(δρ Διεθνών Σχέσεων, Θεμάτων Ασφαλείας και Πληροφοριών Παντείου Πανεπιστημίου
«Η λογική των μεγάλων δυνάμεων, η αιγαιακή διελκυστίνδα και ο αγαπημένος μας deus ex machina στο γύρισμα του νέου χρόνου» – Αφού απευθύνουμε τις καθιερωμένες ευχές για υγεία και ευημερία το 2026 στους Έλληνες πολίτες και αναγνώστες θα περάσουμε ευθύς σε ένα ερώτημα που ταλανίζει: τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα έναντι των δεδηλωμένων φιλοδοξιών της Τουρκίας τη στιγμή που αυτές στρέφονται κατά του ελληνισμού και παρά το κλίμα ηρεμίας που φαίνεται να επικρατεί στα τέλη του 2025 και στις αρχές του 2026; Κάποιοι θα πούνε πως η απάντηση ή οι απαντήσεις βρίσκονται στον τρόπο αντίληψης των Θεωριών των Διεθνών Σχέσεων και των δεδομένων που η πραγματικότητα κομίζει …αλλά αυτό έχει διαφορετικές αναγνώσεις.
Κατά την έννοια τούτη θα αναφερθούμε εν είδει περιπτωσιολογικής μελέτης στα πολιτικά και στρατιωτικά συμβάντα που εκτυλίχθηκαν στην Αίγυπτο από το 1952 μέχρι την Κρίση του Σουέζ το 1956 προσπαθώντας να καταγράψουμε τη λογική των κυρίαρχων -βλέπε της αμερικανικής- δυνάμεων ως προς τη μεσολάβηση και διευθέτηση καταστάσεων όταν αυτές σχετίζονται με τη σφαίρα επιρροής τους ή, έστω, όταν επηρεάζουν ‘περιοχές με ενδιαφέρον’.
Ακολουθεί μια σύγκριση που μας αφορά και κάποια ευάριθμα συμπεράσματα. Τονίζουμε ότι η προσέγγισή μας βασίζεται στη ρεαλιστική θεωρία συνεπώς δεν απαλλάσσεται αδυναμιών εάν ιδωθεί υπό άλλων πρισμάτων που, ωστόσο, θεωρούμε, υπολείπονται ως προς την εξηγητική τους διείσδυση όταν τα πράγματα κλιμακώνονται επικίνδυνα.
Η περίοδος από το 1952 έως την Κρίση του 1956
Η εθνική / εθνικιστική, κοινωνική-οικονομική και αντιαποικιοκρατική Αιγυπτιακή Επανάσταση του 1952 και η ακόλουθη αποκαθήλωση της δυναστείας του Μωχάμεντ Αλή και του τελευταίου βασιλιά Φαρούκ Α’ με την πολιτειακή αλλαγή που φέρνει ανοίγει νέο κεφάλαιο στην ιστορία του τόπου. Αυτό δεν ενοχλεί τις ΗΠΑ …ό,τι ο αμερικανικός πολιτικός σχεδιασμός επιδιώκει -εντός μιας εξωφρενικής ίσως αντικομουνιστικής υστερίας και φοβούμενος μια μεσανατολική μαρξιστική κάθοδο- έχει να κάνει με τον προσεταιρισμό της νέας Αιγύπτου του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ ως αντίβαρο στο ‘σοσιαλιστικό επικείμενο’.
Ο επαναστάτης-πρόεδρος από τη μεριά του φέρεται να έχει σχέσεις με τη CIA η, δε, Υπηρεσία όπως και σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα των ΗΠΑ δεν συμμερίζονται τις γαλλοβρετανικές ανησυχίες περί πλήξεως των συμφερόντων τους στην πατρίδα των Φαραώ ή, μάλιστα, δεν ενδιαφέρονται καθόλου. Ειδικότερα, οι σχέσεις Αιγύπτου και Βρετανίας από το 1952 μέχρι το 1956 δεικνύουν εκκρεμές που κινείται από την ύφεση στην προστριβή -περί Γαλλίας ούτε λόγος καθώς το Παρίσι τη θεωρεί σπόνσορα της Αλγερινής Επανάστασης.
Ο Αιγύπτιος ηγέτης ως γνήσιος εθνικιστής / παναραβιστής επιθυμεί να δει την χώρα του ηγέτιδα του αραβομουσουλμανικού τόξου όμως το αντισοβιετικό Σύμφωνο της Βαγδάτης το 1955, βλέπε επίσης Συμμαχία της Βόρειας Βαθμίδας, τον κάνει να υποψιαστεί πως η Βρετανία ωθεί σε αυτήν τη θέση το αντιδραστικό -και φίλα κείμενο στο Λονδίνο- Ιράκ.
Η αναμενόμενη απόρριψη συμμετοχής του Καΐρου από το ίδιο το Κάιρο στο Σύμφωνο του 1955 δεν δεικνύει το πρώτο κρούσμα ανυπακοής στις δυτικές αντιμαρξιστικές απαιτήσεις, την πρώτη άσκηση κρατικής ανεξάρτητης κυριαρχικής επιλογής. Οι Αμερικανοί, βλέπε ανωτέρω, ευνοούν τη δημιουργία ενός μεσανατολικού ΝΑΤΟ προς αντιμετώπιση μιας μοσχοβίτικης εμπλοκής στην περιοχή ήδη από το 1953.
Ο νέος οργανισμός (θα) καλείται Οργανισμός Αμύνης Μέσης Ανατολής ωστόσο ο Νάσερ αρνείται τη συνδρομή της Αιγύπτου παρά τη θρυλούμενη επιδαψίλευσή του με τρία εκατομμύρια δολάρια μέσω της the Agency. Επιπλέον διακηρύσσει την επιθυμία του ως προς την δημιουργία ενός αντιστοίχου οργανισμού ασφαλείας υπό αιγυπτιακή πρωτοκαθεδρία καλούμενου Αραβικός Σύνδεσμος.
Παρά την ‘αντισυμμαχική’ στάση του Νάσερ, η Αμερική την περίοδο 1953-1955 στηρίζει την Αίγυπτο τόσο στις διαμάχες της με το Ισραήλ όσο και με την Αγγλία καθώς προσβλέπει διακαώς στην ένταξή της σε έναν συνασπισμό κατά της ΕΣΣΔ. Γίνεται κατανοητό πως για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο πρέπει μεταξύ άλλων να εξομαλυνθούν οι σχέσεις Αράβων – Ισραηλινών και Καΐρου – Λονδίνου. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση εργάζονται οι ΗΠΑ όμως οι αμερικανοαιγυπτιακές σχέσεις προς το τέλος της ως άνω αναφερομένης περιόδου δεν είναι πλέον θερμές.
Οι κύριοι λόγοι ανευρίσκονται στην διφορούμενη νασερική πολιτική που προσπαθεί να αντλήσει ωφέλειες ισορροπώντας μεταξύ Δύσης και Ανατολής τη στιγμή που επιδιώκει ηγεμονικό ρόλο εντός του Τρίτου Κόσμου -κυριολεκτικά προσπαθεί να πατήσει σε δύο βάρκες πηδαλιουχώντας μια τρίτη. Όταν το Σεπτέμβριο του 1955 αποκαλύπτεται αγορά ρωσικών όπλων από το αιγυπτιακό καθεστώς η δυτική οργή μεγαλώνει. Το αποκορύφωμα έρχεται μετ’ ολίγων μηνών με την αναγνώριση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας.
Η Αμερική απαντά με απόσυρση της οικονομικής βοήθειας που σκοπό είχε την κατασκευή του Φράγματος του Ασουάν. Η Αίγυπτος δεν πτοείται και σύντομα στρέφεται με επιτυχία στη Μόσχα. Επιπλέον προβαίνει σε ‘αντίποινα έναντι αντιποίνων’ διαβαίνοντας το Ρουβίκωνα: τον Ιούλιο του 1956 ανακοινώνεται η κρατικοποίηση της ουσιαστικά γαλλοβρετανικής εταιρίας που διαχειρίζεται τη Διώρυγα του Σουέζ.
Εντός αυτού του κάδρου και με τις Βρετανία και Γαλλία να θίγονται καίρια αποφασίζεται -ακριβώς από αυτές τις δύο δυνάμεις σε συνέργεια, μάλλον αστεία, με το Ισραήλ- η λεγόμενη Επιχείρηση Αναθεώρηση. Σκοπός η κατάληψη της Διώρυγας και η επιστροφή (της διαχείρισης) στην προτέρα κατάσταση.
Η Αμερική μη θέλοντας να εμπλακεί η Μόσχα που απειλεί, μη θέλοντας να δυσαρεστήσει τους Άραβες, ελπίζοντας, ίσως, σε μια αλλαγή στάσης του Καΐρου και υπερασπιζόμενη την αντιαποικιοκρατική της ρητορεία κυριολεκτικά αδειάζει τους τρεις συνεταίρους, παρά την διαφαινόμενη επικράτησή τους, κυρώνοντας οριστικά τη Διώρυγα στην Αίγυπτο. Η ευρωισραηλινή επιχείρηση-φιάσκο που εκκίνησε την 29η Οκτωβρίου και εξέπνευσε την 7η Νοεμβρίου 1956 καθίσταται ένα εκκωφαντικό όσο και πικρό ανέκδοτο.
Η προβολή κάποιων συμπερασμάτων της εξεταζόμενης περιόδου στο σήμερα
Εκείνο το χρονικό διάστημα η Αίγυπτος έπαιζε το χαρτί ενός ουδετέρου με περιφερειακές φιλοδοξίες που γνωρίζει πως οι κυρίαρχες δυνάμεις θέλουν να τον προσεταιρισθούν. Επεδίωκε να εξοπλιστεί με δυτικά όπλα τη στιγμή που συμφωνούσε με Ρώσους. Προέβαινε σε εντατικές διπλωματικές επαφές και πράξεις με το Κρεμλίνο. Διατηρούσε φιλικές και μη σχέσεις εντός του αραβικού κόσμου. Κατακεραύνωνε το Ισραήλ και αναγνώριζε την Κίνα έναντι της Ταϊβάν εξοργίζοντας τη Δύση.
Θεωρούσε ότι μπορεί και πρέπει να διατηρεί κομβικό ρόλο εντός της αραβομουσουλμανικής κοινότητας. Ανταπαντούσε πατώντας στο μέγεθός της και στη θέση της στο χάρτη διεκδικώντας την επαναχάραξη του παιγνίου στην ευρύτερη περιοχή. Πάρα ταύτα και λόγω του ειδικού της πράγματι βάρους, η Αμερική την υποστήριζε ή, έστω, δεν την υπέσκαπτε, επιδεικνύοντας ‘κατανόηση λόγω αναγκαιοτήτων’, προβαίνοντας το πολύ σε κάποιες ανούσιες οικονομικές αποδεσμεύσεις.
Η σημερινή Τουρκία
Από τη μεριά της η Τουρκία του σήμερα, χώρα μάλιστα νατοϊκή, δείχνει να ανεξαρτητοποιείται φορώντας, εκ του ασφαλούς μέχρι στιγμής, το προσωπείο του ουδέτερου διαπραγματευτή και παίκτη. Ενώ επιθυμεί αναβάθμιση του αεροπορικού της στόλου και συμμετοχή στο πρόγραμμα ανάπτυξης των F-35 προμηθεύεται, παρά τις αμερικανικές αντιρρήσεις, τους ρωσικούς S-400. Διατηρεί διαύλους με την Ευρώπη, την Ουκρανία και με τον Πούτιν. Συγκρούεται αλλά και συνεργάζεται με μουσουλμανικά κράτη.
Μαστιγώνει λεκτικά το Ισραήλ τη στιγμή που εν τοις πράγμασι αναγνωρίζει / βοηθά στο πεδίο την Παλαιστίνη, αλλά και πλήθος υπόπτων ισλαμικών οντοτήτων. Ποθεί το πόντιουμ του μαέστρου εντός του θρησκευτικού της διεθνούς περιγύρου. Συντηρεί υψηλούς, αν όχι επιθετικούς / απειλητικούς, τόνους στη ρητορική της ευελπιστώντας να καταταχθεί ως κύρια πολιτική και στρατιωτική δύναμη στην παγκόσμια σκακιέρα εντός του 21ου αιώνα τζογάροντας στο ανάστημα και στη γεωγραφία της. Και πράγματι λόγω μεγέθους και θέσης η Αμερική κρατά ‘ψύχραιμη στάση’ καταφεύγοντας και εδώ περιστασιακά στο αμφιλεγόμενο εργαλείο των κυρώσεων.
Ελληνοτουρκικά και ο Έλλην από μηχανής Θεός…
Εκ της αφηγήσεως διαπιστώνουμε πλήθος ομοιοτήτων με την Αίγυπτο του τότε και την Τουρκία του τώρα ως προς τη μακροστρατηγική τους (επαναλαμβάνουμε: ως προς τη μακροστρατηγική τους και όχι απαραιτήτως ως προς τις δομές των περιβαλλόντων, τους χρόνους και τους καιρούς, τις δράσεις, τις συμμαχίες, τους συντελεστές ισχύος κ. λ). Παρόμοιες ομοιότητες εντοπίζουμε στην αμερικανική αντίδραση της εποχής εκείνης και της τωρινής και εάν δεν απατώμεθα με τρόπο τραγικό, τότε, τι δύναται να μας διαφυλάξει έναντι της Άγκυρας;
Η προβληματική ξεκινά από τις εντός (και) του 2025 προρρήσεις διαφόρων σχολιαστών, ακαδημαϊκών και μη, που ως μελλοντολόγοι προβλέπουν πως η Τουρκία θα διαλυθεί λόγω εθνοτικών προβλημάτων, θα καταστραφεί λόγω οικονομικού εκτροχιασμού, θα αυτοχειριαστεί εν μέσω φιλοδοξιών και υπερεξάπλωσης, θα συντριβεί από διεθνείς παράγοντες λόγω αλαζονείας κ.λπ. Δηλαδή ως Ελληνισμός, τι περιμένουμε; Μα τι άλλο από τον παραδοσιακό, αγαπημένο, δικό μας από μηχανής Θεό!
Οπωσδήποτε υπάρχουν φωνές και κινήσεις που δείχνουν ότι αναγιγνώσκουν υπό άλλου φακού τα πράγματα, που ευνοούν τη δράση και την αμυντική συνέπεια, αυτό υποστηρίζουμε και εμείς σε τούτο το άρθρο. Δεν απορρίπτουμε μια ‘θεϊκή παρέμβαση’ εντός ενός χαοτικού καμβά αλλά δεν στηριζόμαστε σε αυτήν.
Η Αμερική δύσκολα θα αποκαθηλώσει την Τουρκία από τη θέση του χαϊδεμένου τέκνου – ο γήινος πίνακας σε αυτό προδιαθέτει. Η κυρίαρχη δύναμη την ώρα της επιλογής ουδόλως θα δράσει φιλελεύθερα ή συνεργατικά αλλά σε συντριπτικό βαθμό ρεαλιστικά υπέρ του δικού της raison d’état και της αυτοκρατορίας της (βλέπε την εξελισσόμενη την ώρα που γράφονται αυτές οι αράδες εισβολή κατ’ ουσίαν των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα).
Ο καθηγητής της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων Κωνσταντίνος Γρίβας πληροφορεί ότι η αλλαγή στάσης των ΗΠΑ υπέρ του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή και απόδοση σε αυτό ρόλου χωροφύλακα δεν συνέβη λόγω συνωμοτικών δοξασιών, μυστικών στοών ή πανίσχυρων λόμπι. Συνέβη όταν το εβραϊκό κράτος έδειξε στο Πόλεμο των Έξι Ημερών πως αποτελεί κράτος απόφασης και όχι κράτος προσμονής.
Συμφωνούμε διευκρινίζοντας πως απόφαση σημαίνει θέληση και όραμα επιβίωσης εντός ενός μη δεδομένου κόσμου. Και αυτό οφείλει να γίνει πυξίδα πάντων ενασχολουμένων με το έθνος.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου