Τα κρίσιμα ορυκτά της Μαλαισίας τουρκικό εργαλείο… στη Μεσόγειο!

Δρ. Σωτήρης Καμενόπουλος

Σπάνιες Γαίες, Μαλαισία και Τουρκία: Όταν τα κρίσιμα ορυκτά της Μαλαισίας γίνονται εργαλείο εξωτερικής πολιτικής …στη Μεσόγειο! Οι σπάνιες γαίες έχουν πλέον μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ισχύος του 21ου αιώνα. Από τους πυραύλους ακριβούς προσβολής, τα μαχητικά αεροσκάφη «5ης γενιάς» έως τα μη επανδρωμένα – χερσαία, επιφανείας και αεροχήματα, τα ραντάρ, τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, μέχρι τα εμπορικά προϊόντα μαζικής κατανάλωσης, οι σπάνιες γαίες αποτελούν κρίσιμες πρώτες ύλες για την άμυνα και την υψηλή τεχνολογία. Για τον λόγο αυτό, κάθε εξέλιξη που επηρεάζει την αλυσίδα εφοδιασμού τους αποκτά στρατηγική σημασία.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η Μαλαισία βρέθηκε στο επίκεντρο μιας νέας αντιπαράθεσης, καθώς η αυστραλιανή εταιρεία Lynas Rare Earths, η οποία λειτουργεί το μεγαλύτερο εργοστάσιο επεξεργασίας σπάνιων γαιών εκτός Κίνας, δέχθηκε έντονες πολιτικές πιέσεις εξαιτίας της συνεργασίας της με το υπουργείο Άμυνας («Πολέμου» πλέον…) των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Lynas αποτελεί τον σημαντικότερο δυτικό «παίκτη» στην επεξεργασία σπάνιων γαιών. Αν και τα μεταλλεύματα εξορύσσονται στην Αυστραλία, η επεξεργασία πραγματοποιείται στη Μαλαισία, καθιστώντας τη χώρα κρίσιμο κρίκο στην προσπάθεια της Δύσης να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα.

Η πρόσφατη συμφωνία της εταιρείας με το αμερικανικό Πεντάγωνο προκάλεσε την αντίδραση οργανώσεων υπέρ της Παλαιστίνης, της Greenpeace Malaysia, αλλά και μερίδας βουλευτών, οι οποίοι υποστήριξαν ότι οι επεξεργασμένες σπάνιες γαίες ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν σε αμερικανικά οπλικά συστήματα που τελικά καταλήγουν στο Ισραήλ.

Με αφορμή αυτό το επιχείρημα ζητήθηκε από την κυβέρνηση της Μαλαισίας να επανεξετάσει την εφαρμογή της συμφωνίας. Το θέμα έφθασε μέχρι το Κοινοβούλιο της χώρας, ενώ η κυβέρνηση ξεκίνησε επίσημη έρευνα για το κατά πόσον η συνεργασία της Lynas με τις ΗΠΑ συνάδει με τη διαχρονικά φιλοπαλαιστινιακή εξωτερική πολιτική της ισλαμικής Μαλαισίας.

Η στάση αυτή δεν αποτελεί έκπληξη. Ο πρωθυπουργός της Μαλαισίας, Ανουάρ Ιμπραήμ, έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η χώρα του «δεν θα είναι ποτέ ουδέτερη» απέναντι στο Παλαιστινιακό, ακόμη και όταν αυτό επηρεάζει τις σχέσεις της με μεγάλες δυνάμεις όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες. Μέχρι στιγμής, πάντως, η κυβέρνηση δεν έχει επιβάλει εμπάργκο ούτε έχει ανακοινώσει περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών για λόγους που σχετίζονται με τη Γάζα. Ωστόσο, το γεγονός και μόνο ότι εξετάζεται επισήμως ένα τέτοιο ζήτημα, αποδεικνύει πως οι κρίσιμες πρώτες ύλες μετατρέπονται πλέον σε εργαλείο πολιτικής πίεσης και διπλωματίας.

Η σημερινή αντιπαράθεση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Η Lynas βρίσκεται στο στόχαστρο περιβαλλοντικών κινημάτων στη Μαλαισία εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Το 2012, όταν η Lynas ξεκίνησε τη λειτουργία του εργοστασίου επεξεργασίας σπάνιων γαιών, πραγματοποιήθηκαν μεγάλες διαδηλώσεις, ενώ αναπτύχθηκαν διεθνείς καμπάνιες όπως το σύνθημα «Save Malaysia! Stop Lynas!», οι οποίες προειδοποιούσαν για περιβαλλοντικούς κινδύνους από τα κατάλοιπα της επεξεργασίας.

Όλως περιέργως, το σύνθημα αυτό εμφανίσθηκε αίφνης… στην Ελλάδα των Μνημονίων! Δεν μας έφτανε η απελπιστική οικονομική κατάσταση και η χρεοκοπία, που μόνο για τυπικούς λόγους δεν επισημοποιήθηκε ως τέτοια, οι γνωστοί κατ’ επάγγελμα οικολόγοι διεκδικούσαν την αποκλειστικότητα στην περιβαλλοντική ευαισθησία, επιχειρώντας να ενταφιάσουν τη δυνητικά σωτήρια είσοδο της Ελλάδας ως κρίσιμου κρίκου στις αλυσίδες εφοδιασμού της Δύσης. Είτε αυτό θα αφορούσε τους υδρογονάνθρακες είτε τα κρίσιμα ορυκτά και τις σπάνιες γαίες.

Όμως, η χρονική συγκυρία εκείνης της περιόδου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το εργοστάσιο της Lynas επρόκειτο να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο δυτικό κέντρο επεξεργασίας σπάνιων γαιών εκτός κινεζικού ελέγχου. Σε μια εποχή όπου η Κίνα κυριαρχούσε σχεδόν απόλυτα στην παγκόσμια αγορά, η επιτυχία της Lynas απειλούσε ουσιαστικά το κινεζικό μονοπώλιο.

Παρότι δεν υπάρχουν δημόσια αποδεικτικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν άμεση κινεζική εμπλοκή στις κινητοποιήσεις εκείνης της περιόδου, το βέβαιο είναι, ότι το Πεκίνο είχε στρατηγικό συμφέρον να μην αναπτυχθεί ανταγωνιστικός δυτικός κόμβος επεξεργασίας σπάνιων γαιών. Αυτό το ενδιαφέρον δεν μεγιστοποιεί το ενδιαφέρον του Πεκίνου για τη Γροιλανδία, προκαλώντας την -έστω άκομψη και αμετροεπή- παρέμβαση Τραμπ;

Η γεωπολιτική εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη αν ληφθεί υπόψη η στενή σχέση Μαλαισίας και Κίνας. Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Μαλαισίας από το 2009, ενώ οι οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών καλύπτουν επενδύσεις, βιομηχανία, λιμάνια, ενέργεια και υποδομές. Παράλληλα, περίπου το 23% του πληθυσμού της Μαλαισίας –περίπου 8 εκατομμύρια Μαλαισιανοί– είναι κινεζικής καταγωγής, γεγονός που προσδίδει μια επιπλέον διάσταση στις διμερείς σχέσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η κινεζική κοινότητα λειτουργεί ως προέκταση της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής. Αποτελεί όμως αδιαμφισβήτητα, έναν ακόμη παράγοντα που ενισχύει τους ήδη ισχυρούς οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών.

Πάμε όμως και σε κάποια -«πιπεράτα» και πιο δύσπεπτα από τη σκοπιά της περιβαλλοντικής ευαισθησίας- θέματα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση της Greenpeace Malaysia. Η οργάνωση πρόσφατα δημοσίευσε ανακοίνωση ζητώντας ουσιαστικά να μη χρησιμοποιηθούν οι σπάνιες γαίες της Lynas για οπλικά συστήματα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από το Ισραήλ.

Η «νόθευση» της περιβαλλοντικής ευαισθησίας -ή μήπως η εργαλειοποίησή της;- με αλλότριους υπολογισμούς, καθίσταται αυταπόδεικτη. Μια απλή αναζήτηση στην επίσημη ιστοσελίδα της οργάνωσης Greenpeace με λέξεις-κλειδιά «Myanmar rare earths», δεν εμφανίζει αντίστοιχες ανακοινώσεις σχετικές με την εκτεταμένη περιβαλλοντική καταστροφή που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στις περιοχές εξόρυξης σπάνιων γαιών της Μιανμάρ! Επιλεκτική ευαισθησία;
Αφωνία GREENPEACE όταν το θέμα αφορά την Κίνα!

Και μια μικρή… λεπτομέρεια: Μετά το πραξικόπημα του 2021, η Μιανμάρ εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους προμηθευτές βαρέων σπάνιων γαιών της Κίνας. Πλήθος διεθνών δημοσιευμάτων έχουν περιγράψει εκτεταμένη αποψίλωση δασών, ρύπανση υδάτων και ανεξέλεγκτες εξορύξεις στις περιοχές αυτές. Από την πλευρά της Greenpeace όμως, καταγράφεται… «αιδήμων» σιωπή!

Περίεργη σύμπτωση… Η απουσία αντίστοιχης δημόσιας εκστρατείας από τη συγκεκριμένη οργάνωση εγείρει εύλογα ερωτήματα για την εφαρμογή δυο μέτρων και δυο σταθμών. Για το κατά πόσον είναι ενιαία τα κριτήρια επίδειξης περιβαλλοντικής ευαισθησίας και διάθεσης παρέμβασης σε όλες τις περιπτώσεις. Ούτε υπάρχουν στοιχεία που να παραπέμπουν σε χρηματοδότηση της οργάνωσης από κινεζικά ταμεία. Άρα, το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του σκοπιμότητα ή πολιτική μεροληψία και απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση.

Όμως υπάρχει και μία εκ πρώτης όψεως αθέατη… Ερντογανική διάσταση στο θέμα. Μία περίεργη ταύτιση απόψεων μεταξύ Ερντογάν, Μαλαισίας και Greenpeace στο θέμα της Γάζας. Η εσωτερική πολιτική της Μαλαισίας επηρεάζεται σημαντικά και από τη δημογραφική της σύνθεση. Περίπου το 63% του πληθυσμού, δηλαδή περισσότεροι από 22 εκατομμύρια πολίτες, είναι μουσουλμάνοι.

Ως αποτέλεσμα, η υποστήριξη προς την παλαιστινιακή υπόθεση αποτελεί διαχρονικά βασικό στοιχείο της πολιτικής ζωής της χώρας και επηρεάζει άμεσα τις κυβερνητικές αποφάσεις. Χαρακτηριστική ήταν και η επίσκεψη του Τούρκου προέδρου Ερντογάν στη Μαλαισία το 2025, κατά την οποία το Παλαιστινιακό αποτέλεσε ένα από τα βασικά θέματα συζήτησης, με τις δύο χώρες να προβάλλουν κοινές θέσεις και στενότερο συντονισμό.
Έχει κάποιο ενδιαφέρον ο… ελλιμενισμός των δρώμενων στην Ασία στις ακτές της ανατολικής Μεσογείου.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.