Το προηγούμενο σημείωμα για τον ρόλο των αγορών επικεντρώθηκε στη «μεγάλη εικόνα». Την αλληλεπίδραση μεταξύ των πολεμικών περιπετειών που βρίσκονται σε εξέλιξη στον πλανήτη, με την ανεξάρτητη και αμείλικτη δυναμική των παγκοσμίων αγορών. Σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον πρέπει να διαβαστούν και οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Όση αυτονομία και να εμπεριέχουν οι τουρκικές κινήσεις, η γεωπολιτική μας περιφέρεια δεν παύει να αποτελεί ένα… πλανητικό υποσύνολο. Επηρεάζεται από τη μεγάλη εικόνα και την επηρεάζει.
Όσο το Hormuz παραμένει ασταθές και οι παραδοσιακές εμπορικές και ενεργειακές οδοί γίνονται περισσότερο ευάλωτες, κάθε εναλλακτικός διάδρομος αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική αξία. Και εδώ μπαίνει πλέον δυναμικά ο India – Middle East – Europe Economic Corridor (IMEC).
Ο σχεδιασμός του IMEC επιχειρεί να συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω ΗΑΕ, Σαουδικής Αραβίας, Ιορδανίας και Ισραήλ, μεταφέροντας στη συνέχεια τις ροές προς την ευρωπαϊκή αγορά. Η Κύπρος, η Ελλάδα και το Ισραήλ επιδιώκουν πλέον να αποτελέσουν τον ανατολικομεσογειακό σύνδεσμο αυτής της αρχιτεκτονικής.
Αυτό αλλάζει τη γεωπολιτική αξία της περιοχής. Κύπρος, Κρήτη, ελληνικά λιμάνια και Ισραήλ παύουν να αποτελούν μόνο σημεία στον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου και μπορούν να εξελιχθούν σε κρίκους μιας εμπορικής, ενεργειακής και ψηφιακής γέφυρας μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Η Τουρκία εκτός IMEC
Εδώ εμφανίζεται και η τουρκική διάσταση. Η Τουρκία δεν βρίσκεται στον αρχικό σχεδιασμό του IMEC, παρότι εδώ και χρόνια επιχειρεί να παρουσιάζεται ως ο φυσικός και αναντικατάστατος κόμβος μεταξύ Ανατολής και Δύσης: Μαύρη Θάλασσα, Καύκασος, Συρία, Ιράκ, Ανατολική Μεσόγειος και Αιγαίο.
Ένας διάδρομος που μπορεί να συνδέσει τον Κόλπο και το Ισραήλ με την Ευρώπη μέσω της Ανατολικής Μεσογείου, παρακάμπτοντας την Τουρκία, αγγίζει επομένως ένα πολύ βαθύτερο τουρκικό στρατηγικό συμφέρον. Έτσι η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, το Κυπριακό, οι θαλάσσιες ζώνες και η σχέση Τουρκίας–Ισραήλ δεν μπορούν πλέον να εξετάζονται ως ανεξάρτητα θέματα. Όλα συναντώνται πάνω στον ίδιο χάρτη διαδρόμων, λιμανιών, ενεργειακών ροών και στρατιωτικής ισχύος.
Ισραήλ και Τουρκία
Η αντιπαράθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της ταχείας επιδείνωσης των σχέσεων Ισραήλ–Τουρκίας. Η Συρία εξελίσσεται σε χώρο όπου οι στρατηγικές επιδιώξεις των δύο χωρών αρχίζουν να έρχονται πολύ πιο κοντά μεταξύ τους, προκαλώντας εύλογες ανησυχίες εκτροπής και ανάφλεξης.
Η Ιερουσαλήμ αντιμετωπίζει με διογκούμενη καχυποψία την ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας και επιρροής στη Συρία. Η Άγκυρα από την πλευρά της, θεωρεί ότι το Ισραήλ επιχειρεί να περιορίσει τον δικό της περιφερειακό ρόλο. Η κατάσταση έχει φτάσει σε οριακό σημείο, με αποτέλεσμα οι Ηνωμένες Πολιτείες να επιχειρούν τη δημιουργία μηχανισμού αποφυγής στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Τουρκίας, Ισραήλ και Συρίας.
Άρα, η γραμμή Ισραήλ-Κύπρος-Ελλάδα που αποκτά μεγαλύτερη σημασία μέσω ενεργειακών έργων και του IMEC, αναπτύσσεται την ίδια στιγμή που η σχέση Ισραήλ–Τουρκίας γίνεται πιο ανταγωνιστική.
Η Συμφωνία της Μέκκας
Κάπως έτσι καταγράφηκε η κίνηση της Τουρκίας στη γεωπολιτική σκακιέρα, με την ένταξή της στο αμυντικό σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας – Πακιστάν, στο πλαίσιο της πολλαπλών συμβολισμών «Συμφωνίας της Μέκκας»! Η συμφωνία αυτή ασφαλώς δεν προέκυψε σε μια νύχτα.
Εάν η σύνδεση του Συμφώνου με τα στρατηγικά συμφέροντα της Τουρκίας εμπεριέχει τον IMEC, η συμμετοχή της Ινδίας εμπλέκει τα αντίστοιχα του Πακιστάν! Το ερώτημα που χρήζει πειστικής απάντησης, είναι η λογική βάση της οποίας πείστηκε η Σαουδική Αραβία!
Καθεστωτική ασφάλεια λόγω διαθεσιμότητας πακιστανικών στρατευμάτων και ελέγχου της αποσταθεροποιητικής δυναμικής της Μουσουλμανικής Αδελφότητας; Το «πυρηνικό μέλλον»; Ή μήπως ο έλεγχος του ανταγωνισμού με το σιιτικό Ιράν κι η απόπειρα δημιουργίας πλαισίου ασφαλείας, συν τη «διάσταση Sykes-Picot» για την αποτροπή επιβολής «ρυθμίσεων» έξωθεν; Λίγο από όλα με επίκεντρο το «η [σουνιτική] ισχύς εν τη ενώσει»;
Η συμφωνία προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η σημασία της δεν βρίσκεται μόνο στη στρατιωτική της διάσταση. Δείχνει ότι μέσα στην αναταραχή της Μέσης Ανατολής δημιουργούνται νέες περιφερειακές δομές ασφαλείας, καθώς οι χώρες της περιοχής προσπαθούν να μειώσουν την απόλυτη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εν ολίγοις, εδώ εντοπίζεται η πλέον ενδιαφέρουσα αντίφαση: Η Σαουδική Αραβία αποτελεί βασικό κρίκο του IMEC, αλλά ταυτόχρονα συνδέεται πλέον αμυντικά με την Τουρκία και το Πακιστάν. Δεν δημιουργούνται επομένως δύο καθαρά στρατόπεδα, αλλά ένα πυκνό σύστημα αλληλοεπικαλυπτόμενων συμφερόντων.
Θεωρητικά, οι ίδιες χώρες μπορούν να συνεργάζονται οικονομικά σε έναν άξονα και στρατιωτικά σε έναν διαφορετικό! Αυτό όμως κάνει την περιοχή όχι περισσότερο προβλέψιμη, αλλά περισσότερο εύθραυστη!
Ή μήπως δεν έχει οριστικά «τελειώσει» το Ριάντ από τον IMEC και απλά για την υλοποίηση του φιλόδοξου project θα επιχειρήσει τη δημιουργία διευθετήσεων που θα γεφυρώσουν διαφορές; Ασφαλώς, για να πετύχαινε τέτοια στόχευση, απαιτείται συναίνεση από την αρχική ομάδα των χωρών του IMEC. Κάτι το οποίο δε μοιάζει εφικτό με τα σημερινά δεδομένα.
Τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον αποκτούν διαφορετική βαρύτητα και οι πρόσφατες τουρκικές ανακοινώσεις για θαλάσσια πάρκα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Στο βόρειο Αιγαίο η περιοχή βρίσκεται δυτικά Ίμβρου και Τενέδου, μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου και κοντά στην έξοδο των Δαρδανελίων. Στην Ανατολική Μεσόγειο, βορειοανατολικά της Ρόδου και γύρω από το Καστελλόριζο, αγγίζει μια ιδιαίτερα ευαίσθητη γεωστρατηγική ζώνη προς Κάρπαθο και Κρήτη.
Η κίνηση επομένως μόνο από… γεωπολιτικά αφελείς μπορεί να διαβαστεί ως περιβαλλοντική πολιτική. Μπορεί παράλληλα να λειτουργήσει ως μέσο προβολής δικαιοδοσίας και δημιουργίας πολιτικών τετελεσμένων σε μια περιοχή της οποίας η σημασία αυξάνεται λόγω ενέργειας, ναυσιπλοΐας και νέων εμπορικών διαδρόμων.
Και όσο περισσότερο αναβαθμίζεται ο άξονας Ισραήλ–Κύπρος–Ελλάδα προς την Ευρώπη, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η στρατηγική αξία των θαλάσσιων χώρων ανάμεσα στο Ισραήλ, την Κύπρο, το Καστελόριζο, τη Ρόδο και την Κρήτη.
Τα πολλαπλά choke points
Μια ελληνοτουρκική κρίση δεν αρκεί από μόνη της για να προκαλέσει παγκόσμιο ενεργειακό shock. Αλλά αυτή δεν είναι πλέον η σωστή ερώτηση. Το πρόβλημα είναι τι συμβαίνει όταν πολλές εύθραυστες ζώνες αρχίζουν να πιέζονται ταυτόχρονα: Hormuz στον Περσικό Κόλπο, Bab el-Mandeb και Ερυθρά θάλασσα, Συρία και Ισραήλ, Δαρδανέλια και Αιγαίο, Κύπρος και τα περάσματα Κρήτης και Καρπάθου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτό προστίθεται τώρα και η γεωγραφία του IMEC. Όσο περισσότερο επενδύει η Δύση σε έναν νέο διάδρομο Ινδίας–Κόλπου–Ισραήλ–Ευρώπης, τόσο μεγαλύτερη στρατηγική αξία αποκτούν τα σημεία από τα οποία αυτός ο διάδρομος θα πρέπει να περάσει. Τα choke points δεν είναι πλέον μόνο τα σημεία από τα οποία περνά το πετρέλαιο. Είναι και τα σημεία από τα οποία σχεδιάζεται να περάσει η επόμενη γενιά εμπορίου, ενέργειας, ηλεκτρικών διασυνδέσεων και δεδομένων.
Η τουρκική στρατηγική
Η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί αυτή τη συγκυρία. Από τη μία βρίσκεται εκτός του αρχικού IMEC και βλέπει να ενισχύεται ο άξονας Ισραήλ–Κύπρος–Ελλάδα. Από την άλλη όμως αυξάνει τη στρατιωτική και πολιτική επιρροή της στη Συρία και αποκτά μέσω της Συμφωνίας της Μέκκας έναν νέο θεσμικό δεσμό ασφαλείας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Η Τουρκία επομένως δεν βρίσκεται εκτός της νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής. Προσπαθεί να διαμορφώσει μια διαφορετική θέση μέσα σε αυτήν. Και όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγκάζονται να κοιτάζουν ταυτόχρονα Ιράν, Ρωσία, Συρία και Ασία, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτά για την Άγκυρα η δυνατότητα να παρουσιάζεται ως εκ των ων ουκ άνευ παράγων διατήρησης της περιφερειακής ισορροπίας.
Δεν χρειάζεται απαραίτητα μια γενικευμένη σύγκρουση. Αρκεί μια ελεγχόμενη αύξηση της έντασης ώστε να υπενθυμίζει ότι η Τουρκία μπορεί είτε να διευκολύνει είτε να δυσκολέψει σχεδιασμούς που περνούν από την Ανατολική Μεσόγειο. Μήπως αυτό ενισχύει το κίνητρο της Άγκυρας να αυξήσει τη θερμοκρασία στα ελληνοτουρκικά;
Εν κατακλείδι, μια νέα σοβαρή κρίση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ/Ισραήλ μπορεί να ξαναχτυπήσει τις ενεργειακές ροές, να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να πιέσει ακόμη περισσότερο τις αγορές. Ταυτόχρονα, θα εστιάσει την αμερικανική προσοχή και ισχύ προς το Ιράν και το Hormuz.
Η ενδεχόμενη πρόκληση παγκόσμιας οικονομικής αναταραχής θα αφήσει περισσότερο χώρο σε αναθεωρητικές δυνάμεις να δοκιμάσουν τα όρια επί του πεδίου και ειδικότερα στην περίπτωσή μας την Τουρκία σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Ερμηνεύουν άραγε αυτά την αιφνιδιαστική ολιγόωρη επίσκεψη του διευθυντή της CIA στη Μόσχα; Διότι και η Ουάσινγκτον παίρνει τα μέτρα της.
Η μεγάλη εικόνα
Εδώ τελικά βρίσκεται όλη η ουσία. Δεν έχουμε πλέον ένα μεμονωμένο πρόβλημα. Έχουμε πολλές εστίες πίεσης που αρχίζουν να λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Hormuz και ενεργειακές ροές. Refined products και πληθωρισμός. Ιαπωνία και γιεν. Long bonds και κόστος χρήματος. Κασπία και Ρωσία–Ουκρανία. IMEC και νέοι εμπορικοί διάδρομοι. Ισραήλ–Τουρκία, Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειος… Και στο βάθος η Ταϊβάν!
Ταυτόχρονα, διαμορφώνονται νέες και αλληλοεπικαλυπτόμενες συμμαχίες: Ινδία–Κόλπος–Ισραήλ–Ευρώπη μέσω IMEC, Ισραήλ–Κύπρος–Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο και, παράλληλα, Τουρκία–Σαουδική Αραβία–Πακιστάν μέσω της Συμφωνίας της Μέκκας.
Το πραγματικό ρίσκο δεν είναι ένα ακόμη επεισόδιο στο Hormuz ή μία ακόμη άνοδος των αποδόσεων. Είναι να αρχίσουν να ενεργοποιούνται πολλοί κρίκοι αυτής της αλυσίδας μαζί: Hormuz, ενέργεια, πληθωρισμός, γιεν και παγκόσμιες ροές κεφαλαίων, long bonds, credit και αγορές, Ρωσία–Ουκρανία, IMEC και Ανατολική Μεσόγειος, Ισραήλ–Τουρκία, Αιγαίο και ενδεχομένως Ταϊβάν.
Τότε μια κρίση δεν μένει εκεί όπου ξεκίνησε. Μια φωτιά στο Hormuz μπορεί να περάσει στην πραγματική οικονομία και στα ομόλογα, να βοηθήσει τη Ρωσία στην Ουκρανία, να αυξήσει τη σημασία του IMEC και της Ανατολικής Μεσογείου και ταυτόχρονα να εντείνει τον ανταγωνισμό για το ποιος θα ελέγχει ή θα επηρεάζει τους νέους διαδρόμους.
Μήπως αυτό είναι που εξακολουθούν να υποτιμούν οι αγορές; Το ότι βλέπουν διαφορετικές κρίσεις και διαφορετικές συμμαχίες, ενώ αυτές αρχίζουν να ενώνονται πάνω στον ίδιο γεωπολιτικό χάρτη;
Γι’ αυτό το τέλος του 2026 και οι αρχές του 2027 απαιτούν τεράστια προσοχή. Το σύστημα πιέζεται από πολλές πλευρές ταυτόχρονα και γίνεται ιδιαίτερα ευάλωτο τόσο σε μια γενικευμένη παγκόσμια οικονομική κρίση όσο και σε εντονότερες γεωπολιτικές αναταράξεις, με τον κίνδυνο σημερινά ξεχωριστά μέτωπα να αρχίσουν να ενώνονται σε μια πολύ ευρύτερη διεθνή κρίση.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου