Η ισραηλινή επίθεση σε στρατιωτικό αεροδρόμιο της Συρίας ανοίγει ένα πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό κεφάλαιο: μπορεί το Ισραήλ, μέσω επαναλαμβανόμενων στρατιωτικών πληγμάτων, να ανακόψει την τουρκική στρατιωτική εδραίωση στη Συρία ή η Άγκυρα έχει ήδη αποκτήσει τόσο βαθιές ρίζες ώστε η πραγματικότητα επί του πεδίου να είναι πλέον εξαιρετικά δύσκολο να ανατραπεί;
Αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα που θέτει ανάλυση της Israel Hayom, μετά το τελευταίο πλήγμα σε συριακή στρατιωτική αεροπορική βάση.
Και η απάντηση κάθε άλλο παρά απλή είναι.
Γιατί πίσω από μία αεροπορική επιδρομή βρίσκεται πλέον μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση στρατηγικών συμφερόντων μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας για το ποιος θα διαμορφώσει τη νέα Συρία.
Τι ακριβώς χτύπησε το Ισραήλ;
Καθώς υποχωρεί η σκόνη από την τελευταία επίθεση, το πρώτο μεγάλο ερώτημα αφορά το τι ακριβώς επιχειρήθηκε να διακοπεί.
Σύμφωνα με αραβικές αναφορές που επικαλείται η Israel Hayom, τουρκική αντιπροσωπεία βρισκόταν τις προηγούμενες ημέρες στην περιοχή και φέρεται να συζητούσε τη δημιουργία κοινής τουρκοσυριακής στρατιωτικής βάσης στο συγκεκριμένο σημείο.
Ένα τέτοιο σχέδιο θα μπορούσε να συνδέεται ακόμη και με προσπάθεια ανασυγκρότησης της Συριακής Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία είχε υποστεί συντριπτικά πλήγματα από το Ισραήλ μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.
Εάν οι πληροφορίες αυτές ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, τότε η ισραηλινή επίθεση δεν είχε μόνο τακτικό χαρακτήρα.
Ήταν ένα ξεκάθαρο προληπτικό μήνυμα προς την Άγκυρα: το Ισραήλ δεν θέλει να δει τουρκικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ιδιαίτερα αεροπορικές δυνατότητες να παγιώνονται στη Συρία.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα ήταν ξεκάθαρο – αλλά μήπως είναι ήδη αργά;
Το δεύτερο και ίσως σημαντικότερο ερώτημα είναι το μήνυμα της επίθεσης.
Η ισραηλινή πλευρά έχει καταστήσει σαφές ότι αντιτίθεται στην περαιτέρω διεύρυνση του τουρκικού στρατιωτικού αποτυπώματος στη Συρία.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι η τουρκική παρουσία δεν ξεκίνησε σήμερα.
Για περισσότερο από μία δεκαετία, η Άγκυρα έχει πραγματοποιήσει σειρά στρατιωτικών επιχειρήσεων στη βόρεια Συρία, ενώ έχει δημιουργήσει, εξοπλίσει και υποστηρίξει φιλοτουρκικούς συριακούς ένοπλους σχηματισμούς.
Αυτές οι δυνάμεις δεν εξαφανίστηκαν με την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Αντίθετα, μετά την κατάρρευση του προηγούμενου καθεστώτος, ο άξονας Άγκυρας–Δαμασκού απέκτησε νέα δυναμική.
Η Τουρκία ως «προστάτης» της νέας Δαμασκού
Σύμφωνα με την ισραηλινή ανάλυση, από τη στιγμή που κατέρρευσε το καθεστώς Άσαντ, ουσιαστικά «στρώθηκε κόκκινο χαλί» από την Άγκυρα προς τη νέα ηγεσία της Δαμασκού.
Σε σειρά κρίσιμων τομέων, η Τουρκία εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους προστάτες και υποστηρικτές της κυβέρνησης του Άχμεντ αλ Σάραα.
Η τουρκική επιρροή είναι σήμερα βαθύτερη από οποιαδήποτε προηγούμενη περίοδο της σύγχρονης συριακής κρίσης.
Μάλιστα, Σύροι που μίλησαν στην Israel Hayom περιέγραψαν την κατάσταση με όρους που παραπέμπουν σε επιστροφή της οθωμανικής εποχής, της περιόδου κατά την οποία η Οθωμανική Αυτοκρατορία κυριαρχούσε σε μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου μέχρι το 1918.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερο συμβολισμό.
Για το Ισραήλ, η νέα απειλή δεν είναι απλώς η παρουσία ορισμένων τουρκικών στρατιωτικών μονάδων. Είναι το ενδεχόμενο η Άγκυρα να μετατραπεί στον κυρίαρχο εξωτερικό παίκτη της μετα-Άσαντ Συρίας.
Μπορεί ένα ισραηλινό πλήγμα να κάνει τον Ερντογάν να υποχωρήσει;
Εδώ βρίσκεται το τρίτο μεγάλο ερώτημα.
Ακόμη και εάν το Ισραήλ είναι αποφασισμένο να πλήττει στρατιωτικές εγκαταστάσεις που συνδέονται με την τουρκική παρουσία, θα μπορούσε κάτι τέτοιο πραγματικά να αναγκάσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αλλάξει στρατηγική;
Η απάντηση που προκύπτει από την ανάλυση είναι ότι αυτό μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο.
Η Τουρκία έχει ήδη αποκομίσει σημαντικά στρατηγικά οφέλη από την εμπλοκή της.
Σε αντάλλαγμα για την ευρεία παροχή βοήθειας ασφαλείας προς τη Δαμασκό, η Άγκυρα έχει καταφέρει να προωθήσει ορισμένους από τους βασικότερους στόχους της.
Οι Κούρδοι, ο Ευφράτης και το μεγάλο τουρκικό κέρδος
Ένα από τα σημαντικότερα αφορά το κουρδικό ζήτημα.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, μέσω των δυνάμεων του αλ Σάραα, η κουρδική αυτόνομη διοίκηση περιορίστηκε ανατολικά του Ευφράτη και προς το βορειοανατολικό άκρο της επαρχίας Χασάκα.
Για την Άγκυρα, η αποδυνάμωση οποιασδήποτε μορφής κουρδικής αυτονομίας στη βόρεια και βορειοανατολική Συρία αποτελεί διαχρονικά κορυφαία προτεραιότητα εθνικής ασφάλειας.
Επομένως, η σημερινή συριακή πραγματικότητα προσφέρει στην Τουρκία κάτι πολύ περισσότερο από στρατιωτικές βάσεις.
Της δίνει πολιτικό βάθος, επιρροή στο κουρδικό και δυνατότητα καθορισμού της μελλοντικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Συρίας.
Ο χερσαίος διάδρομος που μπορεί να παρακάμπτει το Ισραήλ
Υπάρχει και μία ακόμη παράμετρος με ιδιαίτερη γεωοικονομική σημασία.
Τους τελευταίους μήνες πραγματοποιούνται συζητήσεις για τη δημιουργία χερσαίου εμπορικού διαδρόμου από αραβικά κράτη προς τη Μικρά Ασία και την Τουρκία, ο οποίος θα μπορούσε να παρακάμπτει πλήρως το Ισραήλ.
Εάν ένα τέτοιο σχέδιο αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά, τότε η Συρία θα μπορεί να λειτουργήσει ως κρίσιμος εμπορικός και μεταφορικός κόμβος ανάμεσα στον αραβικό κόσμο και την Τουρκία.
Για την Άγκυρα, το κέρδος θα ήταν διπλό:
οικονομική επιρροή και στρατηγικός έλεγχος βασικών διαδρομών που συνδέουν Μέση Ανατολή και Ανατολία.
Για το Ισραήλ, αντίθετα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να σημαίνει περαιτέρω περιφερειακό ανταγωνισμό σε επίπεδο υποδομών και εμπορικών αξόνων.
Η Συρία και το τεράστιο βάρος των προσφύγων στην Τουρκία
Υπάρχει όμως και ένα καθαρά εσωτερικό τουρκικό κίνητρο.
Η νέα Συρία αναμένεται να αποτελέσει, σε βάθος χρόνου, τη βασική διέξοδο για το πρόβλημα των εκατομμυρίων Σύρων προσφύγων που επιβαρύνει εδώ και χρόνια την τουρκική οικονομία και την εσωτερική πολιτική σκηνή.
Η επιστροφή προσφύγων προϋποθέτει σταθερότητα.
Και για την κυβέρνηση Ερντογάν, μια σταθερή Συρία στην οποία η Τουρκία διαθέτει καθοριστική επιρροή αποτελεί ένα σχεδόν ιδανικό σενάριο.
Αυτό εξηγεί γιατί η Άγκυρα δύσκολα θα εγκαταλείψει τα κέρδη που συγκέντρωσε μετά από χρόνια στρατιωτικής, οικονομικής και πολιτικής επένδυσης στον συριακό εμφύλιο.
Τα όρια των ισραηλινών βομβαρδισμών
Εδώ βρίσκεται ίσως το βασικό στρατηγικό συμπέρασμα.
Η Τουρκία έχει επενδύσει υπερβολικά πολλά στη Συρία για να αποχωρήσει επειδή το Ισραήλ καταστρέφει μία βάση ή ένα αεροδρόμιο.
Οι ισραηλινές επιδρομές μπορούν να καθυστερήσουν συγκεκριμένα σχέδια.
Μπορούν να καταστρέψουν υποδομές.
Μπορούν να αυξήσουν το κόστος μιας τουρκικής στρατιωτικής εγκατάστασης.
Μπορούν ακόμη να δημιουργήσουν «κόκκινες γραμμές».
Αυτό που δεν είναι καθόλου βέβαιο είναι εάν μπορούν να αντιστρέψουν τη συνολική τουρκική στρατηγική διείσδυση στη Συρία.
Η Άγκυρα έχει επενδύσει επί χρόνια στον συριακό πόλεμο και δύσκολα θα εγκαταλείψει τώρα τα γεωπολιτικά ανταλλάγματα αυτής της επένδυσης.
Η νέα Συρία δεν είναι η Συρία του Άσαντ
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος που δυσκολεύει την ισραηλινή στρατηγική.
Η σημερινή Συρία βρίσκεται σε μια εντελώς διαφορετική διεθνή θέση σε σχέση με το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Η κυβέρνηση Άσαντ ήταν σε μεγάλο βαθμό διεθνώς απομονωμένη.
Αντίθετα, ο αλ Σάραα έχει επιχειρήσει να οικοδομήσει ένα πλέγμα σχέσεων και συμμαχιών με περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις.
Αυτό σημαίνει ότι ισραηλινές επιθέσεις, οι οποίες στο παρελθόν μπορούσαν να πραγματοποιούνται με σχετικά περιορισμένο διεθνές πολιτικό κόστος, σήμερα είναι πολύ δυσκολότερο να περάσουν απαρατήρητες ή χωρίς διπλωματικές αντιδράσεις.
Το νέο πρόβλημα για το Ισραήλ: Οι διεθνείς αντιδράσεις
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η τελευταία επίθεση προκάλεσε γρήγορα κύμα επικρίσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη στάση της Ουάσιγκτον.
Ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, απέδωσε σύμφωνα με την Israel Hayom στο Ισραήλ ευθύνη για αυτό που χαρακτήρισε «περιττή κλιμάκωση».
Η εξέλιξη αυτή αποκαλύπτει ένα νέο στρατηγικό πρόβλημα για την Ιερουσαλήμ.
Το Ισραήλ δεν έχει πλέον απέναντί του μόνο την Τουρκία και τη Συρία. Πρέπει παράλληλα να υπολογίζει πώς οι στρατιωτικές κινήσεις του επηρεάζουν τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και άλλους διεθνείς παράγοντες που επενδύουν στη σταθεροποίηση της νέας Δαμασκού.
Γιατί όμως το Ισραήλ εξακολουθεί να φοβάται τη νέα Δαμασκό
Παρά τα παραπάνω, το Ισραήλ έχει πραγματικούς λόγους να παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις.
Η αυξανόμενη τουρκική επιρροή και ο χαρακτήρας της νέας συριακής ηγεσίας προκαλούν σοβαρούς προβληματισμούς.
Στην Άγκυρα και τη Δαμασκό υπάρχουν πολιτικοί και ιδεολογικοί κύκλοι με βαθιά εχθρικές αντιλήψεις έναντι του Ισραήλ.
Ο ίδιος ο αλ Σάραα διαθέτει παρελθόν που προκαλεί έντονη καχυποψία στην ισραηλινή πλευρά, καθώς στο παρελθόν είχε υψηλόβαθμη παρουσία σε οργανώσεις του τζιχαντιστικού χώρου, μεταξύ άλλων σε δομές που συνδέονταν με την Αλ Κάιντα.
Αυτό το ιστορικό δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Ο αλ Σάραα όμως δεν δείχνει να θέλει πόλεμο με το Ισραήλ
Παρά το παρελθόν του, η Israel Hayom επισημαίνει μία κρίσιμη διαφοροποίηση.
Τα τελευταία χρόνια, ο αλ Σάραα έχει ακολουθήσει σκόπιμα προσεκτική και συγκρατημένη εξωτερική πολιτική.
Φαίνεται να αντιλαμβάνεται πλήρως τη σημερινή αδυναμία της Συρίας και την τεράστια διαφορά στρατιωτικής ισχύος με το Ισραήλ.
Για την ώρα τουλάχιστον, δεν εμφανίζει διάθεση να οδηγήσει τη χώρα του σε μια καταστροφική σύγκρουση με την Ιερουσαλήμ.
Η νέα Δαμασκός μπορεί να μην είναι φιλοϊσραηλινή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι επιδιώκει έναν άμεσο πόλεμο.
Και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη για τη διαμόρφωση της μελλοντικής ισραηλινής στρατηγικής.
Το Ισραήλ δεν μπορεί να κατεβάσει την άμυνά του
Τίποτε από τα παραπάνω δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ μπορεί να σταματήσει να παρακολουθεί τη Συρία.
Ούτε ότι μπορεί να εγκαταλείψει τις στρατιωτικές του «κόκκινες γραμμές».
Ούτε, σύμφωνα με την ανάλυση, ότι πρέπει να εγκαταλείψει τη Δρούζικη κοινότητα της Σουέιντα, στη νότια Συρία.
Και φυσικά, μια πιθανή συμφωνία ασφαλείας με τη Δαμασκό δεν αποτελεί κάποια «μαγική λύση» που θα εξαφανίσει την τουρκική επιρροή ή κάθε άλλη απειλή στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ.
Το ζήτημα είναι πολύ πιο σύνθετο.
Το Ισραήλ ίσως χρειάζεται νέα στρατηγική απέναντι στη Συρία
Εδώ βρίσκεται και το τελικό, αλλά ίσως σημαντικότερο συμπέρασμα της ανάλυσης.
Κάποια στιγμή το Ισραήλ θα πρέπει να επανεξετάσει συνολικά τη στρατηγική του απέναντι στη νέα Συρία.
Οι κανόνες που ίσχυαν την περίοδο του εμφυλίου πολέμου και του καθεστώτος Άσαντ δεν είναι δεδομένο ότι μπορούν να εφαρμοστούν αυτούσιοι στη σημερινή πραγματικότητα.
Η Συρία έχει αλλάξει.
Η Τουρκία έχει πολύ μεγαλύτερη επιρροή.
Η νέα κυβέρνηση στη Δαμασκό διαθέτει διαφορετικές διεθνείς σχέσεις.
Και η Ουάσιγκτον φαίνεται περισσότερο επενδυμένη στην αποφυγή μιας νέας περιφερειακής ανάφλεξης.
Το Ισραήλ επομένως βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα:
να συνεχίσει την πολιτική των στρατιωτικών πληγμάτων κάθε φορά που εντοπίζει επέκταση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας ή να αναζητήσει ένα νέο πλαίσιο αποτροπής, συνεννόησης και κόκκινων γραμμών στη μετα-Άσαντ Συρία;
Η μεγάλη σύγκρουση Ισραήλ–Τουρκίας μόλις αρχίζει
Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι εάν το Ισραήλ μπορεί να καταστρέψει μία τουρκική εγκατάσταση στη Συρία.
Μπορεί.
Το πολύ δυσκολότερο ερώτημα είναι εάν μπορεί με βόμβες και αεροπορικές επιδρομές να ανατρέψει μια τουρκική στρατηγική που οικοδομείται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Και εκεί η απάντηση είναι πολύ πιο αβέβαιη.
Η Τουρκία έχει στρατιωτική παρουσία, πολιτικούς συμμάχους, οικονομικά συμφέροντα, κουρδικό διακύβευμα, προσφυγικό συμφέρον και στρατηγικό βάθος στη Συρία.
Το Ισραήλ, από την άλλη, διαθέτει τη δυνατότητα να καταστήσει εξαιρετικά ακριβή οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας τουρκικής στρατιωτικής υποδομής που θεωρεί απειλή για την ασφάλειά του.
Αυτό δημιουργεί μια νέα και δυνητικά επικίνδυνη εξίσωση.
Η Τουρκία δύσκολα πρόκειται να φύγει από τη Συρία. Το Ισραήλ δύσκολα πρόκειται να αποδεχθεί ανεξέλεγκτη τουρκική στρατιωτική εδραίωση κοντά στα σύνορά του.
Ανάμεσα σε αυτές τις δύο «κόκκινες γραμμές» διαμορφώνεται τώρα ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά μέτωπα της νέας Μέσης Ανατολής.
Και το επόμενο ισραηλινό χτύπημα —ή η επόμενη τουρκική στρατιωτική κίνηση— μπορεί να δείξει πόσο κοντά βρίσκονται Άγκυρα και Ιερουσαλήμ σε μια πολύ πιο άμεση σύγκρουση συμφερόντων στη Συρία.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου