Στην πρώτη προσέγγιση της υπογραφής αμυντικού συμφώνου μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας, με την τελευταία να είναι η χώρα που προστίθεται στην προϋπάρχουσα αμυντική συμφωνία Ριάντ και Ισλαμαμπάντ, καταγράφηκαν οι πρώτες εντυπώσεις. Αυτό που επισημάνθηκε είναι, ότι το Σύμφωνο έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει έναν νέο πόλο στο υπό ανάδυση νέο διεθνές σύστημα. Ιδιαίτερα εάν αποδειχθεί υβρίδιο ενός «ισλαμικού ΝΑΤΟ», κάτι που εμφανώς επιχειρεί να προπαγανδίσει η υπογραφή του Συμφώνου στην ιερή πόλη των Μουσουλμάνων, τη Μέκκα.
Ως χρονικό σημείο έναρξης της αλλαγής των συσχετισμών που οδήγησε στη συμφωνία, καθορίστηκε η 7η Οκτωβρίου 2023, όταν η εισβολή της Χαμάς στο Ισραήλ οδήγησε σε αλυσιδωτές αντιδράσεις και πολεμικές συρράξεις που αλλάζουν σταδιακά την εικόνα της Μέσης Ανατολής. Και του κόσμου ολόκληρου, αφού έχει τη δυναμική να επηρεάσει καθοριστικά σχεδιασμούς και επιθυμίες για τη νέα πλανητική ισορροπία…
Ας πάμε όμως κι ένα βήμα πιο κάτω τη συλλογιστική. Ο εντοπισμός της 7ης Οκτωβρίου και των πολέμων που ακολούθησαν ως συνέπεια, βάζει αυτομάτως στο κάδρο δύο χώρες. Η πρώτη είναι το Ισραήλ και η δεύτερη οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αμφότερες εντάσσονται στη γεωστρατηγική εξίσωση της περιοχής. Το Ισραήλ έτσι κι αλλιώς αποτελούσε πάντοτε κεντρικό δρώντα ως χώρα της περιοχής, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ο εξισορροπητικός παράγων.
Οι ΗΠΑ, πάντα εξυπηρετώντας τα δικά της συμφέροντα εθνικής ασφαλείας έπαιζε τον ρόλο του εγγυητή της ασφάλειας των συμμαχικών χωρών. Είχε αναγνωριστεί από τις μοναρχίες του Κόλπου ως η χώρα που εξασφάλιζε την ειρήνη με το ειδικό στρατιωτικό της βάρος. Η ισλαμική επανάσταση των Σιιιτών στο Ιράν το 1979, ήταν άλλη μια χρονική συγκυρία-ορόσημο για την πορεία της πολύπαθης γεωγραφικής περιφέρειας του πλανήτη.
Η τότε ήττα της Ουάσινγκτον με την απώλεια του Ιράν, καθόρισε τις εξελίξεις για πολλές δεκαετίες. Η συνεπακόλουθη αναζωπύρωση της σύγκρουσης Σιιτών-Σουνιτών, έδωσε τον τόνο στα ζητήματα ασφαλείας της περιοχής. Σήμερα, η Ουάσινγκτον συγκρούστηκε ξανά με το Ιράν, τασσόμενη στο πλευρό του Ισραήλ, με πρόσχημα και πραγματική αιτία, ταυτόχρονα, τις πυρηνικές δραστηριότητες της Τεχεράνης.
Η ανθεκτικότητα που έχει επιδείξει το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς, αλλάζει εκ νέου τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή… Επί της ουσίας συνιστά εκ νέου ήττα των ΗΠΑ στο ίδιο μέτωπο. Υπενθυμίζεται, ότι σειρά χωρών έχει δεσμευθεί πως δεν θα έχει άλλη επιλογή από την πυρηνικοποίηση, σε περίπτωση που το Ιράν αποκτούσε πυρηνικά όπλα, συμπεριλαμβανομένων της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας, Το δε Πακιστάν που συμμετέχει στο αμυντικό σύμφωνο, ευθύνεται για το πιο οργανωμένο δίκτυο διασποράς πυρηνικής τεχνολογίας στην Ιστορία. Ας μην το ξεχνάμε…
Αναζήτηση εναλλακτικής
Ο σημερινός πόλεμος έχει επιπτώσεις σε δυο επίπεδα: Η διατήρηση του θεοκρατικού καθεστώτος στην εξουσία, επιτείνει το πρόβλημα ασφαλείας των σουνιτικών καθεστώτων. Η ανατροπή του ήταν ο ανομολόγητος στόχος σε Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ. Συνδυαζόμενο με τη γενικότερη συμπεριφορά της κυβέρνησης Τραμπ και το ιδιότυπο «bullying» έναντι φίλων και συμμάχων, έπληξε καθοριστικά την αξιοπιστία την αμερικανικής εγγύησης ασφαλείας.
Χώρες της περιοχής, αντί να επιλέξουν μονοδιάστατα τη διαρκή χρηματοδότηση των επιθυμιών του Αμερικανού προέδρου, φαίνεται να επιλέγουν και την οδό των μεταξύ τους συσπειρώσεων, με στόχο να δημιουργήσουν κάποια εναλλακτική λύση τη λύση στο πρόβλημα ασφαλείας τους. Το Ιράν, πάντα υπό την προϋπόθεση ότι το καθεστώς θα συνεχίσει να ελέγχει την Ισλαμική Δημοκρατία, δικαίως τρομάζει το σύνολο της Μέσης Ανατολής.
Ο πόλεμος προφανώς το έχει εξαντλήσει. Όμως, η ανθεκτικότητα του καθεστώτος στις απόπειρες ανατροπής και η αποδεδειγμένη ικανότητα να πλήξει σκληρά οποιαδήποτε χώρα της περιοχής με το βαλλιστικό του οπλοστάσιο, σε συνδυασμό με τον έμμεσο έλεγχο των Στενών Μπάμπ ελ-Μαντέμπ μέσω των Χούθι στην Υεμένη, βάζει εξ ορισμού πολύ ψηλά τον πήχη.
Οι τρεις χώρες του αμυντικού συμφώνου, αφενός επιθυμούν να διασφαλιστούν εάν οι ΗΠΑ επιδείξουν απροθυμία στην παροχή ομπρέλας ασφαλείας. Αφετέρου, βάσιμα προσδοκούν ότι η συλλογική επιδίωξη του στόχου της ασφάλειας θα φέρει καλύτερα αποτελέσματα απέναντι στην Ουάσινγκτον.
Η ισχύς… και ευελιξία εν τη ενώσει;
Και κάτι ακόμα: Σε μια εποχή που ο πλανήτης διολισθαίνει… πρόθυμα προς μια αναβίωση ενός Ψυχρού Πολέμου και των «μπλοκ», με την αυτόνομη διατήρηση διαύλων συνεννόησης, κατά βούληση και χωρίς εξαιρέσεις με όλες τις δυνάμεις της υφηλίου να τελεί υπό δίωξη, μήπως το αμυντικό σύμφωνο διευκολύνει, μέσω της συλλογικότητας τις επαφές και τις διαβουλεύσεις, παρακάμπτοντας τις «απαγορεύσεις»;
Η περίπτωση του Πακιστάν χρήζει περαιτέρω εμβάθυνση. Η χώρα δεν βρίσκεται γεωγραφικά στη Μέση Ανατολή. Όπως άλλωστε και η Τουρκία. Αμφότερες συνορεύουν με αυτήν. Παράλληλα, έχει ενισχύσει τις σχέσεις του με τις ΗΠΑ του Τραμπ, σε μια εξέλιξη που έχει εξοργίσει τη γειτονική Ινδία. Το Πακιστάν, την ίδια στιγμή διατηρεί καλές-λειτουργικές σχέσεις με το Ιράν. Αυτό αποδεικνύεται και στην ενεργό διαμεσολάβηση με σκοπό την υπέρβαση του αδιεξόδου του πολέμου με τις ΗΠΑ.
Κατά συνέπεια, η συμμετοχή των Πακιστανών στο αμυντικό σύμφωνο παίζει ένα πολύ ενδιαφέροντα ρόλο. Μπορεί διακηρυγμένος στόχος του συμφώνου να είναι η αποτροπή και η συλλογική άμυνα. Το Ισλαμαμπάντ, όμως, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι θα συνεχίσει τις μεσολαβητικές απόπειρες για την εξεύρεση διεξόδου στις σχέσεις Σουνιτών-Σιιτών στη Μέση Ανατολή. Παρότι χιλιάδες Πακιστανοί στρατιώτες βρέθηκαν στη Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο υλοποίησης της προηγούμενης διμερούς συμφωνίας.
Η τουρκική ψύχωση με το Ισραήλ
Ως βασικότερο κίνητρο της Τουρκίας για την ένταξη στο αμυντικό σύμφωνο θα πρέπει να θεωρηθούν οι προβληματικές σχέσεις με το Ισραήλ και η προοπτική το εν λόγω ψυχροπολεμικό μέτωπο να μετατραπεί σε θερμό… Προφανώς, τα δισ. δολ. των Σαουδαράβων θέλγουν τόσο το Ισλαμαμπάντ όσο και την Άγκυρα και αποτελούν ισχυρό μέρος του κινήτρου.
Όμως, η ανάλυση δεν θα ήταν πλήρης εάν δεν συνυπολογιστεί η δυνητική επίπτωση που θα έχει το αμυντικό σύμφωνο στις περίφημες Συμφωνίες του Αβραάμ, τον ακρογωνιαίο λίθο της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή τα τελευταία χρόνια, με βασικό στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας του εβραϊκού κράτους.
Το αυθόρμητο συμπέρασμα είναι, ότι η Τουρκία τοποθετείται κατά τρόπον που θα της επιτρέψει να παίξει ρόλο σε κάθε προσπάθεια αναβίωσης. Η κατάσταση στη Συρία περιπλέκεται κάθε μέρα που περνά και η πιθανότητα να βρεθούν αντιμέτωπες τουρκικές και ισραηλινές δυνάμεις μόνο αμελητέες δεν είναι.
Όλα κρίνονται στην πράξη
Δεδομένης της συμπερίληψης στο αμυντικό σύμφωνο ότι «η επίθεση εναντίον ενός θα θεωρείται ως επίθεση εναντίον όλων», πώς θα λειτουργήσει άραγε αυτό στο επίπεδο της αποτροπής, μια έννοια που επίσης υπάρχει ονομαστικά στο κείμενο της κοινής ανακοίνωσης; Το βέβαιο είναι ότι το εβραϊκό κράτος θα επιχειρήσει να καταστήσει τη διακήρυξη αναξιόπιστη στην πράξη.
Εάν οι Ισραηλινοί εξαπολύσουν πλήγμα κατά των τουρκικών δυνάμεων στη Συρία, ποιο περιθώριο επιτυχούς παρέμβασης θα έχουν Ριαντ και Ισλαμαμπάντ επί του πεδίου; Είναι δυνατόν να μην ετέθη το θέμα αυτό κατά τους μήνες που προηγήθηκαν, όταν οι συμμετέχοντες είχαν θέσει υπό διαπραγμάτευση τους όρους του αμυντικού συμφώνου;
Πέραν αυτών, σε περίπτωση που το αμυντικό σύμφωνο αποτελέσει πόλο έλξης και άλλων μουσουλμανικών, μεσανατολικών και μη χωρών, τότε το σκηνικό θα έχει μεταβληθεί δραστικά. Η προοπτική, δηλαδή, να μετεξελιχθεί το σύμφωνο σε «ισλαμικό ΝΑΤΟ». Μπορεί να δίνει, εκ πρώτης όψεως, τέτοιον χαρακτήρα το αμυντικό σύμφωνο. Θα κριθεί όμως στην πράξη.
Πάντως, ο Ερντογάν στις δηλώσεις του κράτησε χαμηλούς τόνους προφανώς για να μην προκαλέσει αντιδράσεις από την πλευρά της Συμμαχίας που ήταν ήδη μέλος η Τουρκία (ΝΑΤΟ), αλλά και διότι ρεαλιστικά, θα δούμε πως θα εξελιχθεί. Ας σημειωθεί ωστόσο, η… αντιγραφή της ελληνικής ρητορικής αναφορικά με τη στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, καθώς φρόντισε να δηλώσει πως «δε στρέφεται εναντίον οποιουδήποτε»!
Μια «πολιτισμική» παράμετρος
Εν κατακλείδι, υπάρχει κι ένα ακόμα ζήτημα που δεν έχει συνυπολογιστεί, παρότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Αφορά τη διαφορά των πολιτικών συστημάτων ανάμεσα στον δυτικό κόσμο με αυτά των χωρών του αμυντικού συμφώνου. Είναι δηλαδή ένας άτυπος… «πολιτισμικός παράγων» που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός.
Για την «εκλεγμένη δικτατορία» Ερντογάν στην Τουρκία, όλα είναι λίγο-πολύ γνωστά. Δημοκρατία κι εκλογές έχει και το Πακιστάν. Όλοι γνωρίζουν όμως την ισχύ και το ειδικό βάρος των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων και των μυστικών τους υπηρεσιών. Όσον αφορά τη Σαουδική Αραβία, αποτελεί και αυτή ένα πολύ συγκεντρωτικό καθεστώς που χαρακτηρίζεται από την απόλυτη ισχύ του μονάρχη.
Στις ΗΠΑ, για να δώσουμε ένα παράδειγμα, ό,τι και να πει δημόσια ο πρόεδρος Τραμπ, δεν συνεπάγεται αυτόματη υλοποίηση. Σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στη Σαουδική Αραβία, όπου τον πρώτο και τελευταίο λόγο τον έχει ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Εκεί δεν υπάρχει Κογκρέσο που μπορεί να αντιπαρατεθεί επιτυχώς με τη βασιλική επιθυμία. Δεν υπάρχουν «checks and balances».
Είναι εξαιρετικά αμφίβολη και η διάθεση οποιουδήποτε είτε από το στράτευμα είτε από τις μυστικές υπηρεσίες και τα διάφορα υπουργεία, να διαφωνήσουν με τη γενική κατεύθυνση του ηγέτη και να επιχειρηματολογήσουν ελεύθερα. Παρόλο που οι θέσεις αυτές καταλαμβάνονται συνήθως από μέλη της βασιλικής οικογένειας των Σαούντ. Όχι από κάποιους πολιτικούς ή τεχνοκράτες.
Κατά συνέπεια, πώς μπορεί κανείς να είναι βέβαιος ότι δεν θα συμβεί οτιδήποτε που κάποια ηγεσία θα το πάρει προσωπικά, θα προσβληθεί, με αποτέλεσμα να πληγεί σοβαρά, στην πράξη, το αμυντικό σύμφωνο που υπογράφτηκε με τόσες προσδοκίες; Κι επειδή η «κωλοτούμπα» Ερντογάν και η προσαρμοστικότητά του απέναντι στον Σαουδάραβα είναι καλά τεκμηριωμένη, το πρόβλημα δεν θα προκύψει από εκεί.
Το παιχνίδι των ισορροπιών
Τι θα συμβεί άραγε εάν συμβεί το ακριβώς αντίθετο; Εάν για παράδειγμα ο περίφημος MbS θέσει π.χ. θέμα ένταξης της Τουρκίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ; Κι ένα δεύτερο παράδειγμα: Τι θα συμβεί εάν σε περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης ο Σαουδάραβας, μετά από παράσταση της -εμφανώς ενοχλημένης σήμερα από την εξέλιξη- ελληνικής διπλωματίας- ζητήσει από τον Ερντογάν να αναδιπλωθεί;
Η αναφορά αυτή, αρκεί για να υποδείξει έμμεσα το είδος της εξωτερικής πολιτικής που οφείλει να αναπτύξει η Ελλάδα σε ένα τόσο ρευστό και μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Οι ελληνικοί Patriot στο βασίλειο, υπερβαίνουν συντριπτικά τις ρητορικές εκφράσεις υποστήριξης και περνούν στο διά ταύτα. Δεν είναι δυνατόν να γίνει ανεκτή μια προσβλητική υποτίμηση της συνεισφοράς…
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου