Η απειλή Τραμπ «δένει» εμπόριο και ασφάλεια σε μία σύγκρουση μηδενικού αθροίσματος, αμφισβητώντας το ίδιο το πολιτικό «τσιμέντο» της Συμμαχίας.
Νατάσα ΣτασινούΗ Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένα αρκτικό νησί με στρατηγική γεωγραφία. Στη δεύτερη θητεία Τραμπ γίνεται το πεδίο όπου δύο κρίσεις που επί χρόνια «έτρεχαν παράλληλα»—οι εμπορικές τριβές και η αμφισβήτηση της συλλογικής άμυνας—συγχωνεύονται σε μια ενιαία αναμέτρηση.
Το αποτέλεσμα: μια διατλαντική σχέση που δεν δοκιμάζεται πια από διαφωνίες πολιτικής, αλλά από έλλειμμα εμπιστοσύνης για το αυτονόητο— αν το ΝΑΤΟ θα σταθεί δίπλα στα μέλη του όταν το κόστος γίνει πραγματικό.
Όταν εμπόριο και ασφάλεια γίνονται ένα
Η ευρωπαϊκή στρατηγική του τελευταίου έτους απέναντι στον Λευκό Οίκο είχε έναν πυρήνα: απορρόφηση κραδασμών, λίγες παραχωρήσεις, πολλή διπλωματία παρασκηνίου. Στόχος, να μη μετατραπούν οι διαφωνίες σε ρήγμα.
Η απειλή, όμως, για δασμούς σε συμμάχους επειδή συμμετέχουν—κατόπιν πρόσκλησης της Δανίας—σε αποστολές/ασκήσεις στη Γροιλανδία ανατρέπει το «πρωτόκολλο διαχείρισης».
Για πρώτη φορά, το μήνυμα που εκπέμπεται δεν είναι «οι Ευρωπαίοι δεν πληρώνουν αρκετά» (μια κριτική που, έστω, έχει ιστορικό προηγούμενο στις ΗΠΑ), αλλά «αν δεν αποδεχθείτε την αμερικανική κυριαρχία σε έδαφος συμμάχου, θα πληρώσετε τίμημα στο εμπόριο».
Αυτή η σύντηξη εργαλείων—οικονομικής πίεσης για γεωπολιτική κατάληξη—δημιουργεί εκρηκτική ασάφεια για το τι είναι διαπραγματεύσιμο μέσα στη Συμμαχία.
Η εμπιστοσύνη ραγίζει
Το ΝΑΤΟ δεν είναι μόνο δομές διοίκησης, σχέδια επιχειρήσεων και κοινές ασκήσεις. Είναι, πάνω απ’ όλα, μια υπόσχεση: ότι η αμερικανική δέσμευση στην ευρωπαϊκή ασφάλεια είναι βαθιά, προβλέψιμη και πολιτικά αδιαπραγμάτευτη.
Όταν η Ουάσιγκτον αφήνει να αιωρείται ότι το άρθρο 5 «εξαρτάται από τον ορισμό του»—ή όταν η δημόσια ρητορική υπονοεί πως «δεν θα είναι εκεί για τους συμμάχους»—η αποτροπή αποδυναμώνεται χωρίς να πέσει ούτε μία τουφεκιά.
Η συζήτηση γύρω από τη Γροιλανδία ανεβάζει το ρίσκο σε άλλο επίπεδο, επειδή αγγίζει κυριαρχία κράτους–μέλους (Δανίας) και την ίδια την ιδέα ότι τα σύνορα εντός ΝΑΤΟ είναι αμετακίνητα.
Ακόμη κι αν δεν υπάρξει στρατιωτική κλιμάκωση, η υποψία ότι μπορεί να υπάρξει, αρκεί για να σπάσει το «πολιτικό τσιμέντο» που κρατά τη Συμμαχία αποτελεσματική.
Γιατί η Γροιλανδία έχει γίνει εμμονή
Η αμερικανική επιχειρηματολογία κινείται σε δύο άξονες:Αρκτική γεωστρατηγική (θαλάσσιες οδοί, ρωσική δραστηριότητα, ανταγωνισμός με Κίνα),
Αντιπυραυλική/διαστημική αρχιτεκτονική (βάσεις, έγκαιρη προειδοποίηση, επιτήρηση διαστήματος—όπως ο ρόλος του Pituffik Space Base).
Το παράδοξο, όπως το βλέπουν ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, είναι ότι οι ΗΠΑ ήδη έχουν δικαιώματα και παρουσία μέσω υφιστάμενων συμφωνιών και μπορούν να ενισχύσουν στρατιωτικά την τοποθέτησή τους χωρίς να «κατέχουν» το νησί.
Η μετατόπιση από «περισσότερη συνεργασία» σε «πλήρη απόκτηση» ερμηνεύεται ως πολιτική ισχύος: ένα τεστ αν η Ευρώπη θα λυγίσει μπροστά σε έναν νέο κανόνα—ότι οι ισχυροί παίρνουν αυτό που θέλουν.
Το ευρωπαϊκό δίλημμα: Να απαντήσει σκληρά ή να κερδίσει χρόνο;
Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη δείχνουν ενότητα στη φραστική καταδίκη, αλλά η πράξη είναι πιο δύσκολη.
Ο λόγος είναι ωμός: η Ευρώπη, παρά την πρόοδο σε αμυντικές δαπάνες, παραμένει εξαρτημένη από τις ΗΠΑ σε κρίσιμες ικανότητες (πληροφορίες, αεροπορική ισχύ, δορυφορική επιτήρηση, logistics, βιομηχανική κλίμακα). Άρα, μια «σκληρή απάντηση» έχει κόστος που δεν μετριέται μόνο σε δασμούς, αλλά σε αβεβαιότητα ασφαλείας—ιδίως όσο η Ουκρανία παραμένει στο τραπέζι.
Έτσι, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες κινούνται ανάμεσα σε τρεις επιλογές:Αποκλιμάκωση παρασκηνίου (κανάλια επικοινωνίας, «συμφωνία συνεργασίας» στη Γροιλανδία χωρίς θέμα κυριαρχίας).
Ελεγχόμενη αποτροπή (σαφές «όχι», αλλά χωρίς άμεση σύγκρουση που θα «κάψει» την ευρύτερη ατζέντα).
Οικονομική αντιπαράθεση (αντιστάθμιση/αντίμετρα, με ρίσκο εμπορικού πολέμου και πίεση στους προϋπολογισμούς).
Το «ευρωπαϊκό μπαζούκα» και τα διαθέσιμα αντίμετρα
Στο οπλοστάσιο της ΕΕ υπάρχει το Μέσο Καταστολής Καταναγκασμού (Anti-Coercion Instrument – ACI), το οποίο δεν περιορίζεται σε δασμούς.
Προβλέπει δυνατότητες όπως περιορισμούς σε επενδύσεις, πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις, μέτρα γύρω από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και ευρύτερους εμπορικούς φραγμούς—με ενεργοποίηση μέσω ειδικής πλειοψηφίας και όχι ομοφωνίας.
Με απλά λόγια: η Ευρώπη μπορεί να «σηκώσει κόστος» στις ΗΠΑ και πέρα από το εμπόριο αγαθών, στοχεύοντας πεδία όπου πονάνε πολιτικά και επιχειρηματικά (επενδύσεις, προμήθειες, τεχνολογία).
Όμως μια τέτοια κίνηση είναι διπλό στοίχημα: μπορεί να λειτουργήσει ως αποτροπή ή να επιταχύνει έναν φαύλο κύκλο αντιποίνων—με άμεση ζημιά στην ανάπτυξη και στα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης.
Το μεγάλο κέρδος των αντιπάλων: αποδυνάμωση αποτροπής χωρίς πόλεμο
Στο βάθος, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι οι δασμοί καθαυτοί. Είναι ότι η ρήξη εμπιστοσύνης προσφέρει σε Ρωσία και Κίνα το πιο πολύτιμο δώρο: μια Δύση που αμφιβάλλει για την ίδια της τη συνοχή.
Όταν οι σύμμαχοι αρχίζουν να υπολογίζουν «τι θα γίνει αν…» ανάμεσα τους, η αποτροπή γίνεται λιγότερο αξιόπιστη, άρα πιο προσβάσιμη σε «δοκιμές» (probe) και υβριδικές πιέσεις.
Ακόμη κι αν το ΝΑΤΟ «επιβιώσει θεσμικά», μπορεί να χάσει κάτι που δεν αντικαθίσταται με χρήματα: την πεποίθηση ότι η κοινή μοίρα είναι δεδομένη. Και αυτό, ιστορικά, είναι το σημείο όπου οι συμμαχίες αρχίζουν να μοιάζουν με μηχανισμούς που «δουλεύουν», αλλά δεν εμπνέουν.
Σενάρια εξέλιξης
Πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα; Τα ακόλουθα σενάρια έχουν έρθει στο προσκήνιο:Συμφωνία περισσότερων διευκολύνσεων στη Γροιλανδία: ενίσχυση αμερικανικής παρουσίας/υποδομών, χωρίς κυριαρχία. (Το «λιγότερο κακό» για όλους.)
Κλιμάκωση δασμών – ευρωπαϊκά αντίμετρα: Εμπορικός πόλεμος με παράπλευρες απώλειες και στην ασφάλεια.
Παρατεταμένη γκρίζα κρίση: ούτε συμφωνία ούτε ρήξη, αλλά μόνιμη αμφιβολία για τη βιωσιμότητα του ΝΑΤΟ.
Ακραίο σενάριο: Πλήρης ρήξη εμπιστοσύνης που θα σήμαινε τον «θάνατο» του ΝΑΤΟ.
Η Γροιλανδία γίνεται το σύμπτωμα, όχι η αιτία. Η αιτία είναι η μετατόπιση της αμερικανικής ισχύος από «εγγύηση τάξης μέσω συμμαχιών» σε «διαπραγμάτευση ισχύος μέσω πίεσης». Αν αυτό παγιωθεί, η Ευρώπη θα αναγκαστεί να επιταχύνει κάτι που συζητά χρόνια: στρατηγική αυτονομία στην άμυνα. Το πρόβλημα είναι ότι η αυτονομία χτίζεται σε χρόνια—ενώ οι κρίσεις, όπως δείχνει η Γροιλανδία, ξεσπούν σε ημέρες.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου