«Και βγήκαν όλοι νικητές, και χάσαν όλοι οι άλλοι», που έλεγε και ο Χάρρυ Κλυνν στις ιστορικές «Πατάτες» του…
Οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν ελάχιστες επιλογές πέρα από το να καταλήξουν σε συμφωνία – μια άρρητη πραγματικότητα από την αρχή του πολέμου, που γίνεται ακόμη πιο εμφανής τις τελευταίες πέντε ημέρες της εκεχειρίας, όπως σημειώνει το CNN.Αυξημένες πιθανότητες επιτυχίας
Για τις ΗΠΑ, ο πρώτος γύρος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ έμοιαζε με μια συντονισμένη προσπάθεια ενίσχυσης της διαπραγματευτικής ισχύος τους. Ο αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών που ακολούθησε αμέσως μετά υποδηλώνει ότι ο Λευκός Οίκος είχε ήδη σχεδιάσει αυτή την κλιμάκωση. Θα χρειαστεί χρόνος για να φανεί πλήρως ο οικονομικός αντίκτυπος για το Ιράν, ακόμα και αν οι ΗΠΑ μπλοκάρουν έξι στα δέκα πλοία.
Οι πιθανότητες επιτυχίας σε έναν δεύτερο γύρο συνομιλιών αυξάνονται λόγω των πολιτικών πιέσεων που αντιμετωπίζουν οι δύο πλευρές. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ανοιχτά ότι επιθυμεί μια συμφωνία — και ότι το ίδιο θέλει και το Ιράν. Πάνω απ’ όλα, όμως, με τον πληθωρισμό και τις τιμές των καυσίμων να αυξάνονται και την εκλογική βάση του να αντιδρά έντονα, ο Τραμπ χρειάζεται επειγόντως μια συμφωνία.
Σύμφωνα με το CNN, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς αν οι μεταβαλλόμενες θέσεις του Τραμπ οφείλονται σε έλλειψη συγκέντρωσης, προβλήματα μνήμης ή σε μια ανορθόδοξη διαπραγματευτική ιδιοφυΐα. Ωστόσο, το να καθιστά κανείς ασαφείς τις προθέσεις του έχει όρια ως στρατηγική και μπορεί να εκληφθεί ως σύγχυση ή ακόμη και απόγνωση. Και αυτή η εικόνα -είτε είναι σκόπιμη είτε όχι- αναδεικνύει πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη του για συμφωνία.
Το Ιράν άντεξε, αλλά πληγώθηκε
Το Ιράν, παρά τις επικοινωνιακές νίκες, τα στρατιωτικά πλήγματα που κατάφερε και τις βαριές απώλειες στην πολιτική και τη στρατιωτική του ηγεσία, χρειάζεται μια συμφωνία ακόμη πιο άμεσα. Η προπαγάνδα δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα και, ανεξάρτητα από τους ισχυρισμούς της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ για την αποτελεσματικότητα των επιθέσεων, η Τεχεράνη βρίσκεται σε σαφώς δυσμενέστερη θέση, μετά από χτυπήματα σε πάνω από 13.000 στόχους.
Οι ζημιές από τους βομβαρδισμούς 39 ημερών είναι αδιαμφισβήτητες. Οι επικριτές των ΗΠΑ ειρωνεύονται ότι αντικαταστάθηκε ένας αγιατολάχ Χαμενεΐ από έναν άλλον — ωστόσο ο Μοτζτάμπα δεν έχει εμφανιστεί δημόσια, ούτε έχει αποδείξει ότι είναι σε θέση να αναλάβει ρόλο. Στους Φρουρούς της Επανάστασης έχει αναλάβει πλέον τα ηνία η τρίτη βαθμίδα ηγεσίας. Μπορεί να εμφανίζονται σκληροπυρηνικοί και διψασμένοι για εκδίκηση, όμως αυτό δεν αναιρεί τις σοβαρές προκλήσεις διακυβέρνησης και ανασυγκρότησης των δυνάμεών τους.
Η φαινομενική ισχύς του Ιράν πηγάζει από την επιβίωση και την αντοχή του, και όχι από στρατιωτικές νίκες. Στην πραγματικότητα, βρίσκεται σε μια περίοδο πρωτοφανούς περιφερειακής αδυναμίας. Εχει στραφεί στρατιωτικά εναντίον των περισσότερων γειτονικών χωρών του Κόλπου. Το Ιράκ έχει αποφύγει τα χειρότερα, αλλά παραμένει διχασμένο ως προς τη στάση του απέναντι στην Τεχεράνη. Το Πακιστάν μεσολαβεί, αλλά η αμυντική του συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία δείχνει σαφώς προς τα πού γέρνουν οι τελικές ισορροπίες του.
Συμφωνία για Ορμούζ
Για τους περισσότερους γείτονες, η Τεχεράνη έχει δείξει τα δόντια της — με μεγάλο όμως κόστος. Και είναι δύσκολο να ευημερήσεις όταν το περιβάλλον σου σε αντιμετωπίζει με δυσπιστία. Εκτός απροόπτου ή ακραίων ενεργειών από σκληροπυρηνικούς κύκλους, μια επιστροφή σε γενικευμένες εχθροπραξίες φαίνεται λιγότερο πιθανή από έναν συμβιβασμό μέσω διαπραγματεύσεων, δεδομένου ότι οι θέσεις ΗΠΑ και Ιράν βρέθηκαν απροσδόκητα κοντά μετά από 16 ώρες συνομιλιών στο Πακιστάν.
Η γλώσσα της διπλωματίας συχνά λειτουργεί αντίστροφα: όταν οι συνομιλίες βαίνουν αρνητικώς, γίνεται λόγος για «πρόοδο» ώστε να συνεχιστούν. Οταν πλησιάζει μια συμφωνία, διαρρέει ότι υπάρχουν «τεράστια εμπόδια», ώστε να αυξηθεί η πίεση στον αντίπαλο.
Ωστόσο, οι δύο πλευρές φαίνεται να συμφωνούν ότι τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να επαναλειτουργήσουν, με τον αμερικανικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών να μειώνει δραστικά τη διαπραγματευτική ισχύ της Τεχεράνης στο εν λόγω ζήτημα. Το Ιράν γνωρίζει ότι πρέπει να επιτρέψει τη ναυσιπλοΐα ελεύθερα, ώστε να περιορίσει τις πιέσεις προς την Κίνα. Η διαφωνία αφορά πλέον περισσότερο τις λεπτομέρειες παρά την ουσία της συμφωνίας.
Μορατόριουμ για το ουράνιο
Και οι δύο πλευρές συμφωνούν σε ένα μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου. Το Ιράν επιθυμεί να διαρκέσει πέντε χρόνια, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο. Οι ΗΠΑ από την πλευρά τους επιδιώκουν διάρκεια 20 ετών, σύμφωνα με πηγή με γνώση των διαπραγματεύσεων – μια επιλογή που ουσιαστικά μεταθέτει το ζήτημα στις επόμενες γενιές. Πρόκειται για απλή αριθμητική που αφήνει περιθώριο για έναν εύκολο συμβιβασμό.
Οι δυνατότητες εμπλουτισμού του Ιράν έχουν περιοριστεί από τους περσινούς και τους φετινούς βομβαρδισμούς. Αυτό που απομένει είναι 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, τα οποία ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι βρίσκονται θαμμένα κάτω από τα ερείπια. Είναι απίθανο η Τεχεράνη να θεωρεί ότι αυτό το απόθεμα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε πυρηνικό όπλο στο άμεσο μέλλον, δεδομένης της υφιστάμενης απόλυτης αεροπορικής υπεροχής ΗΠΑ και Ισραήλ.
Το ζήτημα αφορά περισσότερο την ιρανική κυριαρχία και θα μπορούσε να επιλυθεί μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Είτε με μεταφορά του υλικού στη Ρωσία είτε με πώλησή του, είτε με «υποβάθμιση» του εμπλουτισμού του είτε με την επιτήρηση των αποθεμάτων στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αποστολής επαλήθευσης που οι ΗΠΑ θέλουν να επανεκκινήσει, και η οποία υπήρχε πριν από τον πόλεμο.
Το απρόβλεπτο Ισραήλ
Ο απρόβλεπτος παράγοντας παραμένει το Ισραήλ. Το Ιράν επιθυμεί οι σύμμαχοί του στον Λίβανο και αλλού να μείνουν εκτός στοχάστρου. Η Χεζμπολάχ έχει καταδείξει, μέσα από εβδομάδες συγκρούσεων και επιθέσεων με ρουκέτες, ότι ο πόλεμος του 2024 δεν την αποδυνάμωσε στον μέγιστο βαθμό. Ο στόχος του Ισραήλ για μακροχρόνια κατοχή στον Νότο παραμένει ασαφής, ενώ οι επιχειρήσεις του φαίνεται να έχουν σχεδιαστεί ώστε να μην προκαλούν την ίδια διεθνή κατακραυγή με εκείνη για τη Γάζα.
Η κυβέρνηση του Λιβάνου βρίσκεται στις πρώτες άμεσες συνομιλίες με το Ισραήλ εδώ και χρόνια, όμως δεν έχει τηρήσει τη δέσμευσή της για τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και είναι απίθανο να το πράξει στο άμεσο μέλλον. Οι διαμορφούμενες συνομιλίες πιθανότατα θα μεταφέρουν το ζήτημα αυτό σε ξεχωριστό «φάκελο», επιτρέποντας στο Ισραήλ να πλήττει όταν το κρίνει σκόπιμο, στον Λίβανο να υφίσταται χαμηλότερης έντασης βομβαρδισμούς και πιο περιορισμένη κατοχή, και στις ΗΠΑ να παρουσιάζουν πρόοδο προς μια λύση.
Τα αγκάθια ενόψει μιας συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν μοιάζουν λιγότερο με ανυπέρβλητα εμπόδια και περισσότερο με ζητήματα κύρους και διαπραγματευτικής στάσης. Καμία πλευρά δεν μπορεί να αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη. Το Ιράν πρέπει να αισθάνεται ότι η αποτρεπτική ισχύς του παραμένει – ότι επέδειξε αρκετή δύναμη και προκάλεσε επαρκή αποσταθεροποίηση ώστε να μειωθεί, και όχι να αυξηθεί, η πιθανότητα μιας νέας επίθεσης.
Τους τελευταίους δύο μήνες, ο Ντόναλντ Τραμπ τούς έχει δυσαρεστήσει σχεδόν όλους, από τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ μέχρι και το Ισραήλ. Χρειάζεται να εξέλθει από τον πρώτο μεγάλο πόλεμο που αποφάσισε ο ίδιος με μια συμφωνία που οι υποστηρικτές του θα μπορούν να παρουσιάσουν ως καλύτερη από την κατάσταση που επικρατούσε πριν από τις 28 Φεβρουαρίου — παρά το γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε ύφεση και οι αγορές ενέργειας έχουν κλονιστεί.
Δύο ερωτήματα για τον Τραμπ
Δύο βασικά ερωτήματα θα συνεχίσουν να τον ακολουθούν. Πρώτον: θα είναι οποιαδήποτε «μεγάλη συμφωνία» με το Ιράν καλύτερη από εκείνη που υπέγραψε ο Μπαράκ Ομπάμα το 2015 και την οποία ο Τραμπ ακύρωσε στην πρώτη του θητεία; Αυτό θα είναι δύσκολο να απαντηθεί: οι πυρηνικές υποδομές του Ιράν έχουν υποστεί εκτεταμένες ζημιές και ο Τραμπ επιδιώκει να αφήσει τη χώρα χωρίς εμπλουτισμένο υλικό -ή χωρίς τη δυνατότητα περαιτέρω εμπλουτισμού-, κάτι που φαίνεται εφικτό.
Το δεύτερο σχετίζεται με το Ιράν που θα αναδυθεί από τα ερείπια: αποδυναμωμένο, βαριά πληγωμένο, με κατεστρεμμένες υποδομές. Ωστόσο, η ανθεκτικότητά του είναι εμφανής, ενώ ο τελευταίος χρόνος με δύο περιόδους πολέμου πιθανότατα έχει φιμώσει οριστικά τις μετριοπαθείς φωνές που υποστήριζαν ότι η χώρα δεν χρειάζεται ισχυρά μέσα άμυνας.
Ο Τραμπ μπορεί να πετύχει μια συμφωνία που θα περιορίζει τη δυνατότητα του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Oμως, οι ακούσιες συνέπειες του πρώτου πολέμου που ο ίδιος επέλεξε να συμμετάσχει μόλις αρχίζουν να γίνονται ορατές. Και η σημαντικότερη είναι ότι οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη φαίνεται πλέον να πιστεύουν πως χρειάζονται ένα πυρηνικό όπλο περισσότερο από ποτέ.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου