Βασιλης Διαμαντακος
Ενώ η ευρωπαϊκή προσοχή παραμένει στραμμένη στον πόλεμο της Ουκρανίας, στο Σουέζ, στην Ερυθρά Θάλασσα και στα Στενά του Ορμούζ, μια βαθύτερη γεωπολιτική ανατροπή συντελείται αθόρυβα στον Βορρά. Η υποχώρηση των πάγων, οι νέες θαλάσσιες διαδρομές, ο ανταγωνισμός για κρίσιμες πρώτες ύλες και η αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση μετατρέπουν την Αρκτική σε πεδίο οικονομικής, ενεργειακής και στρατηγικής αντιπαράθεσης. Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Αρκτική θα αποκτήσει παγκόσμια σημασία, αλλά αν η Ευρώπη θα έχει προλάβει να δημιουργήσει τους θεσμούς που θα τη διέπουν.
Η μεγάλη γεωπολιτική ζώνη που η Ευρώπη άφησε στο περιθώριο
Τα τελευταία χρόνια, η ευρωπαϊκή στρατηγική προσοχή επικεντρώθηκε δικαιολογημένα στις κρίσεις του Νότου και της Ανατολής.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ και οι επαναλαμβανόμενες διαταραχές στη Διώρυγα του Σουέζ αναδιαμόρφωσαν τη συζήτηση για την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και των θαλάσσιων μεταφορών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Αρκτική πέρασε σταδιακά σε δεύτερο πλάνο.
Αυτή, όμως, είναι μια στρατηγική παρανόηση. Η Αρκτική δεν αποτελεί μακρινό γεωγραφικό περιθώριο ούτε υπόθεση ενός αβέβαιου μέλλοντος. Είναι ήδη ένας αναδυόμενος χώρος όπου συναντώνται:
η κλιματική αλλαγή,
το διεθνές εμπόριο,
η ενεργειακή ασφάλεια,
οι κρίσιμες πρώτες ύλες,
η στρατιωτική αποτροπή,
η κυριαρχία και το διεθνές δίκαιο.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η περιοχή θα επηρεάσει την Ευρώπη. Το κάνει ήδη.
Οι κανόνες γράφονται πριν ανοίξουν οι δρόμοι
Οι σημαντικότερες αποφάσεις διακυβέρνησης δεν λαμβάνονται όταν μια νέα πραγματικότητα έχει πλέον παγιωθεί.
Λαμβάνονται χρόνια νωρίτερα, όταν ακόμη υπάρχουν επιλογές και όταν οι οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις δεν έχουν δημιουργήσει μη αναστρέψιμα τετελεσμένα.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την Αρκτική.
Εάν η Ευρώπη περιμένει μέχρι να καταστούν εμπορικά βιώσιμες οι νέες θαλάσσιες διαδρομές, μέχρι να πολλαπλασιαστούν τα ενεργειακά και μεταλλευτικά έργα ή μέχρι να ενταθεί ο στρατιωτικός ανταγωνισμός, τότε θα είναι ήδη αργά για τη δημιουργία κοινών κανόνων.
Οι υποδομές μπορούν να κατασκευαστούν γρήγορα. Οι θεσμοί, όμως, απαιτούν χρόνο, εμπιστοσύνη και διακρατική συνεργασία.
Ο Βόρειος Θαλάσσιος Δρόμος και η σκιά της Ρωσίας
Η σταδιακή υποχώρηση των πάγων ενίσχυσε επί χρόνια τη συζήτηση για τον Βόρειο Θαλάσσιο Δρόμο, ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως συμπληρωματική σύνδεση ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ασία.
Η διαδρομή δεν θεωρήθηκε ποτέ πραγματική αντικατάσταση του Σουέζ. Θεωρήθηκε, όμως, πιθανή εναλλακτική λύση σε ένα πιο διαφοροποιημένο και ανθεκτικό παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέτρεψε αυτή τη δυναμική.
Καθώς μεγάλο μέρος της συγκεκριμένης διαδρομής βρίσκεται υπό ρωσική δικαιοδοσία, η κατάρρευση της πολιτικής εμπιστοσύνης μεταξύ Μόσχας και Ευρώπης περιόρισε δραστικά τις δυνατότητες συνεργασίας.
Η μεταβολή αυτή, ωστόσο, δεν μειώνει τη στρατηγική αξία της Αρκτικής.
Αντίθετα, την καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη, διότι μια περιοχή με τεράστιες οικονομικές δυνατότητες εξελίσσεται μέσα σε συνθήκες γεωπολιτικού αποκλεισμού και στρατιωτικής καχυποψίας. ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ
το διεθνές εμπόριο,
η ενεργειακή ασφάλεια,
οι κρίσιμες πρώτες ύλες,
η στρατιωτική αποτροπή,
η κυριαρχία και το διεθνές δίκαιο.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η περιοχή θα επηρεάσει την Ευρώπη. Το κάνει ήδη.
Οι κανόνες γράφονται πριν ανοίξουν οι δρόμοι
Οι σημαντικότερες αποφάσεις διακυβέρνησης δεν λαμβάνονται όταν μια νέα πραγματικότητα έχει πλέον παγιωθεί.
Λαμβάνονται χρόνια νωρίτερα, όταν ακόμη υπάρχουν επιλογές και όταν οι οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις δεν έχουν δημιουργήσει μη αναστρέψιμα τετελεσμένα.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την Αρκτική.
Εάν η Ευρώπη περιμένει μέχρι να καταστούν εμπορικά βιώσιμες οι νέες θαλάσσιες διαδρομές, μέχρι να πολλαπλασιαστούν τα ενεργειακά και μεταλλευτικά έργα ή μέχρι να ενταθεί ο στρατιωτικός ανταγωνισμός, τότε θα είναι ήδη αργά για τη δημιουργία κοινών κανόνων.
Οι υποδομές μπορούν να κατασκευαστούν γρήγορα. Οι θεσμοί, όμως, απαιτούν χρόνο, εμπιστοσύνη και διακρατική συνεργασία.
Ο Βόρειος Θαλάσσιος Δρόμος και η σκιά της Ρωσίας
Η σταδιακή υποχώρηση των πάγων ενίσχυσε επί χρόνια τη συζήτηση για τον Βόρειο Θαλάσσιο Δρόμο, ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως συμπληρωματική σύνδεση ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ασία.
Η διαδρομή δεν θεωρήθηκε ποτέ πραγματική αντικατάσταση του Σουέζ. Θεωρήθηκε, όμως, πιθανή εναλλακτική λύση σε ένα πιο διαφοροποιημένο και ανθεκτικό παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέτρεψε αυτή τη δυναμική.
Καθώς μεγάλο μέρος της συγκεκριμένης διαδρομής βρίσκεται υπό ρωσική δικαιοδοσία, η κατάρρευση της πολιτικής εμπιστοσύνης μεταξύ Μόσχας και Ευρώπης περιόρισε δραστικά τις δυνατότητες συνεργασίας.
Η μεταβολή αυτή, ωστόσο, δεν μειώνει τη στρατηγική αξία της Αρκτικής.
Αντίθετα, την καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη, διότι μια περιοχή με τεράστιες οικονομικές δυνατότητες εξελίσσεται μέσα σε συνθήκες γεωπολιτικού αποκλεισμού και στρατιωτικής καχυποψίας. ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου