Κωστας Καλλιαντερης
Πώς ο πόλεμος κατά του Ιράν αναδιαμορφώνει τους ενεργειακούς διαδρόμους, περιορίζει τη ρωσική επιρροή και αναδεικνύει έναν νέο γεωπολιτικό άξονα από την Άγκυρα έως το Κίεβο
Ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν προκάλεσε μόνο σοβαρές ζημιές στις ιρανικές στρατιωτικές και ενεργειακές υποδομές. Δημιούργησε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή, επιταχύνοντας μια διαδικασία που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη: τη διαφοροποίηση ενεργειακών διαδρομών, συμμαχιών και στρατηγικών εξαρτήσεων.
Όπως ακριβώς η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 ανάγκασε την Ευρώπη να επανεξετάσει τη σχέση της με το ρωσικό φυσικό αέριο, έτσι και η πρόσφατη κρίση στον Περσικό Κόλπο απέδειξε ότι η υπερβολική εξάρτηση από μία μόνο δίοδο μεταφοράς ενέργειας αποτελεί πλέον στρατηγικό κίνδυνο.
Από αυτή τη νέα πραγματικότητα γεννιέται ένα διαφορετικό γεωπολιτικό σχήμα, στο οποίο Τουρκία, Συρία και Ουκρανία, παρότι προέρχονται από διαφορετικά γεωπολιτικά περιβάλλοντα, αρχίζουν να συγκλίνουν μέσα από κοινά οικονομικά, ενεργειακά και αμυντικά συμφέροντα.
Το σοκ των Στενών του Ορμούζ
Η προσωρινή διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ λειτούργησε ως πραγματικό stress test για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η περίπτωση του Ιράκ υπήρξε η πιο χαρακτηριστική.
Σχεδόν το 90% των κρατικών εσόδων της Βαγδάτης προέρχεται από τις εξαγωγές πετρελαίου, οι οποίες πραγματοποιούνται σχεδόν αποκλειστικά μέσω των τερματικών σταθμών της Βασόρας.
Με το κλείσιμο του Ορμούζ, οι εξαγωγές κατέρρευσαν σχεδόν κατά 90% μέσα σε έναν μήνα, δημιουργώντας άμεση δημοσιονομική κρίση.
Αντίθετα, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διέθεταν εναλλακτικές εξόδους προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό μέσω αγωγών και λιμένων εκτός του Ορμούζ.
Το Ιράκ δεν είχε αντίστοιχη δυνατότητα.
Η λύση που επιλέχθηκε ήταν η μεταφορά πετρελαίου μέσω Συρίας προς το λιμάνι της Μπανιάς στη Μεσόγειο.
Παρότι η συγκεκριμένη διαδρομή είναι ακριβότερη, πιο αργή και σαφώς λιγότερο αποδοτική από έναν αγωγό, απέκτησε στρατηγική σημασία επειδή λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.
Η ουσία δεν βρίσκεται στην οικονομική αποδοτικότητα αλλά στη μείωση του γεωπολιτικού ρίσκου.
Η Συρία επιστρέφει ως κόμβος μεταφορών
Ο νέος ηγέτης της Συρίας, Άχμεντ αλ-Σαράα, αντιλήφθηκε γρήγορα ότι η μεγαλύτερη αξία της χώρας του δεν βρίσκεται πλέον στα περιορισμένα ενεργειακά της αποθέματα αλλά στη γεωγραφική της θέση.
Η Συρία αποτελεί το φυσικό σημείο σύνδεσης μεταξύ Περσικού Κόλπου, Μεσογείου, Μαύρης Θάλασσας και Κεντρικής Ασίας.
Με αυτή τη λογική επανέρχεται στο προσκήνιο το σχέδιο των “Four Seas”, που προβλέπει ανάπτυξη σιδηροδρομικών αξόνων, αυτοκινητοδρόμων και ενεργειακών αγωγών, μετατρέποντας τη χώρα σε βασικό διαμετακομιστικό κόμβο.
Παρότι το κόστος ανοικοδόμησης της Συρίας ανέρχεται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, ήδη καταγράφονται σημαντικές επενδύσεις.
Η Σαουδική Αραβία στηρίζει νέα έργα διασυνδεσιμότητας, η DP World των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων επενδύει στο λιμάνι της Ταρτούς, ενώ Τουρκία, Ιορδανία και Συρία έχουν συγκροτήσει κοινό μηχανισμό ανάπτυξης νέων σιδηροδρομικών διαδρόμων.
Ο μεγάλος γεωπολιτικός κερδισμένος είναι η Τουρκία
Η χώρα που φαίνεται να αξιοποιεί περισσότερο από κάθε άλλη τη νέα πραγματικότητα είναι η Τουρκία.
Η Άγκυρα καταφέρνει να επεκτείνει την επιρροή της χωρίς να διακόπτει πλήρως τις σχέσεις της με τη Μόσχα.
Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ αποδυνάμωσε δραστικά τη ρωσική παρουσία στη Μέση Ανατολή.
Η Ρωσία έχασε τον σημαντικότερο περιφερειακό της σύμμαχο, δεν κατάφερε να αποτρέψει την πλήρη επικράτηση του Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, ενώ η πολυετής εμπλοκή της στην Ουκρανία έχει περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα προβολής ισχύος στη Μεσόγειο.
Η Τουρκία καλύπτει σταδιακά αυτό το κενό.
Παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με τη Ρωσία, λειτουργεί ως διαμεσολαβητής τόσο στην ουκρανική όσο και στη μεσανατολική κρίση και ταυτόχρονα ενισχύει θεαματικά τις εξαγωγές της αμυντικής της βιομηχανίας.
Τα τουρκικά drones και τα αυτόνομα οπλικά συστήματα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη ζήτηση, ιδιαίτερα από τις μοναρχίες του Κόλπου που διαπίστωσαν τα όρια της αποκλειστικής εξάρτησης από την αμερικανική προστασία.
Η Ουκρανία αποκτά νέο γεωπολιτικό ρόλο
Η συμμετοχή της Ουκρανίας σε αυτή τη νέα αρχιτεκτονική δεν περιορίζεται μόνο στον πόλεμο με τη Ρωσία.
Τέσσερα χρόνια επιχειρήσεων έχουν δημιουργήσει μία από τις πιο προηγμένες βιομηχανίες drones και αντι-drone τεχνολογίας παγκοσμίως.
Η εμπειρία αυτή αποκτά ιδιαίτερη αξία μετά τις ιρανικές επιθέσεις, οι οποίες ανέδειξαν το τεράστιο κόστος αντιμετώπισης φθηνών UAV με ακριβά δυτικά συστήματα αεράμυνας.
Το Κίεβο υπέγραψε ήδη συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, ενώ απέστειλε εκατοντάδες ειδικούς για την ανάπτυξη αντι-drone δυνατοτήτων στις χώρες του Κόλπου.
Η επίσκεψη του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη Δαμασκό, συνοδευόμενου από τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, είχε ισχυρό συμβολισμό.
Κατέδειξε ότι η Ουκρανία δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ευρωπαϊκό στρατηγικό εταίρο, αλλά εντάσσεται σταδιακά στη νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική που διαμορφώνει η Τουρκία στη Μέση Ανατολή.
Η οικονομική διάσταση της νέας συνεργασίας
Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται στην ασφάλεια.
Η Ουκρανία διαθέτει από τις πιο εύφορες γεωργικές εκτάσεις παγκοσμίως, αποτελώντας παραδοσιακά τον «σιτοβολώνα της Ευρώπης».
Η Συρία, αντιθέτως, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα επισιτιστικής ασφάλειας μετά τον εμφύλιο πόλεμο.
Παράλληλα, η Συρία διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα φωσφορικών αλάτων στη Μέση Ανατολή, βασική πρώτη ύλη για τη γεωργική παραγωγή και τα λιπάσματα.
Η συμπληρωματικότητα αυτή δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια ευρύτερη οικονομική συνεργασία που υπερβαίνει τη συγκυρία των πολεμικών εξελίξεων.
Η νέα γεωπολιτική εξίσωση
Οι περισσότεροι από τους σχεδιαζόμενους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους θα χρειαστούν χρόνια για να ολοκληρωθούν και αρκετοί ίσως δεν υλοποιηθούν ποτέ.
Ωστόσο, η σημασία της σημερινής συγκυρίας δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα έργα υποδομής.
Βρίσκεται στη μεταβολή της στρατηγικής αντίληψης.
Οι χώρες της περιοχής εγκαταλείπουν σταδιακά τη λογική της μονοδιάστατης εξάρτησης από έναν προστάτη ή από μία ενεργειακή δίοδο.
Αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές, νέες αγορές και πολλαπλές συμμαχίες, ώστε να μειώσουν την έκθεσή τους σε μελλοντικές κρίσεις.
Η Τουρκία, η Συρία και η Ουκρανία αποτελούν σήμερα την πιο χαρακτηριστική έκφραση αυτής της στρατηγικής αντιστάθμισης (strategic hedging), η οποία ενδέχεται να αποτελέσει το βασικό γνώρισμα της νέας γεωπολιτικής τάξης στη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιφέρεια της Ανατολικής Μεσογείου τα επόμενα χρόνια.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου