Η ασάφεια του πολέμου στον Κόλπο και η γάτα του Schrödinger.

ΤΣΙΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ
Στον πόλεμο στο Ιράν η ισχύς δεν παράγει καθαρό αποτέλεσμα, αλλά παρατείνει την αβεβαιότητα. Και όσο το σύστημα δεν “κλείνει”, η νίκη δεν επιβάλλεται – απλώς παραμένει σε εκκρεμότητα, όπως η περίφημη γάτα στο πείραμα του Αυστριακού θεμελιωτή της κβαντομηχανικής.

Αυτό που καθιστά τον πόλεμο με το Ιράν δύσκολο να αποτιμηθεί δεν είναι η έλλειψη πληροφοριών, αλλά η φύση του. Δεν πρόκειται για έναν πόλεμο με σαφή αρχή, κορύφωση και τέλος. Αντίθετα, εξελίσσεται ως μια κατάσταση διπλής πραγματικότητας: Είναι ταυτόχρονα σε εξέλιξη και σε ύφεση, επιτυχής και ατελής. Σε αυτήν την έννοια, θυμίζει λιγότερο μια κλασική στρατιωτική σύγκρουση και περισσότερο ένα σύστημα που δεν “καταλήγει” σε ένα αποτέλεσμα. Σε αυτό προσομοιάζει στο περίφημο πείραμα με την γάτα του φυσικού Erwin Schrödinger.

To νοητικό πείραμα “Schrödinger’s cat” περιγράφει μια γάτα κλεισμένη σε κουτί, της οποίας η τύχη εξαρτάται από ένα τυχαίο κβαντικό γεγονός. Η γάτα δεν είναι απλώς ζωντανή ή νεκρή: Η κατάστασή της παραμένει απροσδιόριστη έως τη στιγμή που θα ανοιχτεί το κουτί και θα επιβληθεί ένα αποτέλεσμα.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και εδώ. Ο πόλεμος δεν βρίσκεται σε μια φάση όπου το αποτέλεσμα είναι απλώς άγνωστο, αλλά σε μια κατάσταση όπου δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί. Μόνο εκ των υστέρων, όταν τα γεγονότα “κλείσουν”, θα μπορέσει να περιγραφεί με σαφήνεια ως επιτυχία, ή αποτυχία.

Ο πόλεμος αυτός είναι ταυτόχρονα πόλεμος και μη-πόλεμος, καθώς υπάρχει χρήση ισχύος χωρίς πλήρη κλιμάκωση, και δεν διαφαίνεται κάποια τελική φάση. Δεν είναι ειρήνη, αλλά ούτε ολοκληρωτικός πόλεμος. Και εκεί έγκειται το ζήτημα, όχι η “αβεβαιότητα” ως ιδέα, αλλά το ότι υπάρχουν τόσοι ανεξάρτητοι και αλληλοεξαρτώμενοι παράγοντες που δεν επιτρέπουν στο σύστημα να “κλείσει”. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν την στρατιωτική ισχύ με τα αντίστοιχα πλήγματα και απώλειες, το θέμα της εφοδιαστικής υδρογονανθράκων και κρίσιμων υλών (η οποία συναρτάται με την ναυτιλία και το ζήτημα του Ορμούζ) η εκατέρωθεν πολιτική βούληση, η αντοχή στο χρόνο, αλλά και η άμεση ή έμμεση διεθνής εμπλοκή.

Και οι δύο δηλώνουν νικητές

Στρατιωτικά και οι δύο πλευρές ισχυρίζονται ότι είναι “νικητές”: ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν καρατομήσει την ηγεσία του καθεστώτος, έχουν καταστρέψει τα αεροπορικά, αντιαεροπορικά και ναυτικά μέσα του Ιράν και έχουν καταστρέψει μεγάλο μέρος των πυραυλικών αποθεμάτων του (σε τι βαθμό, είναι ένα από τα “ανοιχτά” ζητήματα).

Το Ιράν, από την πλευρά του, ισχυρίζεται ότι δεν τον αγγίζουν ούτε οι απώλειες στην ηγεσία του, ούτε η φερόμενη εξάντληση αποθεμάτων και έχει επεκτείνει τους στόχους του, περιλαμβάνοντας αμερικανικές βάσεις και ενεργειακές υποδομές σε ολόκληρο τον Κόλπο (και πέραν αυτού). Ο αποκλεισμός των Στενών είναι από τα όπλα τα οποία διατείνεται ότι θα του δώσουν την πολυπόθητη νίκη κατά του “Μεγάλου” και “Μικρού Σατανά”.

Αλλά, η σύγκρουση στα Στενά του Ορμούζ επίσης δεν εξελίσσεται ως ένας κλασικός πόλεμος με σαφή αρχή και τέλος, αλλά ως ένα σύστημα που δεν έχει ακόμη παρουσιάσει αποτέλεσμα. Η ναυσιπλοΐα δεν έχει διακοπεί πλήρως, αλλά ούτε και λειτουργεί κανονικά. Το πέρασμα παραμένει τυπικά ανοικτό, αλλά επιχειρησιακά επικίνδυνο, καθώς η παρουσία ναρκών – έστω και περιορισμένη – αρκεί για να παραλύσει την εμπορική κίνηση και να αποτρέψει τις ασφαλιστικές εταιρείες από το να καλύψουν τα πλοία.

Οι ναυτικές νάρκες, ακριβώς λόγω της απλότητάς τους, μετατρέπουν το Ορμούζ σε ένα περιβάλλον άρνησης πρόσβασης. Δεν χρειάζεται να βυθίσουν στόλους· αρκεί η πιθανότητα ύπαρξής τους. Η εκκαθάρισή τους είναι αργή, επικίνδυνη και μπορεί να διαρκέσει μήνες, ακόμη και με ανεπτυγμένες δυνάμεις ναρκοπολέμου. Ταυτόχρονα, η ασύμμετρη φύση του ιρανικού ναυτικού – μικρά σκάφη, drones και διασπαρμένα μέσα ναρκοθέτησης – σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως, μόνο να περιοριστεί.

Σαν το πείραμα του Schrödinger…

Σε αυτό το περιβάλλον, η πρώτη φάση του πολέμου – τα πλήγματα, η καταστροφή στόχων, η επίδειξη ισχύος – χάνει τη σημασία της. Το κρίσιμο σημείο μετατοπίζεται στη διατήρηση της παρουσίας: Εκεί εμφανίζεται η πραγματική χρησιμότητα πλοίων, όπως το USS Comstock, όπως έχουμε πει στο παρελθόν. Δεν είναι πλατφόρμες εντυπωσιασμού, αλλά μηχανισμοί συνέχειας: Η ικανότητα να μεταφέρεις εφόδια, να υποστηρίζεις δυνάμεις και να διατηρείς επιχειρήσεις, σε ένα περιβάλλον όπου τίποτα δεν λειτουργεί ομαλά.

Το πρόβλημα δεν είναι πλέον αν μπορείς να εισέλθεις στο θέατρο επιχειρήσεων. Είναι αν μπορείς να παραμείνεις. Από την “δέκατη ημέρα” μιας επιχείρησης, τα αποθέματα μειώνονται, οι απώλειες αυξάνονται και οι γραμμές ανεφοδιασμού γίνονται ο κύριος στόχος. Σε ένα ναρκοθετημένο περιβάλλον, κάθε μεταφορά μετατρέπεται σε επιχείρηση υψηλού ρίσκου. Η φυσική της ναρκοθέτησης – η απειλή που δεν χρειάζεται να ενεργοποιηθεί για να είναι αποτελεσματική – επιβάλλει περιορισμούς, που καμία τεχνολογική υπεροχή δεν μπορεί να παρακάμψει πλήρως.

Η ασάφεια συνεχίζεται

Σε αυτή την έννοια, η κατάσταση θυμίζει το νοητικό πείραμα του Schrödinger: Δεν έχουμε σαφή κατάληξη. Το Ορμούζ είναι ταυτόχρονα ανοικτό και κλειστό. Ο πόλεμος είναι ταυτόχρονα σε εξέλιξη και σε αναμονή. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς άγνωστο – δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί.

Αλλά και η πολιτική βούληση των αντιπάλων βρίσκεται επίσης μέσα σε ένα μαύρο κουτί, από το οποίο πότε τα Στενά κλείνουν και πότε ανοίγουν, πότε ακούμε για επικείμενη συμφωνία και πότε για κατάρρευση κάθε προσπάθειας – ενίοτε με εναλλαγές μέσα σε λίγες ώρες, ή την επομένη.

Αλλά και η διεθνής σκηνή παρουσιάζεται εξίσου ευμετάβλητη και απρόβλεπτη, ιδίως όσον αφορά τους φόβους, αλλά και τις επιθυμίες των χωρών του Κόλπου που επηρεάζονται άμεσα – αλλά και χωρών που απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα, καθώς η αναστάτωση που έχει προκληθεί σε όλες τις άλλες εκφάνσεις του παγκόσμιου εμπορίου πλήττει όλο τον πλανήτη.

Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: Οι πόλεμοι δεν χάνονται όταν καταστρέφονται πλατφόρμες, αλλά όταν καταρρέει η εφοδιαστική τους βάση. Οι ναυτικές νάρκες δεν νικούν στόλους. Νικούν το σύστημα που τους υποστηρίζει. Και σε ένα περιβάλλον όπου η πρόσβαση δεν μπορεί να εξασφαλιστεί και η παραμονή δεν μπορεί να είναι εγγυημένη, ακόμη και η ισχυρότερη ναυτική δύναμη μετατρέπεται από επιτιθέμενη δύναμη, σε δύναμη διαχείρισης ρίσκου.

Σε αυτό το πλαίσιο, πλοία που στηρίζουν τις προσπάθειες, τα ναρκοπέδια στο Ορμούζ και η ίδια η ενεργειακή υποδομή του Ιράν, δεν είναι ξεχωριστά ζητήματα. Είναι μέρη του ίδιου μηχανισμού: Ενός πολέμου που δεν επιδιώκει απαραίτητα να καταστρέψει τον αντίπαλο, αλλά να τον κρατήσει σε μια κατάσταση, όπου δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο ουσιαστική διαφορά: Η “γάτα” δεν είναι απλώς κλεισμένη στο κουτί, μέχρι να το ανοίξει κάποιος. Το ίδιο το κουτί μετακινείται, αλλάζει και αναδιαμορφώνεται συνεχώς. Κάθε προσπάθεια να επιβληθεί ένα αποτέλεσμα δημιουργεί νέες αβεβαιότητες, αντί να τις επιλύει. Σε έναν τέτοιο πόλεμο, η νίκη δεν είναι ένα γεγονός. Είναι μια κατάσταση που πρέπει να συντηρείται – και ακριβώς γι’ αυτό, είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.