Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση γύρω από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου περνά σε μια νέα και σαφώς πιο σύνθετη φάση. Η αιτία δεν βρίσκεται μόνο στην παλιά διαφωνία για την αποστρατιωτικοποίηση. Στην εξίσωση έχει πλέον εισέλθει δυναμικά το Ισραήλ, η νέα ελληνική πολυεπίπεδη αεράμυνα και η προοπτική ανάπτυξης προηγμένων αισθητήρων, ραντάρ και αντιαεροπορικών συστημάτων στην ελληνική επικράτεια.
Οι τελευταίες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα ακριβώς επειδή συνδέουν πλέον ευθέως τη στρατιωτική παρουσία σε ελληνικά νησιά με την «ασφάλεια της Τουρκίας».
Ο Φιντάν δήλωσε ότι η στρατιωτικοποίηση νησιών που η Άγκυρα θεωρεί αποστρατιωτικοποιημένα αποτελεί απειλή για την Τουρκία, ενώ παράλληλα κάλεσε την Ελλάδα να μην καταστεί, όπως υποστήριξε, εργαλείο τρίτων δυνάμεων που επιδιώκουν αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Η Αθήνα απάντησε άμεσα και κατηγορηματικά.
Η απάντηση της Αθήνας: «Η άμυνα ελληνικού εδάφους δεν αποτελεί απειλή»
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε στις 16 Σεπτεμβρίου τις τουρκικές αιτιάσεις, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα διαμορφώνει κυρίαρχα την εξωτερική πολιτική της και έχει δικαίωμα να διασφαλίζει την άμυνα ολόκληρης της επικράτειάς της.
Παράλληλα, χαρακτήρισε τις επαναλαμβανόμενες τουρκικές θέσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ως στερούμενες νομικού ερείσματος κατά την ελληνική θέση και συνέδεσε το ζήτημα της αυτοάμυνας με τη διατήρηση του τουρκικού casus belli.
Η ελληνική κυβερνητική γραμμή είναι επίσης ότι ζητήματα αποστρατιωτικοποίησης και διάταξης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την Τουρκία, καθώς θεωρούνται μέρος του πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας.
Όμως η χρονική στιγμή της νέας τουρκικής πίεσης έχει σημασία.
Στο κέντρο η «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Στις 31 Αυγούστου η Ελλάδα και το Ισραήλ υπέγραψαν επίσημα τη διακρατική συμφωνία για την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», ενός πολυεπίπεδου αντιαεροπορικού, αντιβαλλιστικού και anti-drone συστήματος με ενιαία αρχιτεκτονική διοίκησης και ελέγχου.
Στο ισραηλινό σκέλος του προγράμματος περιλαμβάνονται συστήματα όπως David’s Sling, SPYDER και BARAK MX, τα οποία δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο άμυνας απέναντι σε μαχητικά, UAV, πυραύλους cruise και βαλλιστικές απειλές.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά ζητήματα.
Η αξία ενός τέτοιου δικτύου δεν είναι μόνο ότι μπορεί να καταρρίψει έναν στόχο. Είναι ότι μπορεί να βλέπει, να ταξινομεί και να παρακολουθεί πολύ μεγαλύτερο όγκο κινήσεων σε πραγματικό χρόνο.
Ραντάρ πολλαπλών αποστολών, αισθητήρες, συστήματα διοίκησης και πυραυλικές μονάδες δημιουργούν, όταν λειτουργούν δικτυοκεντρικά, μια πολύ διαφορετική εικόνα επιτήρησης του επιχειρησιακού χώρου.
Για την Τουρκία, επομένως, η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στο εάν ένα ελληνικό νησί διαθέτει έναν πύραυλο.
Αφορά συνολικά τι μπορεί να βλέπει η Ελλάδα, πόσο νωρίς μπορεί να εντοπίζει μια κίνηση και πόσο γρήγορα μπορεί να αντιδράσει.
Ο φόβος της ηλεκτρονικής επιτήρησης
Σε μέρος του τουρκικού δημόσιου διαλόγου εμφανίζεται και μια δεύτερη ανησυχία: ότι η παρουσία ισραηλινής τεχνολογίας πολύ κοντά στις δυτικές ακτές της Τουρκίας θα μπορούσε να αυξήσει τις δυνατότητες ηλεκτρονικής επιτήρησης.
Πρόκειται όμως για σημείο που χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση ότι Ισραηλινοί στρατιώτες έχουν εγκατασταθεί σε ελληνικά νησιά ούτε ότι τα συστήματα της «Ασπίδας του Αχιλλέα» θα λειτουργούν υπό ισραηλινό επιχειρησιακό έλεγχο.
Αντίθετα, οι σχετικές αναφορές εμφανίζονται κυρίως σε σχολιαστές και σε τμήμα του τουρκικού Τύπου. Τον Ιανουάριο, για παράδειγμα, τουρκικές φιλοκυβερνητικές φωνές είχαν διακινήσει ισχυρισμούς περί «ισραηλινών όπλων και στρατιωτών» στα νησιά χωρίς επίσημη τεκμηρίωση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ζήτημα των αισθητήρων είναι ασήμαντο.
Σημαίνει ότι πρέπει να διαχωρίζεται η πραγματική τεχνολογική δυνατότητα ενός σύγχρονου συστήματος από τον ισχυρισμό ότι μια ξένη δύναμη θα έχει επιχειρησιακό έλεγχο του ελληνικού δικτύου.
Το Καστελλόριζο αποκτά ξανά ιδιαίτερο βάρος
Σε αυτό το πλαίσιο εξηγείται και η ιδιαίτερη τουρκική ευαισθησία γύρω από το Καστελλόριζο.
Μετά την πρόσφατη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι παρακολουθεί στενά τις ελληνικές κινήσεις και επανέφερε τις αιτιάσεις του για το στρατιωτικό καθεστώς του νησιού.
Παράλληλα, το Anadolu δημοσίευσε ανάλυση που παρουσιάζει την ελληνική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο ως προσπάθεια δημιουργίας περιφερειακών σχημάτων που η τουρκική πλευρά θεωρεί ότι λειτουργούν σε βάρος των συμφερόντων της. Πρόκειται για τουρκική αναλυτική θέση και όχι για αποδεδειγμένη πρόθεση της ελληνικής κυβέρνησης.
Το Καστελλόριζο επομένως λειτουργεί και πάλι ως σημείο όπου τέμνονται στρατιωτική γεωγραφία, θαλάσσιες ζώνες και η ευρύτερη αντιπαράθεση Ελλάδας–Τουρκίας.
Υπάρχει όμως και εσωτερική πολιτική διάσταση στην Τουρκία
Η δεύτερη ανάγνωση αφορά την τουρκική εσωτερική πολιτική.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με το ζήτημα της επόμενης προεδρικής εκλογής.
Το ισχύον τουρκικό Σύνταγμα προβλέπει ότι ένας πρόεδρος μπορεί να εκλεγεί μέχρι δύο φορές. Υπάρχει όμως ειδική εξαίρεση: εάν η τουρκική Εθνοσυνέλευση αποφασίσει ανανέωση των εκλογών κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου, εκείνος μπορεί να είναι υποψήφιος ακόμη μία φορά. Για την απόφαση αυτή απαιτούνται τα τρία πέμπτα των 600 βουλευτών, δηλαδή 360 ψήφοι.
Αυτή η λεπτομέρεια είναι σημαντική: δεν αρκεί απλώς ο ίδιος ο Ερντογάν να προκηρύξει πρόωρες εκλογές για να ενεργοποιηθεί αυτομάτως η συγκεκριμένη συνταγματική εξαίρεση.
Οι επόμενες τακτικές εκλογές προβλέπονται για το 2028, ενώ το Reuters σημείωνε τον Ιούλιο ότι η κυβερνητική συμμαχία δεν διαθέτει από μόνη της τις 360 ψήφους που απαιτούνται για την κοινοβουλευτική πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.
Κατά συνέπεια, η άποψη ότι η ένταση με την Ελλάδα χρησιμοποιείται για εθνικιστική συσπείρωση αποτελεί πολιτική ερμηνεία, όχι αποδεδειγμένο κίνητρο.
Υπάρχουν όμως αναλυτές και πολιτικοί αντίπαλοι του Ερντογάν που συνδέουν τις κινήσεις του με την προετοιμασία του εσωτερικού πολιτικού πεδίου ενόψει μιας πιθανής πρόωρης εκλογικής διαδικασίας.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι μεγαλύτερο από έναν πύραυλο
Η μεγάλη εικόνα επομένως είναι διαφορετική από τους απλούς τίτλους περί «ισραηλινών πυραύλων απέναντι από την Τουρκία».
Η νέα αντιπαράθεση αφορά ποιος θα διαθέτει καλύτερη επίγνωση του πεδίου, ποιος θα μπορεί να εντοπίζει νωρίτερα αεροσκάφη, drones και πυραύλους και ποιος θα έχει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε μια μελλοντική κρίση.
Η Ελλάδα κατασκευάζει ένα νέο σύστημα αεράμυνας με ισραηλινή τεχνολογία.
Η Τουρκία δηλώνει ότι θεωρεί τη στρατιωτική ενίσχυση συγκεκριμένων νησιών πρόβλημα ασφαλείας.
Και ταυτόχρονα οι δύο χώρες εξακολουθούν να δηλώνουν ότι επιθυμούν διάλογο.
Αυτή ακριβώς είναι η αντίφαση που θα καθορίσει το επόμενο διάστημα.
Γιατί η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αλλάζει την κυριαρχία στο Αιγαίο. Αλλά μπορεί να αλλάξει σημαντικά το επιχειρησιακό περιβάλλον μέσα στο οποίο Αθήνα και Άγκυρα υπολογίζουν το κόστος και το ρίσκο μιας κρίσης.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου