Βούτσιτς: Η παραίτηση που μπορεί να αλλάξει τη γεωπολιτική ισορροπία στα Βαλκάνια.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η πολιτική επιβίωση του Σέρβου προέδρου, αλλά ο γεωστρατηγικός προσανατολισμός της Σερβίας στην επόμενη δεκαετία.

Βασιλης Διαμαντακος
Η προαναγγελία της παραίτησης του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, έπειτα από μήνες μαζικών διαδηλώσεων, παρουσιάστηκε ως μια εσωτερική πολιτική εξέλιξη. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για ένα γεγονός με ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Η Σερβία δεν είναι απλώς ακόμη μία υποψήφια προς ένταξη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι το μεγαλύτερο κράτος των Δυτικών Βαλκανίων, ο σημαντικότερος οικονομικός κόμβος της περιοχής και ο μοναδικός περιφερειακός παίκτης που εξακολουθεί να ισορροπεί ταυτόχρονα ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και την Κίνα.

Εάν ο Βούτσιτς αποχωρήσει οριστικά, δεν θα αλλάξει μόνο η κυβέρνηση της Σερβίας. Είναι πιθανό να επανακαθοριστεί ολόκληρη η γεωπολιτική ισορροπία των Βαλκανίων.

Οι διαδηλώσεις ήταν η αφορμή

Η κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, που κόστισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, αποτέλεσε τον καταλύτη για τη μεγαλύτερη κοινωνική κινητοποίηση που γνώρισε η Σερβία εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.

Το δυστύχημα μετατράπηκε σε σύμβολο ενός βαθύτερου προβλήματος: της διαφθοράς, της αδιαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις και της αμφισβήτησης της θεσμικής λειτουργίας του κράτους.

Οι φοιτητές ανέλαβαν πρωταγωνιστικό ρόλο στις κινητοποιήσεις, οι οποίες σταδιακά απέκτησαν χαρακτηριστικά ενός ευρύτερου δημοκρατικού κινήματος, υπερβαίνοντας τα παραδοσιακά κομματικά όρια.

Ωστόσο, η εσωτερική κρίση εξηγεί μόνο ένα μέρος της εικόνας. 

Το Κόσοβο επιστρέφει στο επίκεντρο

Την ίδια στιγμή που η Σερβία αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πολιτική της κρίση εδώ και χρόνια, το ζήτημα του Κοσόβου επανέρχεται δυναμικά στη διεθνή ατζέντα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την οριστική εξομάλυνση των σχέσεων Βελιγραδίου και Πρίστινας, θεωρώντας ότι χωρίς διευθέτηση του ζητήματος δεν μπορεί να υπάρξει σταθερή αρχιτεκτονική ασφαλείας στα Δυτικά Βαλκάνια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνδέει επίσης την πρόοδο της ενταξιακής διαδικασίας της Σερβίας με την εφαρμογή των συμφωνιών για την εξομάλυνση των σχέσεων με το Κόσοβο.

Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία εξακολουθεί να στηρίζει τη σερβική θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, χρησιμοποιώντας το Κόσοβο ως παράδειγμα στις δικές της επιχειρηματολογίες για την Ουκρανία, τη Γεωργία και άλλες αποσχιστικές περιοχές.

Έτσι, κάθε πολιτική μεταβολή στο Βελιγράδι αποκτά αυτόματα διεθνή σημασία.

Η στρατηγική της «πολυδιάστατης ισορροπίας»

Ο Βούτσιτς κατάφερε τα τελευταία χρόνια να εφαρμόσει μια ιδιαίτερα σύνθετη εξωτερική πολιτική.

Διατήρησε ενεργές τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς όμως να ευθυγραμμιστεί πλήρως με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Παράλληλα, ενίσχυσε σημαντικά τη συνεργασία με την Κίνα, η οποία εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτές στη Σερβία μέσω της Πρωτοβουλίας «Belt and Road».

Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός μοντέλου στρατηγικής εξισορρόπησης που επέτρεψε στο Βελιγράδι να αντλεί οικονομικά και πολιτικά οφέλη από πολλαπλά κέντρα ισχύος.

Η διατήρηση αυτής της ισορροπίας δεν είναι δεδομένη σε μια μεταβατική πολιτική περίοδο.
Γιατί ενδιαφέρονται Βρυξέλλες, Μόσχα και Πεκίνο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βλέπει στη Σερβία το κλειδί για την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης των Δυτικών Βαλκανίων.

Η Ρωσία θεωρεί το Βελιγράδι τον σημαντικότερο πολιτικό της εταίρο στην περιοχή και έναν από τους τελευταίους διαύλους επιρροής της στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Η Κίνα αντιμετωπίζει τη Σερβία ως βασική πύλη εισόδου των επενδύσεών της προς την Κεντρική Ευρώπη, έχοντας χρηματοδοτήσει μεγάλα έργα υποδομών, μεταφορών και βιομηχανίας.

Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, επιδιώκει τη σταδιακή ενσωμάτωση της περιοχής στο δυτικό σύστημα ασφαλείας, περιορίζοντας τη ρωσική και κινεζική επιρροή.

Με άλλα λόγια, η πολιτική σταθερότητα της Σερβίας αποτελεί ταυτόχρονα αντικείμενο ανταγωνισμού τεσσάρων μεγάλων γεωπολιτικών πόλων.

Το Μαυροβούνιο αλλάζει τις ισορροπίες

Η ευρωπαϊκή πορεία του Μαυροβουνίου προσθέτει μία ακόμη διάσταση στις εξελίξεις.

Η χώρα θεωρείται σήμερα ο πιο ώριμος υποψήφιος για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ από το 2017 αποτελεί πλήρες μέλος του ΝΑΤΟ.

Εάν η Ποντγκόριτσα προχωρήσει ταχύτερα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η πίεση προς τη Σερβία να επιλέξει σαφέστερο στρατηγικό προσανατολισμό θα ενταθεί.

Η μέχρι σήμερα πολιτική των ίσων αποστάσεων θα γίνεται ολοένα δυσκολότερο να διατηρηθεί.
Οι αγορές παρακολουθούν με προσοχή

Η πολιτική αβεβαιότητα έχει και οικονομικές συνέπειες.

Η Σερβία αντιπροσωπεύει περίπου το ήμισυ του συνολικού ΑΕΠ των Δυτικών Βαλκανίων και αποτελεί βασικό προορισμό άμεσων ξένων επενδύσεων στην περιοχή.

Παρατεταμένη πολιτική αστάθεια θα μπορούσε να επιβραδύνει επενδυτικά σχέδια, να αυξήσει το κόστος δανεισμού και να επηρεάσει σημαντικά έργα υποδομών που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά, κινεζικά και διεθνή κεφάλαια.

Για τον λόγο αυτό, οι διεθνείς αγορές ενδιαφέρονται λιγότερο για το ποιος θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές και περισσότερο για το αν η χώρα θα διατηρήσει τη θεσμική και οικονομική της σταθερότητα.
Το πραγματικό ερώτημα

Η πιθανή αποχώρηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς δεν σηματοδοτεί απαραίτητα το τέλος μιας πολιτικής εποχής. Ο ίδιος έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο να ανακαλέσει την απόφασή του, εφόσον μεταβληθούν οι πολιτικές συνθήκες ή αποκλιμακωθούν οι κοινωνικές αντιδράσεις.

Όμως ακόμη και η ανακοίνωση της πρόθεσής του αρκεί για να αναδείξει το πραγματικό διακύβευμα: η Σερβία βρίσκεται στο σημείο όπου θα πρέπει σταδιακά να επιλέξει ανάμεσα στη διατήρηση της παραδοσιακής πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής της και σε μια πιο σαφή στρατηγική ευθυγράμμιση με τη Δύση.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος θα κυβερνήσει μετά τον Βούτσιτς. Είναι ποια γεωπολιτική κατεύθυνση θα επιλέξει η Σερβία σε μια περίοδο όπου τα Δυτικά Βαλκάνια επιστρέφουν στο επίκεντρο του ανταγωνισμού μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ηνωμένων Πολιτειών, Ρωσίας και Κίνας.

Σε αυτή την εξίσωση, η παραίτηση ενός προέδρου μπορεί να αποδειχθεί πολύ σημαντικότερη από μια απλή αλλαγή κυβέρνησης. Μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας νέας γεωπολιτικής φάσης για ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ευρώπη.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.