Βασιλης Διαμαντακος
Η νέα στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ στα Στενά του Ορμούζ δημιουργεί ένα γεωπολιτικό παράδοξο: η Ουάσιγκτον φαίνεται να υιοθετεί μια λογική που μέχρι πρόσφατα κατηγορούσε την Τεχεράνη ότι επιδιώκει. Το διακύβευμα πλέον δεν είναι μόνο ο έλεγχος του σημαντικότερου ενεργειακού διαδρόμου του πλανήτη, αλλά ποιος έχει το δικαίωμα να χρεώνει την ασφάλειά του.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αποκτά μια νέα διάσταση, καθώς η στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να μετατοπίζεται από την παραδοσιακή αμερικανική υπεράσπιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας προς μια περισσότερο συναλλακτική αντίληψη της παγκόσμιας ασφάλειας.
Η πρόσφατη πρόταση για επιβολή τέλους ασφαλούς διέλευσης στα εμπορικά πλοία που χρησιμοποιούν τα Στενά προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, όχι μόνο επειδή αυξάνει το κόστος του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά κυρίως επειδή θυμίζει τις κατά καιρούς ιρανικές επιδιώξεις να μετατρέψουν το Ορμούζ σε πηγή γεωπολιτικών εσόδων.
Από την αποτροπή στην… τιμολόγηση
Για δεκαετίες η αμερικανική στρατηγική ήταν σαφής: καμία δύναμη δεν πρέπει να αποκτήσει μονοπωλιακό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.
Η Ουάσιγκτον επένδυσε τεράστιους στρατιωτικούς πόρους ώστε η ναυσιπλοΐα να παραμένει ανοικτή χωρίς οικονομικά ή πολιτικά ανταλλάγματα.
Σήμερα όμως η εικόνα εμφανίζεται διαφορετική.
Η πρόταση Τραμπ για επιβολή τέλους 20% στα διερχόμενα φορτία, με το επιχείρημα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πληρώνουν το κόστος προστασίας της διεθνούς ναυσιπλοΐας, μετατρέπει την ασφάλεια σε υπηρεσία με αντίτιμο.
Η ειρωνεία της ιστορίας
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η συγκεκριμένη λογική μοιάζει εντυπωσιακά με όσα υποστήριζε επί χρόνια η Τεχεράνη.
Το Ιράν είχε επανειλημμένα αφήσει να εννοηθεί ότι η γεωγραφική του θέση τού δίνει ειδικά δικαιώματα στη διαχείριση του περάσματος και είχε εξετάσει ακόμη και μοντέλα οικονομικής αξιοποίησης της διέλευσης των πλοίων.
Η Ουάσιγκτον χαρακτήριζε διαχρονικά αυτές τις προσεγγίσεις αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο.
Σήμερα, όμως, η ίδια η αμερικανική πρόταση δημιουργεί ένα δύσκολο ερώτημα: μπορεί μια υπερδύναμη να ζητά οικονομικό αντάλλαγμα για την προστασία ενός διεθνούς θαλάσσιου διαδρόμου χωρίς να δημιουργεί προηγούμενο;
Το Ορμούζ είναι κάτι περισσότερο από πετρέλαιο
Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό μέρος των εξαγωγών LNG διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, καθιστώντας τα το σημαντικότερο ενεργειακό choke point στον κόσμο.
Η παραμικρή αμφισβήτηση της ελευθερίας διέλευσης επηρεάζει:
τις τιμές πετρελαίου,
τα ασφάλιστρα των δεξαμενόπλοιων,
το κόστος μεταφοράς,
τις αγορές ενέργειας,
τις πληθωριστικές πιέσεις παγκοσμίως.
Δεν είναι τυχαίο ότι μετά τις τελευταίες ανακοινώσεις καταγράφηκε νέα άνοδος στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και σημαντική μείωση της ναυτιλιακής κίνησης στην περιοχή.
Ο ρόλος του Ομάν
Μέσα σε αυτή την αντιπαράθεση αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο ο ρόλος του Ομάν.
Η Μουσκάτ παραμένει ο μοναδικός περιφερειακός παράγοντας που διατηρεί διαύλους τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη, λειτουργώντας διαχρονικά ως ουδέτερος διαμεσολαβητής.
Η γεωγραφική της θέση αποκτά νέα σημασία, καθώς τα νότια θαλάσσια περάσματα βρίσκονται εντός ή πολύ κοντά στα χωρικά της ύδατα.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι εξελίξεις γύρω από το Ομάν συνδέονται πλέον άμεσα με τις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Ένα νέο μοντέλο αμερικανικής ισχύος
Πίσω από την υπόθεση του Ορμούζ διαφαίνεται μια ευρύτερη αλλαγή στη φιλοσοφία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει ολοένα και περισσότερο τη στρατιωτική ισχύ ως υπηρεσία που πρέπει να αποφέρει οικονομικό αντίκρισμα.
Η λογική αυτή έχει ήδη εμφανιστεί στις σχέσεις με το ΝΑΤΟ, στις εμπορικές διαπραγματεύσεις και πλέον επεκτείνεται και στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Πρόκειται για μια προσέγγιση που μετατρέπει τα παγκόσμια δημόσια αγαθά —όπως η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας— σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
τα ασφάλιστρα των δεξαμενόπλοιων,
το κόστος μεταφοράς,
τις αγορές ενέργειας,
τις πληθωριστικές πιέσεις παγκοσμίως.
Δεν είναι τυχαίο ότι μετά τις τελευταίες ανακοινώσεις καταγράφηκε νέα άνοδος στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και σημαντική μείωση της ναυτιλιακής κίνησης στην περιοχή.
Ο ρόλος του Ομάν
Μέσα σε αυτή την αντιπαράθεση αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο ο ρόλος του Ομάν.
Η Μουσκάτ παραμένει ο μοναδικός περιφερειακός παράγοντας που διατηρεί διαύλους τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη, λειτουργώντας διαχρονικά ως ουδέτερος διαμεσολαβητής.
Η γεωγραφική της θέση αποκτά νέα σημασία, καθώς τα νότια θαλάσσια περάσματα βρίσκονται εντός ή πολύ κοντά στα χωρικά της ύδατα.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι εξελίξεις γύρω από το Ομάν συνδέονται πλέον άμεσα με τις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Ένα νέο μοντέλο αμερικανικής ισχύος
Πίσω από την υπόθεση του Ορμούζ διαφαίνεται μια ευρύτερη αλλαγή στη φιλοσοφία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει ολοένα και περισσότερο τη στρατιωτική ισχύ ως υπηρεσία που πρέπει να αποφέρει οικονομικό αντίκρισμα.
Η λογική αυτή έχει ήδη εμφανιστεί στις σχέσεις με το ΝΑΤΟ, στις εμπορικές διαπραγματεύσεις και πλέον επεκτείνεται και στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Πρόκειται για μια προσέγγιση που μετατρέπει τα παγκόσμια δημόσια αγαθά —όπως η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας— σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Η μεγάλη γεωπολιτική συνέπεια
Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν θα εφαρμοστεί τελικά ένα τέτοιο σύστημα χρεώσεων.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι ότι ανοίγει μια συζήτηση η οποία μέχρι σήμερα θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητη.
Εάν οι μεγάλες δυνάμεις αρχίσουν να τιμολογούν την πρόσβαση στους διεθνείς θαλάσσιους διαδρόμους, τότε αλλάζει ολόκληρη η φιλοσοφία πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η μεταπολεμική παγκόσμια ναυτιλιακή τάξη.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη γεωπολιτική κληρονομιά της κρίσης του Ορμούζ: ότι η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά πλέον μόνο τον έλεγχο ενός στενού θαλάσσιου περάσματος, αλλά τον ίδιο τον ορισμό του ποιος έχει δικαίωμα να διαχειρίζεται —και να κοστολογεί— την παγκόσμια ασφάλεια.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου