάθε εταιρείας και οργανισμού.

Γιατί οι εταιρείες τον κρατούν επτασφράγιστο

Όμως υπάρχουν και άλλα σημεία που κάνουν κάθε εταιρεία, ειδικά όσες δραστηριοποιούνται (και) στον στρατιωτικό τομέα να περιορίζουν τη διάθεσή του πηγαίου κώδικα σε τρίτους. Ο πρώτος λόγος αφορά στο ότι υπάρχουν ζητήματα ασφάλειας. Ακόμα και μέσα στην ίδια την εταιρεία, ελάχιστα άτομα είναι αυτά που γνωρίζουν την πλήρη εικόνα. Κάθε διαρροή – πέρα από το προφανές, που είναι η απώλεια χρημάτων/κερδών – μπορεί να οδηγήσει στην ανακάλυψη τρωτοτήτων (η ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης στη σχετική διαδικασία έχει ελαχιστοποιήσει τον απαιτούμενο χρόνο) οι οποίες θα εκθέσουν το σύστημα για όλους τους χρήστες.

Ένας δεύτερος λόγος αφορά στη διαπίστωση άλλων πληροφοριών, ενδεχόμενα άσχετων σε ένα μη εκπαιδευμένο μάτι και που αφορούν στην εταιρική προσέγγιση στην επίλυση συγκεκριμένων ζητημάτων, στην ανακάλυψη ευαίσθητων δεδομένων (π.χ., ενσωματωμένα emails προγραμματιστών ή ακόμα χειρότερα κωδικούς ή crypto), και πολλές άλλες πληροφορίες που ενδεχόμενα είναι πιο σημαντικές και πιο κρίσιμες από τον ίδιο τον κώδικα.

Ο ελέφαντας στο δωμάτιο: μπορούμε να τον αξιοποιήσουμε;

Κλείνοντας, ας δούμε και τον «ελέφαντα στο δωμάτιο». Ακόμα και να δοθεί ο πηγαίος κώδικας, υπάρχει η δυνατότητα πραγματικής εκμετάλλευσής του; Πέραν από το προφανές πρόβλημα της διατήρησης της ακεραιότητας και της εμπιστευτικότητας του ίδιου του κώδικα, θεωρούμε ότι υπάρχει ελληνική εταιρεία που να έχει τις τεχνικές εκείνες δυνατότητες και το ανθρώπινο δυναμικό ώστε να εκμεταλλευτεί πλήρως αυτήν την ευκαιρία; Θεωρούμε ότι όσα βήματα και όσες επιλογές έχουμε κάνει μέχρι τώρα υποστηρίζουν μια τέτοια απόφαση; Είμαστε έτοιμοι να δεχθούμε τα όποια αρνητικά αποτελέσματα μιας πιθανής παρέμβασής μας στον κώδικα;

Κάποιος μπορεί εύλογα να προτείνει ότι η γνώση του πηγαίου κώδικα είναι απαραίτητη για την ομαλή διασύνδεση του συστήματος (γιατί μόνο τότε θα μιλάμε για πραγματικά ενοποιημένη αεράμυνα) με το ευρύτερη οικοσύστημα. Όμως αυτό είναι μόνο εν μέρει σωστό, καθώς για την ομαλή διασύνδεση απαιτείται η γνώση του – εν πολλοίς – ΝΑΤΟϊκού αντίστοιχου κώδικα, και θεωρούμε – μάλλον βάσιμα – ότι πολλές χώρες μάλλον δεν θα δουν ένα τέτοιο αίτημα με θετικό τρόπο, και υπάρχουν τεχνικές λύσεις που δεν βασίζονται σε τέτοιες απαιτήσεις (αλήθεια τα TOR-M1 πώς ακριβώς διασυνδέθηκαν;).

Επειδή, λοιπόν, ουδείς κατασκευαστής δεν πρόκειται να δώσει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστημάτων του για λόγους πνευματικής ιδιοκτησίας και ασφάλειας, είναι αδύνατη η ολοκλήρωση των υπό προμήθεια συστημάτων αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας σε μία ενιαία αρχιτεκτονική; Η απάντηση είναι όχι!

Το βέβαιο είναι ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν τεχνικές «μαύρου κουτιού» που σε συνδυασμό με τη χρήση κοινών πρωτοκόλλων και πρότυπων δεδομένων επιτρέπουν την απρόσκοπτη ανταλλαγή δεδομένων (μέσω ζεύξεων δεδομένων Link 11B, Link 16 ή Link 22) χωρίς να απαιτείται πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα. Ή μπορούν να χρησιμοποιηθούν ενδιάμεσο λογισμικό (middleware) και μεταφραστές ή διεπαφές προγραμματισμού εφαρμογών (APIs). Το επίσης βέβαιο είναι για δημιουργήσουμε το εθνικό σύστημα & διοίκησης θα χρειαστεί να αναπτύξουμε πηγαίο κώδικα, την ακεραιότητα και την ασφάλεια του οποίου θα διαφυλάτταμε ως «κόρη οφθαλμού».

Καταλήγοντας, το θέμα που θα έπρεπε να μας απασχολεί είναι εάν τα λάθη του παρελθόντος έχουν γίνει μάθημα και δεν θα επαναληφθούν και σε αυτήν την περίπτωση. Όπως για παράδειγμα η πλήρης αδυναμία κατανόησης της σημασίας ενός έγκαιρου εκσυγχρονισμού (ακόμα συζητάμε για τα Block 50), ή η κατανόηση ότι κάθε σύστημα έχει και τα τρωτά του σημεία και δεν θα πρέπει να αναζητάμε την «ασημένια σφαίρα» σε θέματα που άπτονται της στρατιωτικής ασφάλειας.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.