Βασιλης Διαμαντακος
Η στρατηγική ουδετερότητα του Πεκίνου: Γιατί η Κίνα δεν έσπευσε να βοηθήσει τις ΗΠΑ στο Ιράν
Η κρίση στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει τα όρια αλλά και τις φιλοδοξίες της κινεζικής ισχύος
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ συναντήθηκε με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο τον Μάιο, ένας από τους βασικούς του στόχους ήταν να εξασφαλίσει κινεζική παρέμβαση προς την Τεχεράνη για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, της σημαντικότερης ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη.
Η απάντηση του Πεκίνου ήταν προσεκτικά διατυπωμένη αλλά πολιτικά αποκαλυπτική.
Η Κίνα δήλωσε ότι είναι σημαντικό να αποκατασταθεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα και να διατηρηθούν σταθερές οι παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, απέφυγε όμως να αναλάβει οποιαδήποτε δέσμευση που θα μπορούσε να θεωρηθεί πίεση προς το Ιράν.
Για την Ουάσιγκτον, η στάση αυτή μεταφράστηκε σε διπλωματική απογοήτευση.
Για το Πεκίνο, ήταν η εφαρμογή μιας στρατηγικής που ακολουθεί εδώ και χρόνια: διατήρηση επιρροής χωρίς ανάληψη στρατιωτικού κόστους.
Η Τεχεράνη παραμένει στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο για την Κίνα
Σε αντίθεση με την κυρίαρχη δυτική αντίληψη περί ενός ενιαίου «άξονα αυταρχικών δυνάμεων», η σχέση Πεκίνου – Τεχεράνης δεν βασίζεται στην ιδεολογική ταύτιση αλλά στον στρατηγικό πραγματισμό.
Η Κίνα βλέπει το Ιράν ως:
σημαντική ενεργειακή πηγή,
κρίσιμο γεωπολιτικό παίκτη στη Μέση Ανατολή,
μέλος των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης,
αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή στην περιοχή.
Το 2021 οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία «Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Συνεργασίας», η οποία προέβλεπε επενδύσεις ύψους 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε βάθος 25 ετών. Παρότι μεγάλο μέρος του σχεδίου δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, η συμφωνία αποτυπώνει τη μακροπρόθεσμη κινεζική στρατηγική απέναντι στο Ιράν.
κρίσιμο γεωπολιτικό παίκτη στη Μέση Ανατολή,
μέλος των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης,
αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή στην περιοχή.
Το 2021 οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία «Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Συνεργασίας», η οποία προέβλεπε επενδύσεις ύψους 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε βάθος 25 ετών. Παρότι μεγάλο μέρος του σχεδίου δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, η συμφωνία αποτυπώνει τη μακροπρόθεσμη κινεζική στρατηγική απέναντι στο Ιράν.
Το πετρέλαιο εξηγεί σχεδόν τα πάντα
Η σημαντικότερη διάσταση της σχέσης παραμένει η ενέργεια.
Πριν από την τρέχουσα κρίση, η Κίνα απορροφούσε περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, καλύπτοντας περίπου το 12% των συνολικών κινεζικών εισαγωγών αργού.
Παραδόξως, οι αμερικανικές κυρώσεις λειτούργησαν για χρόνια προς όφελος της Κίνας.
Η απομόνωση του Ιράν ανάγκαζε την Τεχεράνη να προσφέρει πετρέλαιο με μεγάλες εκπτώσεις, επιτρέποντας στα κινεζικά διυλιστήρια να εξασφαλίζουν φθηνή ενέργεια μέσω εναλλακτικών δικτύων πληρωμών και μεταφοράς.
Το Πεκίνο επιθυμεί σταθερότητα στον Περσικό Κόλπο, όχι όμως σε βαθμό που να διαρρήξει τη σχέση του με την Τεχεράνη.
Η κινεζική εξίσωση: Ιράν, Σαουδική Αραβία και Κόλπος
Η στρατηγική της Κίνας στη Μέση Ανατολή βασίζεται στην ταυτόχρονη συνεργασία με όλους τους βασικούς παίκτες.
Το Πεκίνο έχει αναπτύξει στενούς οικονομικούς δεσμούς
με:τη Σαουδική Αραβία,
τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα,
το Κατάρ,
το Ιράν.
Στόχος του δεν είναι να δημιουργήσει στρατιωτικά μπλοκ, αλλά να οικοδομήσει ένα περιφερειακό σύστημα αλληλεξαρτήσεων όπου κανένας παίκτης δεν θα κυριαρχεί πλήρως και κανείς δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κίνα προωθεί ένα μοντέλο οικονομικής διπλωματίας που βασίζεται στην ενέργεια, στις υποδομές, στην τεχνολογία και στις επενδύσεις, αποφεύγοντας παράλληλα την άμεση εμπλοκή σε στρατιωτικές συγκρούσεις.
τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα,
το Κατάρ,
το Ιράν.
Στόχος του δεν είναι να δημιουργήσει στρατιωτικά μπλοκ, αλλά να οικοδομήσει ένα περιφερειακό σύστημα αλληλεξαρτήσεων όπου κανένας παίκτης δεν θα κυριαρχεί πλήρως και κανείς δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κίνα προωθεί ένα μοντέλο οικονομικής διπλωματίας που βασίζεται στην ενέργεια, στις υποδομές, στην τεχνολογία και στις επενδύσεις, αποφεύγοντας παράλληλα την άμεση εμπλοκή σε στρατιωτικές συγκρούσεις.
«Επιρροή χωρίς στρατιωτική παρουσία»
Το Πεκίνο απορρίπτει την αμερικανική λογική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Κινέζοι αναλυτές περιγράφουν τη στρατηγική της χώρας ως:
«Influence without military presence».
Δηλαδή επιρροή χωρίς στρατιωτική παρουσία.
Η Κίνα δεν επιθυμεί:να στείλει ναυτικές δυνάμεις στο Ορμούζ,
να συμμετάσχει σε στρατιωτικές αποστολές ασφαλείας,
να αναλάβει εγγυήσεις άμυνας για τρίτες χώρες.
Αντίθετα, προτιμά:διαμεσολάβηση μέσω τρίτων χωρών,
οικονομική επιρροή,
παράκαμψη κυρώσεων,
διπλωματική διαχείριση κρίσεων.
Αυτή η προσέγγιση της επιτρέπει να διατηρεί σχέσεις με όλες τις πλευρές χωρίς να επωμίζεται το κόστος της στρατιωτικής ηγεσίας.
Το Πεκίνο βλέπει και μια γεωπολιτική ευκαιρία
Πέρα από τα ενεργειακά συμφέροντα, η κρίση προσφέρει στην Κίνα ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή αποσπά πόρους, πολιτική προσοχή και στρατιωτικές δυνατότητες από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.
Σύμφωνα με την κινεζική ανάλυση, όσο η Ουάσιγκτον παραμένει επικεντρωμένη στη Μέση Ανατολή:μειώνεται η πίεση προς το Πεκίνο,
περιορίζεται η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ανατολική Ασία,
αυξάνονται τα περιθώρια κινεζικών κινήσεων γύρω από την Ταϊβάν,
ενισχύεται η αβεβαιότητα των περιφερειακών συμμάχων των ΗΠΑ.
Η Κίνα δεν επιθυμεί γενικευμένο πόλεμο.
Ένα παρατεταμένο αλλά ελεγχόμενο επίπεδο κρίσης εξυπηρετεί καλύτερα τα στρατηγικά της συμφέροντα.
Ο φόβος που στοιχειώνει το Πεκίνο: Κατάρρευση του ιρανικού κράτους
Υπάρχει όμως ένα σενάριο που η κινεζική ηγεσία θέλει πάση θυσία να αποφύγει.
Η πλήρης κατάρρευση του ιρανικού κράτους.
Κινέζοι αξιωματούχοι και αναλυτές θεωρούν ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να προκαλέσει:αποσταθεροποίηση ολόκληρης της Μέσης Ανατολής,
επέκταση της κρίσης προς την Κεντρική Ασία,
νέα αμερικανική στρατιωτική παρουσία κοντά στα δυτικά σύνορα της Κίνας,
σοβαρές διαταραχές στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Για το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας, η σταθερότητα παραμένει υπέρτατη στρατηγική αξία.
Η άρνηση της Κίνας να βοηθήσει ενεργά τις Ηνωμένες Πολιτείες στο ζήτημα του Ιράν δεν αποτελεί διπλωματική παρεξήγηση.
Αποτελεί συνειδητή στρατηγική επιλογή.
Το Πεκίνο επιδιώκει μια λεπτή ισορροπία:να διατηρήσει το Ιράν ως πολύτιμο στρατηγικό εταίρο,
να προστατεύσει τις ενεργειακές του ανάγκες,
να διατηρήσει ισχυρές σχέσεις με τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου,
να αποφύγει στρατιωτική εμπλοκή,
και ταυτόχρονα να εκμεταλλευτεί τη μετατόπιση της αμερικανικής προσοχής μακριά από την Ασία.
Η κινεζική στρατηγική δεν είναι φιλοϊρανική ούτε αντι-αμερικανική με την παραδοσιακή έννοια.
Είναι βαθιά ρεαλιστική.
Το Πεκίνο επιδιώκει έναν ελεγχόμενο βαθμό αστάθειας που αποδυναμώνει τη στρατηγική θέση των ΗΠΑ χωρίς να προκαλεί κατάρρευση της περιφερειακής τάξης.
Με άλλα λόγια, η Κίνα δεν θέλει να κερδίσει τον πόλεμο του Ιράν.
Θέλει να κερδίσει χρόνο και γεωπολιτικό χώρο όσο οι άλλοι ασχολούνται με αυτόν.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου