«Τα πολιτικά κόμματα είναι ένας θαυμάσιος μηχανισμός που εξασφαλίζει ότι σχεδόν κανένα πνεύμα δεν θα αναζητήσει το αληθινό, το δίκαιο και το καλό στις δημόσιες υποθέσεις», Simone Weil.
ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ
Υπάρχουν εποχές όπου η πολιτική δεν παράγει γεγονότα, αλλά παραστάσεις. Οι πρωταγωνιστές αλλάζουν κοστούμια, οι σκηνογράφοι ανανεώνουν τα σκηνικά, οι δημοσκόποι μετρούν σφυγμούς σαν λογιστές της κοινής γνώμης και οι τηλεοπτικοί φωτισμοί προσπαθούν να κρύψουν τις ρωγμές των τοίχων. Το έργο όμως παραμένει το ίδιο, οι θεατές κουράζονται, αλλά η παράσταση συνεχίζεται. Κάπως έτσι μοιάζει σήμερα η ελληνική πολιτική ζωή.
Μέσα σε αυτό το θέατρο, εμφανίζεται εκ νέου η πολιτική παρουσία του Αλέξη Τσίπρα. Και εδώ η Ιστορία, αυτή η σαρκαστική γερόντισσα που γελάει με τις βεβαιότητες των ανθρώπων, επιφυλάσσει μία από τις πιο απολαυστικές ειρωνείες της. Διότι είτε ως υπαρκτή πολιτική δύναμη, είτε ως φάντασμα που εξακολουθεί να στοιχειώνει το πολιτικό φαντασιακό, λειτούργησε ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες συσπείρωσης της Νέας Δημοκρατίας. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι ακόμη και αν δεν υπήρχε, το σύστημα θα έπρεπε να τον εφεύρει.
Γιατί κάθε εξουσία έχει ανάγκη τον αντίπαλό της, όχι απαραίτητα για να τον νικήσει, αλλά για να δικαιολογεί τη δική της ύπαρξη. Χρειάζεται το φόβητρο, τον καθρέφτη, τον “άλλο” που επιτρέπει στο κατεστημένο να εμφανίζεται ως η λογική και ασφαλής επιλογή. Έτσι, η πολιτική αντιπαράθεση παύει να είναι σύγκρουση προγραμμάτων και μετατρέπεται σε διαχείριση φόβων. Η πολιτική, άλλωστε, ζει περισσότερο από τους φόβους, παρά από τις ιδέες.
Η περίπτωση Σαμαρά
Την ίδια στιγμή, το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να κινείται σαν ομπρέλα παραδομένη στον άνεμο, μία προς τα δεξιά, μία προς τα αριστερά, μία προς την αντιπολίτευση, μία προς τη συναίνεση. Ένας οργανισμός που αναζητά τον εαυτό του μέσα σε έναν λαβύρινθο καθρεφτών και κινδυνεύει να χαθεί πριν τον βρει. Κι ενώ τα κόμματα αναζητούν ταυτότητες, η κοινωνία αναζητά νόημα. Γιατί το βαθύτερο πρόβλημα δεν βρίσκεται στα πρόσωπα.
Δεν βρίσκεται στους αρχηγούς, στους υπουργούς ή στους επίδοξους διαδόχους, αλλά βρίσκεται στο γεγονός ότι ολόκληρο το πολιτικό οικοδόμημα αρχίζει να θυμίζει πυροτεχνήματα λίγο πριν από τη Μεγάλη Έκρηξη. Δηλαδή λάμψεις χωρίς διάρκεια, θόρυβος χωρίς ουσία, υποσχέσεις χωρίς αντίκρισμα.
Κάθε εκλογή παρουσιάζεται ως ιστορική, κάθε πολιτική μάχη ως υπαρξιακή και κάθε νέος αρχηγός ως μεσσίας ή καταστροφέας. Και στο τέλος, η κοινωνία επιστρέφει στην ίδια πραγματικότητα, απλώς με διαφορετικές αφίσες στους τοίχους. Οι πολιτικοί στρατηλάτες των τηλεοπτικών παραθύρων, οι αρχιτέκτονες της επικοινωνίας, οι επαγγελματίες της εικόνας και οι οικονομικοί ολιγάρχες, που επιθυμούν τη διαιώνιση των ίδιων ισορροπιών, επιδιώκουν μια σταθερά που είναι να μακιγιάρουν τα ίδια πρόσωπα χωρίς να αλλάζει το σύστημα. Αυτή είναι η μεγάλη τέχνη κάθε κατεστημένου, να μεταμφιέζει τη συνέχεια σε αλλαγή, να βαφτίζει τη συντήρηση μεταρρύθμιση, να παρουσιάζει το χθες ως αύριο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για ένα πιθανό κόμμα του Αντώνη Σαμαρά αποκτά ενδιαφέρον, όχι επειδή προαναγγέλλει κάποια εθνική λύτρωση. Οι κοινωνίες σπάνια σώζονται από πρόσωπα. Αποκτά ενδιαφέρον επειδή θα μπορούσε να διαταράξει τις βεβαιότητες του υπάρχοντος πολιτικού χάρτη. Η πραγματική απειλή για κάθε σύστημα δεν είναι ο ισχυρός αντίπαλος. Είναι ο απρόβλεπτος παράγοντας. Εκείνος που χαλάει τα σχέδια, ανατρέπει τις ισορροπίες και αναγκάζει τους μηχανισμούς να ξαναγράψουν τα σενάριά τους.
Και εδώ γεννιέται το πιο επικίνδυνο ερώτημα. Μήπως ζούμε το τέλος των κομμάτων όπως τα γνωρίσαμε; Και κυρίως το τέλος των κομματικών μηχανισμών, που για δεκαετίες διεκδικούσαν το μονοπώλιο της λαϊκής έκφρασης. Διότι τι είναι σήμερα τα περισσότερα κόμματα; Εργαστήρια ιδεών ή συμβολαιογραφικά γραφεία εξουσίας; Θεσμοί δημοκρατικής συμμετοχής ή μηχανισμοί διαχείρισης πολιτικών πελατειών;
Κόμματα εκτός εποχής, τόπου, χρόνου
Σε πολλές περιπτώσεις τα κόμματα θυμίζουν περισσότερο συμβολαιογραφικά γραφεία, παρά κινήματα πολιτών. Συντάσσουν συμβόλαια ελπίδας πριν από τις εκλογές και πρωτόκολλα συμβιβασμού μετά από αυτές. Επικυρώνουν συμφωνίες, ανακυκλώνουν στελέχη, διαχειρίζονται ισορροπίες και μεταβιβάζουν εξουσίες. Η διαφορά είναι ότι ο συμβολαιογράφος υποχρεούται να λέει την αλήθεια για το περιεχόμενο του εγγράφου. Η πολιτική όχι πάντοτε. Έτσι γεννιέται η μεγάλη παραμυθολογία των μαζών. Κάθε κόμμα κατασκευάζει τον δικό του μύθο, το μύθο της προόδου, της σταθερότητας, της επανάστασης, της σωτηρίας.
Και όταν ένας μύθος φθείρεται, αντικαθίσταται από έναν νέο. Όχι για να αλλάξει η πραγματικότητα, αλλά για να συνεχιστεί η διαχείρισή της. Η πολιτική μετατρέπεται έτσι σε βιομηχανία αφηγημάτων. Και εδώ βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο ζήτημα της εποχής μας. Μήπως δεν αρκεί να αλλάξουν τα κόμματα; Μήπως πρέπει να αλλάξει η φορά του ίδιου του πολιτικού ρεύματος; Επί δεκαετίες η ροή ήταν μονόδρομος. Τα κόμματα μιλούσαν και οι πολίτες άκουγαν, τα κόμματα αποφάσιζαν και οι πολίτες επικύρωναν, τα κόμματα όριζαν την ατζέντα και η κοινωνία ακολουθούσε.
Τι θα συνέβαινε όμως αν η φορά αντιστρεφόταν; Αν οι πολίτες έπαυαν να είναι πελάτες κομματικών οργανισμών και γίνονταν οι ίδιοι διαμορφωτές της δημόσιας ζωής; Αν απαιτούσαν λογοδοσία αντί για συνθήματα; Διαφάνεια αντί για επικοινωνιακά τεχνάσματα; Συμμετοχή αντί για ανάθεση;
Τότε ίσως θα αποκαλυπτόταν η μεγαλύτερη αδυναμία του σημερινού συστήματος. Ότι έχει μάθει να λειτουργεί με παθητικούς ψηφοφόρους και δυσκολεύεται να συνυπάρξει με ενεργούς πολίτες. Όμως καμία κοινωνία δεν σώζεται όταν αναθέτει διαρκώς τη σωτηρία της σε άλλους. Γιατί όταν οι κοινωνίες αρχίζουν να αμφισβητούν όχι μόνο τους διαχειριστές αλλά και τον τρόπο διαχείρισης, τότε οι σκηνοθεσίες καταρρέουν, οι μύθοι ξεθωριάζουν και τα συμβόλαια της εξουσίας χάνουν την ισχύ τους μέσα στη συνείδηση των ανθρώπων.
Και τότε η Ιστορία, αδιάφορη για κομματικά γραφεία, δημοσκοπήσεις και επικοινωνιακά τεχνάσματα, ανοίγει μια νέα σελίδα. Μια σελίδα που δεν τη γράφουν οι μηχανισμοί, αλλά οι πολίτες που αποφασίζουν να πάψουν να είναι θεατές και να γίνουν οι ίδιοι πρωταγωνιστές του μέλλοντός τους. Και μέσα σε αυτό το τοπίο της γενικευμένης ομοιομορφίας, ο Αντώνης Σαμαράς ενδέχεται να αναδειχθεί σε πόλο διαφορετικότητας.
Όχι κατ’ ανάγκη ως φορέας μιας νέας πολιτικής εποχής, αλλά ως εκείνη η απρόβλεπτη μεταβλητή, που διαταράσσει τις βολικές ισορροπίες, αμφισβητεί τα προσχεδιασμένα σενάρια και υπενθυμίζει ότι η πολιτική δεν είναι μόνο διαχείριση συσχετισμών, αλλά και σύγκρουση ιδεών, επιλογών και ιστορικών κατευθύνσεων. Σε μια περίοδο όπου πολλοί μοιάζουν ίδιοι, η διαφορετικότητα από μόνη της αποκτά πολιτική αξία.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου