Ερωτήματα ακόμη και στο εσωτερικό της Τουρκίας προκαλεί η αιφνίδια αποχώρηση του ερευνητικού σκάφους R/V TÜBİTAK MARMARA από τη θαλάσσια περιοχή νότια και νοτιοδυτικά του Καστελόριζου, πολύ πριν εκπνεύσει η τουρκική NAVTEX που προέβλεπε δραστηριότητες έως τις 15 Σεπτεμβρίου.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη πολιτική και επικοινωνιακή βαρύτητα, καθώς ο απόστρατος Τούρκος αντιναύαρχος και αρμόδιος του CHP για θέματα εθνικής άμυνας Γιανκί Μπαγτζίογλου ζητά δημόσια εξηγήσεις από την Άγκυρα, φοβούμενος ότι το κενό ενημέρωσης επιτρέπει στην ελληνική πλευρά να παρουσιάσει την αποχώρηση του σκάφους ως αποτέλεσμα της αποφασιστικής αντίδρασης της Αθήνας.
Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος της υπόθεσης:
η συζήτηση δεν γίνεται πλέον μόνο στην Ελλάδα. Γίνεται μέσα στην ίδια την Τουρκία.
Το TÜBİTAK Marmara έφυγε ενώ η NAVTEX παρέμενε σε ισχύ
Η Τουρκία είχε εκδώσει μέσω του σταθμού της Αττάλειας τη NAVTEX 0862/26, με την οποία προέβλεπε επιστημονικές έρευνες του TÜBİTAK MARMARA από την 1η έως τις 15 Σεπτεμβρίου σε περιοχή νότια και νοτιοδυτικά του Καστελόριζου. Η Αθήνα αντέδρασε άμεσα με αντι-NAVTEX από τον σταθμό Ηρακλείου, απορρίπτοντας την αρμοδιότητα της Αττάλειας και τονίζοντας ότι η περιοχή εμπίπτει στην ελληνική περιοχή ευθύνης για έκδοση ναυτιλιακών οδηγιών, ενώ τουλάχιστον ένα από τα σημεία που είχε ανακοινώσει η Άγκυρα συνδεόταν με ελληνικές αξιώσεις υφαλοκρηπίδας.
Το τουρκικό ερευνητικό πράγματι βγήκε στην περιοχή και οι κινήσεις του παρακολουθούνταν από τις ελληνικές αρχές. Δεν συνοδευόταν από τουρκικά πολεμικά πλοία, στοιχείο που από την πρώτη στιγμή έδειχνε ότι η Άγκυρα ήθελε να διατηρήσει την αποστολή στο επίπεδο της επιστημονικής έρευνας, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τις γνωστές θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες γύρω από το Καστελόριζο.
Ωστόσο, μόλις δύο ημέρες μετά την έναρξη της αποστολής, το σκάφος εγκατέλειψε την περιοχή.
Τα διαθέσιμα δεδομένα AIS δείχνουν ότι στις 3 Σεπτεμβρίου το TÜBİTAK MARMARA κινήθηκε μακριά από την Ανατολική Μεσόγειο προς το Αιγαίο, με ενδιάμεση παρουσία στη Μαρμαρίδα, ενώ στη συνέχεια καταγράφηκε στην περιοχή του Ντιντίμ. Η καταγεγραμμένη άφιξη στο Ντιντίμ εμφανίζεται στις 4 Σεπτεμβρίου.
Και αυτό ακριβώς άνοιξε τη συζήτηση στην Τουρκία.
Τούρκος απόστρατος αντιναύαρχος: «Πρέπει να υπάρξει εξήγηση»
Ο Γιανκί Μπαγτζίογλου παρενέβη δημόσια στο ζήτημα, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία είχε ανακοινώσει έρευνες για διάστημα δεκαπέντε ημερών, αλλά το TÜBİTAK MARMARA αποχώρησε από την περιοχή ήδη στις 3 Σεπτεμβρίου.
Ο ίδιος τόνισε ότι υπάρχουν δύο λογικά ενδεχόμενα:
είτε το ερευνητικό ολοκλήρωσε νωρίτερα το πρόγραμμα των εργασιών του,
είτε
αποχώρησε προσωρινά για ανεφοδιασμό, τεχνικές ανάγκες ή άλλους υλικοτεχνικούς λόγους και πρόκειται να επιστρέψει.
Το κρίσιμο, σύμφωνα με την παρέμβασή του, είναι ότι η τουρκική πλευρά πρέπει να εξηγήσει τι ακριβώς συνέβη, προκειμένου να μην δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η ελληνική αντίδραση ανάγκασε το ερευνητικό να αποχωρήσει.
Η χαρακτηριστική προειδοποίησή του συμπυκνώνει το πρόβλημα:
«Αν αφήσεις κενό ενημέρωσης, η άλλη πλευρά θα το γεμίσει με τη δική της αφήγηση».
Αυτό φοβάται πραγματικά η Άγκυρα: την εικόνα της υποχώρησης
Η παρέμβαση του Μπαγτζίογλου είναι ίσως σημαντικότερη από την ίδια την κίνηση του πλοίου.
Διότι αποκαλύπτει ότι το ζήτημα του TÜBİTAK MARMARA δεν αντιμετωπίζεται στην Τουρκία αποκλειστικά ως τεχνική ή επιστημονική αποστολή.
Αντιμετωπίζεται και ως ζήτημα κρατικού κύρους.
Η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX.
Η Ελλάδα την απέρριψε.
Η Αθήνα εξέδωσε αντι-NAVTEX.
Οι ελληνικές αρχές παρακολούθησαν το πλοίο.
Και δύο ημέρες αργότερα το τουρκικό ερευνητικό εγκατέλειψε την επίμαχη περιοχή, ενώ η NAVTEX θεωρητικά παρέμενε ενεργή για ακόμη σχεδόν δύο εβδομάδες.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η Αθήνα «έδιωξε» το πλοίο.
Αλλά δημιουργεί ακριβώς την εικόνα που ο Τούρκος απόστρατος αντιναύαρχος θέλει να αποτρέψει.
Η Άγκυρα δεν θέλει ένα νέο αφήγημα «υποχώρησης»
Για την Τουρκία υπάρχει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σημείο.
Τα τελευταία χρόνια έχει επενδύσει τεράστιο πολιτικό και διπλωματικό κεφάλαιο στη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» και στην προβολή της αντίληψης ότι οι τουρκικές θέσεις περί θαλάσσιων ζωνών δεν υπάρχουν μόνο σε χάρτες, αλλά εφαρμόζονται και «στο πεδίο».
Ο ίδιος ο Μπαγτζίογλου έχει επανειλημμένα ζητήσει η Τουρκία να εμφανίζει με αποφασιστικότητα τις αξιώσεις της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, χαρακτηρίζοντας τη «Mavi Vatan» μόνιμη κρατική πολιτική και όχι απλώς πολιτικό σύνθημα.
Γι’ αυτό και η πρόωρη απομάκρυνση ενός τουρκικού κρατικού ερευνητικού σκάφους από μια περιοχή όπου η Άγκυρα είχε προηγουμένως εκδώσει NAVTEX δημιουργεί πρόβλημα εικόνας.
Εάν δεν υπάρχει επίσημη εξήγηση, το ερώτημα παραμένει:
Γιατί δεσμεύθηκε η περιοχή έως τις 15 Σεπτεμβρίου εάν το σκάφος επρόκειτο να φύγει στις 3;
Η ελληνική αντίδραση ήταν άμεση
Η Αθήνα από την πρώτη στιγμή επέλεξε να μην αφήσει αναπάντητη την τουρκική ενέργεια.
Η ελληνική αντι-NAVTEX υπογράμμισε ότι ο σταθμός της Αττάλειας δεν είναι η αρμόδια αρχή για την έκδοση σχετικής ναυτιλιακής οδηγίας στη συγκεκριμένη περιοχή, ενώ η ελληνική πλευρά επανέφερε και το ζήτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων που απορρέουν από την υφαλοκρηπίδα.
Η σημασία της αντίδρασης δεν βρίσκεται στο ότι απαγορεύθηκε η πλεύση ενός επιστημονικού πλοίου σε διεθνή ύδατα.
Βρίσκεται στο γεγονός ότι η Ελλάδα δεν άφησε την τουρκική NAVTEX να δημιουργήσει εικόνα αδιαμφισβήτητης τουρκικής αρμοδιότητας στην περιοχή.
Και αυτό είναι κρίσιμο.
Διότι στην Ανατολική Μεσόγειο η μάχη δεν δίνεται μόνο με πλοία.
Δίνεται και με:
NAVTEX, χάρτες, συντεταγμένες, διοικητικές πράξεις και τη δημιουργία προηγουμένου.
Το Καστελόριζο παραμένει στον πυρήνα της τουρκικής στρατηγικής
Η παρουσία του TÜBİTAK MARMARA δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από τη μεγάλη εικόνα.
Η περιοχή νοτίως του Καστελόριζου βρίσκεται εδώ και χρόνια στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφωνίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι τα ελληνικά νησιά δεν πρέπει να παράγουν την ίδια θαλάσσια επήρεια με τις ηπειρωτικές ακτές της Ανατολίας, θέση που η Αθήνα απορρίπτει στη βάση του Δικαίου της Θάλασσας. Η πρόσφατη αποστολή του τουρκικού ερευνητικού συνέπεσε μάλιστα με τη νέα τουρκική χαρτογράφηση θαλάσσιου πάρκου στην ευρύτερη περιοχή Φετιγιέ–Κας.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε τουρκικό πλοίο, κάθε NAVTEX και κάθε συντεταγμένη στην περιοχή έχει πολιτικό βάρος πολύ μεγαλύτερο από την καθαρά επιστημονική δραστηριότητα που αναγράφεται στην ανακοίνωση.
Το TÜBİTAK Marmara δεν είναι σεισμογραφικό τύπου Oruc Reis
Χρειάζεται παράλληλα μία σημαντική τεχνική διευκρίνιση.
Το TÜBİTAK MARMARA είναι ωκεανογραφικό ερευνητικό σκάφος, μήκους περίπου 41 μέτρων, με δυνατότητες υδρογραφικών, βαθυμετρικών, γεωφυσικών και περιβαλλοντικών ερευνών.
Διαθέτει μεταξύ άλλων πολυδεσμικά βυθόμετρα, συστήματα απεικόνισης πυθμένα, αισθητήρες CTD, εξοπλισμό δειγματοληψίας και δυναμικό σύστημα διατήρησης θέσης.
Δεν είναι επομένως περίπτωση αντίστοιχη με το Oruc Reis και τις σεισμικές έρευνες υδρογονανθράκων του 2020.
Αυτό, όμως, δεν μηδενίζει τη γεωπολιτική σημασία της αποστολής.
Ιδίως όταν οι ανακοινωμένες θέσεις των ερευνών χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα από την Άγκυρα για να προβάλει τις δικές της αντιλήψεις περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Το μήνυμα του Τούρκου ναυάρχου αποκαλύπτει την αμηχανία
Το πιο ενδιαφέρον στην υπόθεση δεν είναι ότι ένα ερευνητικό πλοίο άλλαξε πορεία.
Τα πλοία αλλάζουν προγράμματα.
Μπορεί να προκύψουν τεχνικά προβλήματα.
Μπορεί να απαιτείται ανεφοδιασμός.
Μπορεί μια επιστημονική αποστολή να ολοκληρωθεί ταχύτερα από τον μέγιστο χρόνο που αναγράφεται σε μια NAVTEX.
Το πολιτικό ζήτημα είναι ότι ακόμη και κορυφαίο στέλεχος της τουρκικής αντιπολίτευσης με βαθιά γνώση των ναυτικών θεμάτων θεωρεί ότι η κυβέρνηση πρέπει να εξηγήσει άμεσα τι συνέβη.
Γιατί;
Επειδή γνωρίζει ότι στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο η αντίληψη της αποφασιστικότητας είναι μέρος της ίδιας της αποτροπής.
Και αυτή τη στιγμή το ερώτημα στην Τουρκία είναι απλό:
Εφόσον η NAVTEX έφθανε μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου, γιατί το TÜBİTAK MARMARA εγκατέλειψε την περιοχή στις 3;
Υποχώρηση ή προσωρινή διακοπή;
Μέχρι να υπάρξει επίσημη τουρκική ανακοίνωση, δεν μπορεί να υποστηριχθεί με βεβαιότητα ότι το ερευνητικό αποχώρησε εξαιτίας της ελληνικής αντίδρασης.
Αυτό θα ήταν συμπέρασμα χωρίς επαρκή στοιχεία.
Όμως εξίσου σαφές είναι ότι η αποστολή όπως αρχικά παρουσιάστηκε από την Άγκυρα δεν συνεχίστηκε αδιάλειπτα μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου.
Και αυτή η πραγματικότητα είναι αρκετή για να ανοίξει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πολιτικό μέτωπο στο εσωτερικό της Τουρκίας.
Ο Μπαγτζίογλου ουσιαστικά προειδοποιεί την κυβέρνηση:
«Εξηγήστε τι συνέβη πριν η Ελλάδα εμφανίσει την εξέλιξη ως δική της επιτυχία».
Αυτό και μόνο δείχνει πόσο ευαίσθητη είναι πλέον η Άγκυρα απέναντι στην εικόνα που δημιουργείται γύρω από το Καστελόριζο.
Η Αθήνα κέρδισε τουλάχιστον τη μάχη της αντίδρασης
Είτε το TÜBİTAK MARMARA επιστρέψει στην περιοχή είτε όχι, ένα δεδομένο παραμένει.
Η τουρκική κίνηση δεν έμεινε αναπάντητη.
Η Αθήνα αντέδρασε αμέσως θεσμικά.
Αμφισβήτησε την τουρκική NAVTEX.
Παρακολούθησε το ερευνητικό.
Δεν αποδέχθηκε τη δημιουργία τουρκικού διοικητικού τετελεσμένου.
Και λίγες ημέρες αργότερα το πλοίο βρισκόταν πλέον μακριά από το Καστελόριζο.
Το εάν αυτά συνδέονται αιτιωδώς θα πρέπει να αποδειχθεί.
Η πολιτική εικόνα όμως έχει ήδη δημιουργηθεί — και αυτό ακριβώς είναι που ανησυχεί τον Γιανκί Μπαγτζίογλου.
Η μεγάλη μάχη πίσω από το TÜBİTAK Marmara
Το πραγματικό διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από ένα ερευνητικό πλοίο.
Είναι η προσπάθεια της Τουρκίας να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της:
από τον χάρτη στη NAVTEX,
από τη NAVTEX στη φυσική παρουσία,
και τελικά
από τη φυσική παρουσία στη δημιουργία μιας νέας κανονικότητας.
Η ελληνική στρατηγική πρέπει να λειτουργεί ακριβώς αντίστροφα:
να μην αφήνει καμία μονομερή ενέργεια αναπάντητη και να αποτρέπει τη μετατροπή μιας τουρκικής διεκδίκησης σε «τετελεσμένο» επειδή επαναλαμβάνεται συνεχώς.
Γι’ αυτό το TÜBİTAK MARMARA έχει σημασία.
Όχι για το μέγεθός του.
Όχι επειδή αποτελεί πολεμικό πλοίο.
Αλλά επειδή πίσω από την πορεία ενός 41 μέτρων ερευνητικού σκάφους παίζεται μία πολύ μεγαλύτερη μάχη:
ποιος θα επιβάλει τη δική του αντίληψη για τις θαλάσσιες ζώνες γύρω από το Καστελόριζο.
Και η ξαφνική αποχώρησή του, ενώ η τουρκική NAVTEX παρέμενε ενεργή, ανάγκασε αυτή τη φορά τους ίδιους τους Τούρκους να ζητούν απαντήσεις.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου