Το παράδοξο της σημερινής Τουρκίας είναι εντυπωσιακό. Μια χώρα με επίσημο πληθωρισμό 31,75%, βασικό επιτόκιο 37%, διαρκώς πιεζόμενη λίρα και πολίτες που έχουν δει την αγοραστική τους δύναμη να εξατμίζεται, κανονικά θα έπρεπε να αποτελεί πολιτικό ναρκοπέδιο. Κι όμως, ο Ταγίπ Ερντογάν κυβερνά ήδη περισσότερο από δύο δεκαετίες, επεκτείνει την επιρροή του από τη Συρία μέχρι τη Λιβύη και το Αιγαίο και παρουσιάζει την Τουρκία ως ανερχόμενη μεγάλη δύναμη. Το περίεργο είναι ότι το αφήγημα δεν είναι ολόκληρο… αφήγημα.
Η οικονομία πράγματι παραμένει άρρωστη, αλλά δεν βρίσκεται σε κατάρρευση. Το ΑΕΠ αυξήθηκε 2,5% στο πρώτο τρίμηνο, ενώ η επίσημη ανεργία υποχώρησε στο εντυπωσιακό 7,6%. Μόνο που η ίδια η τουρκική στατιστική υπηρεσία υπολογίζει το ευρύτερο ποσοστό υποαπασχόλησης και ανεκμετάλλευτου εργατικού δυναμικού σχεδόν στο 30%. Προφανώς η ανεργία δεν φτάνει το 30% αλλά, όταν αλλιώς παρουσιάζεται ένα πράγμα στην βιτρίνα και πολύ διαφορετικό εντός του καταστήματος, υπάρχει πρόβλημα… μυρουδιάς.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα στον πληθωρισμό. Το επίσημο 31,75% αποτελεί τη βάση αναφοράς, αλλά το Εμπορικό Επιμελητήριο Κωνσταντινούπολης μετρά 35,2%, η TÜRK-İŞ (Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu – ένα είδος Τουρκικής ΓΣΕΕ) σχεδόν 40% για το κόστος τροφίμων και η ανεξάρτητη ENAG πάνω από 50%. Δεν είναι οι μετρήσεις απολύτως συγκρίσιμες, επομένως θα ήταν λάθος να βαφτιστεί κάποια "η μοναδική αλήθεια". Είναι όμως προφανές ότι για τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα η πραγματική αύξηση του κόστους ζωής βρίσκεται αισθητά ψηλότερα από το επίσημο 31,75%. Άλλωστε ο καθαρός κατώτατος μισθός είναι περίπου 28.000 λίρες, ενώ η TÜRK-İŞ υπολογίζει ότι μόνο η επαρκής διατροφή μιας τετραμελούς οικογένειας απαιτεί σχεδόν 37.000.
Ταυτόχρονα, οι εξαγωγές Ιανουαρίου-Ιουλίου έφτασαν τα 161,6 δισ. δολάρια, αλλά οι εισαγωγές ξεπέρασαν τα 222 δισ. και το δωδεκάμηνο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών πλησιάζει τα 39 δισ. Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της Τουρκίας: χωρίς χρυσό και ενέργεια, το ισοζύγιο τον Ιούνιο είχε πλεόνασμα 1,46 δισ. δολαρίων. Με αυτά μέσα, έλλειμμα 4,19 δισ. Με δυο λόγια, η χώρα παράγει και εξάγει πολλά, αλλά πληρώνει πανάκριβα την ενεργειακή της εξάρτηση.
Το ίδιο προσεκτικά πρέπει να διαβάζονται και τα συναλλαγματικά αποθέματα. Τα επίσημα συνολικά αποθεματικά πλησιάζουν τα 184 δισ. δολάρια, όμως πάνω από 108 δισ. είναι χρυσός. Τα καθαρά διεθνή διαθέσιμα βρίσκονται κοντά στα 67 δισ. και χωρίς τα swaps περίπου στα 56 δισ. Άρα τα "πολεμοφόδια" για την υπεράσπιση της ισοτιμίας της λίρας από την Κεντρική Τράπεζα είναι πολύ λιγότερα από ό,τι υποδηλώνει το εντυπωσιακό μέγεθος των $184 δις.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο εμφανές αν συνυπολογιστεί ότι οι συνολικές εξωτερικές υποχρεώσεις που λήγουν μέσα στους επόμενους 12 μήνες φτάνουν τα 239,5 δισ. δολάρια. Προφανώς δεν πρόκειται για ποσό που πρέπει να εξοφληθεί μονομιάς — μεγάλο μέρος του αναχρηματοδοτείται διαρκώς από τράπεζες και επιχειρήσεις — δείχνει όμως πόσο εξαρτημένη παραμένει η οικονομία από την εμπιστοσύνη των αγορών και τη συνεχή και "ευχερή" πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα
Το μεγάλο πλεονέκτημα βρίσκεται αλλού. Το δημόσιο χρέος κινείται μόλις γύρω στο 25% του ΑΕΠ. Η Τουρκία έχει πληθωριστικό και εξωτερικό πρόβλημα, όχι πρόβλημα βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους. Τουλάχιστον, όχι σήμερα. Άρα διαθέτει χώρο να χρηματοδοτεί στρατηγικές επιλογές, ακόμη κι όταν οι πολίτες πληρώνουν ακριβά την οικονομική προσαρμογή.
Αυτό εξηγεί και τα εξαιρετικά σημαντικά κεφάλαια που διατίθενται για εξοπλισμούς και ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων. Η αμυντική βιομηχανία δεν είναι απλώς δαπάνη. Είναι παραγωγή, τεχνολογία, θέσεις εργασίας και εξαγωγές. Στο επτάμηνο του 2026 οι εξαγωγές άμυνας και αεροδιαστημικής έφτασαν περίπου τα 5,8 δισ. δολάρια και σε δωδεκάμηνη βάση ξεπερνούν τα 11 δισ. Ένα Bayraktar, ένας πύραυλος της Roketsan ή ένα ραντάρ της Aselsan πληρώνουν Τούρκους μηχανικούς, εργοστάσια και προμηθευτές. Και ταυτόχρονα προσφέρουν στον Ερντογάν κάτι ανεκτίμητο: την εικόνα μιας χώρας που "σηκώνει κεφάλι", την ώρα που ο πολίτης πληρώνει ακριβότερα το ψωμί του.
Εδώ βρίσκεται και το μυστικό της πολιτικής αντοχής του. Δεν στηρίζεται μόνο στην οικονομία. Στηρίζεται σε ταυτότητα, θρησκεία, εθνικισμό, κρατικό μηχανισμό, έλεγχο σημαντικού μέρους της ενημέρωσης και στην πεποίθηση ενός μεγάλου τμήματος της κοινωνίας ότι η Τουρκία έγινε ισχυρότερη χάρη σε αυτόν.
Γι’ αυτό το 2027 έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον. Το Σύνταγμα επιτρέπει νέα υποψηφιότητα Ερντογάν εάν η Βουλή αποφασίσει πρόωρες εκλογές στη δεύτερη θητεία του. Χρειάζονται 360 ψήφοι και η κυβερνητική συμμαχία δεν τις διαθέτει σήμερα. Οι ψήφοι που λείπουν μπορεί τελικά να αποδειχθούν σημαντικότερες από οποιοδήποτε οικονομικό μέγεθος, ειδικά εάν η νέα προσέγγιση με το κουρδικό στοιχείο αποκτήσει και ουσιαστική εκλογική χρησιμότητα.
Ως πιθανότερο σενάριο θα πρέπει να θεωρείται η συνέχιση της αυστηρής οικονομικής πολιτικής μέχρι να υποχωρήσει αρκετά ο πληθωρισμός και κατόπιν πρόωρες κάλπες με μειώσεις επιτοκίων, αυξήσεις μισθών και πιστωτική χαλάρωση. Το επικίνδυνο είναι να ξεκινήσει αυτή η χαλάρωση νωρίτερα και να ξεφύγουν πάλι λίρα και τιμές. Υπάρχει όμως και τρίτο: να μεταφερθεί ακόμη περισσότερο το πολιτικό παιχνίδι από το πορτοφόλι στην εθνική ισχύ. Η πρόσφατη σκλήρυνση στάσης στο Αιγαίο, η Συρία, το Ισραήλ και η Μέση Ανατολή προσφέρουν άφθονο υλικό.
Η Τουρκία λοιπόν δεν είναι ούτε ένας οικονομικός γίγαντας, αλλά ούτε και ένας χρεοκοπημένος νταής που μπλοφάρει. Είναι κάτι πιο δύσκολο: μια μεγάλη παραγωγική χώρα με σοβαρές μακροοικονομικές αρρώστιες, πολύ μεγαλύτερη κοινωνική πίεση από αυτή που δείχνουν οι επίσημοι αριθμοί, αλλά και κράτος που διαθέτει ακόμη χρήμα, βιομηχανία και στρατηγική φιλοδοξία. Κι αυτό την καθιστά πολύ πιο υπολογίσιμη — και δυνητικά πολύ πιο επικίνδυνη για την Ελλάδα — από όσο αφήνουν να εννοηθεί οι εύκολες αναλύσεις περί "κατάρρευσης".
Το κρίσιμο και ζητούμενο είναι αν στην Αθήνα διαβάζουν σωστά αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Ας ελπίσουμε πως ναι...
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου