ΗΠΑ-Ιράν: Διαπραγματεύσεις με στόχο να διασωθεί η εκεχειρία. Όλο το παρασκήνιο.

Η εικόνα που μεταδίδουν τα αμερικανικά μέσα λίγες ώρες πριν από τις συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στο Ισλαμαμπάντ είναι πολύ πιο συγκρατημένη από τον θόρυβο των τελευταίων ημερών: στην Ουάσιγκτον δεν περιμένουν «μεγάλη συμφωνία», αλλά ένα περιορισμένο αποτέλεσμα που θα κρατήσει ζωντανή την εκεχειρία, θα αποτρέψει νέα στρατιωτική κλιμάκωση και θα ανοίξει δρόμο για επόμενο γύρο. Reuters, AP, Axios και Wall Street Journal συγκλίνουν στο ότι ο άμεσος στόχος δεν είναι η οριστική διευθέτηση, αλλά μια συμφωνία-πλαίσιο για συνέχιση των επαφών.

Αποστολή υψηλού ρίσκου

Στο αμερικανικό στρατόπεδο, το βασικό πολιτικό μήνυμα είναι ότι ο Τζέι Ντι Βανς πηγαίνει στο Πακιστάν όχι απλώς ως επικεφαλής αντιπροσωπείας, αλλά ως πρόσωπο που ο Λευκός Οίκος θέλει να εμφανίσει ως κεντρικό διαπραγματευτή της επόμενης φάσης. Μαζί του βρίσκονται ο Στιβ Γουίτκοφ και, σύμφωνα με Reuters και AP, ο Τζάρεντ Κούσνερ, στοιχείο που δείχνει ότι ο Τραμπ δεν αντιμετωπίζει τη διαδικασία ως τυπική διπλωματική συνάντηση, αλλά ως πολιτικά ελεγχόμενη αποστολή υψηλού ρίσκου. Η επιλογή Βανς έχει και δεύτερη ανάγνωση: στην Τεχεράνη φαίνεται να τον θεωρούν μία από τις πιο «αντιπολεμικές» φωνές του στενού κύκλου Τραμπ, άρα δυνητικά πιο δεκτικό συνομιλητή σε σχέση με άλλους σκληρότερους παίκτες της αμερικανικής διοίκησης.

Σκεπτικισμός στον Λευκό Οίκο

Ωστόσο, πίσω από την επίσημη αισιοδοξία, τα αμερικανικά ρεπορτάζ καταγράφουν σαφή σκεπτικισμό στον Λευκό Οίκο. Το Reuters αναφέρει ότι αξιωματούχοι αμφιβάλλουν τόσο για το αν η ιρανική πλευρά διαπραγματεύεται με καλή πίστη όσο και για το αν η αποστολή της έχει πραγματική εξουσιοδότηση να δεσμευθεί. Στο ίδιο πνεύμα, το Axios σημειώνει ότι ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι φοβούνται πως η ανάμιξη του Βανς σε τόσο υψηλό επίπεδο έγινε ίσως πολύ νωρίς, χωρίς επαρκή προεργασία σε τεχνικό επίπεδο, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο μια αποτυχία να χρεωθεί απευθείας στον ίδιο και στον Τραμπ.

Αυτός είναι και ο λόγος που η αμερικανική πλευρά κατεβάζει τον πήχη. Η Ουάσιγκτον θα θεωρούσε επιτυχία ακόμη και μια συμφωνία για συνέχιση της διαδικασίας, εφόσον αυτή συνοδευθεί από σχετική σταθεροποίηση στο μέτωπο και, κυρίως, από κάποια κίνηση στο Ορμούζ. Το Reuters και η Washington Post επιμένουν ότι το Στενό παραμένει ο πιο κρίσιμος μοχλός πίεσης του Ιράν: η Τεχεράνη εξακολουθεί να περιορίζει τη ναυσιπλοΐα, ενώ ο Τραμπ εμφανίζεται δημοσίως βέβαιος ότι η ροή θα αποκατασταθεί γρήγορα, την ώρα που στο εσωτερικό της κυβέρνησης επικρατεί αμφιβολία ότι αυτό μπορεί να συμβεί σύντομα. Με άλλα λόγια, υπάρχει ήδη μια απόσταση ανάμεσα στη δημόσια ρητορική του Τραμπ και στις πραγματικές εκτιμήσεις της αμερικανικής γραφειοκρατίας.

Αγκάθι ο Λίβανος

Το δεύτερο μεγάλο αγκάθι είναι ο Λίβανος. Εδώ τα αμερικανικά μέσα είναι απολύτως σαφή: ο Βανς έχει δηλώσει ότι η αμερικανοϊρανική εκεχειρία δεν καλύπτει τον Λίβανο, θέση που έχει επαναλάβει και ο Λευκός Οίκος. Αντίθετα, η Τεχεράνη θεωρεί ότι τα ισραηλινά πλήγματα στον Λίβανο υπονομεύουν ευθέως τη διαδικασία και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι χωρίς αποκλιμάκωση εκεί, οι συνομιλίες μπορεί να χάσουν το νόημά τους. Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο της τρέχουσας φάσης, διότι η επιβίωση των συνομιλιών εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από έναν παίκτη που δεν κάθεται στο τραπέζι: το Ισραήλ. Το AP προσθέτει ότι οι παράλληλες κινήσεις για απευθείας επαφές Ισραήλ-Λιβάνου θα μπορούσαν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, αλλά δεν αναιρούν την αστάθεια του μετώπου.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Στο καθαρά διαπραγματευτικό σκέλος, οι αμερικανικές προτεραιότητες παραμένουν σταθερές: περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ιδίως στον εμπλουτισμό και στα αποθέματα ουρανίου, καθώς και ευρύτερος έλεγχος των περιφερειακών απειλών που συνδέονται με την ιρανική ισχύ. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με Reuters, AP και Wall Street Journal, η Τεχεράνη συνδέει την είσοδό της σε ουσιαστική διαπραγμάτευση με άρση κυρώσεων, αποδέσμευση δεσμευμένων κεφαλαίων, αναγνώριση δικαιώματος εμπλουτισμού και ευρύτερες εγγυήσεις μετά τον πόλεμο. Το χάσμα είναι τόσο μεγάλο, ώστε οι περισσότερες αμερικανικές αναλύσεις μιλούν όχι για near-deal, αλλά για conflict management.
Ο ρόλος του Πακιστάν

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο ρόλος του Πακιστάν, τον οποίο τα αμερικανικά μέσα αντιμετωπίζουν πλέον ως πολύ πιο ουσιαστικό από μια απλή φιλοξενία συνομιλιών. Η Wall Street Journal αποδίδει κομβικό ρόλο στον αρχηγό του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ, υποστηρίζοντας ότι το Ισλαμαμπάντ αξιοποίησε τους διαύλους του τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη για να φέρει τις δύο πλευρές σε αυτό το σημείο. Το Reuters και το AP υπογραμμίζουν ότι η πακιστανική μεσολάβηση έχει αποκτήσει ειδικό βάρος ακριβώς επειδή και οι δύο πλευρές τη θεωρούν επαρκώς αξιόπιστη για ένα «μοντέλο εγγύτητας», όπου τα μηνύματα μεταφέρονται μέσω μεσολαβητών και όχι σε άμεση επαφή.

Το πιο ρεαλιστικό συμπέρασμα

Από αμερικανική σκοπιά, υπάρχει και ένα εσωτερικό πολιτικό υπόστρωμα. Το Axios σημειώνει ότι η αποστολή Βανς είναι ταυτόχρονα διπλωματική και εσωτερικά πολιτική: αν φέρει έστω και περιορισμένη πρόοδο, ο αντιπρόεδρος θα πιστωθεί ότι απέτρεψε νέα πολεμική έκρηξη. Αν αποτύχει, θα βρεθεί εκτεθειμένος σε μια στιγμή που η δική του θέση στο στρατόπεδο Τραμπ έχει ήδη βαρύνει. Το AP προσθέτει ότι αυτή είναι ίσως η πιο υψηλού ρίσκου αποστολή της έως τώρα πορείας του, καθώς συνδυάζει πόλεμο, ενέργεια, πυρηνικό πρόγραμμα και προσωπική πολιτική επένδυση του Τραμπ.

Το πιο ρεαλιστικό συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι οι συνομιλίες του Ισλαμαμπάντ δεν κρίνονται με όρους «συμφωνίας ή αποτυχίας», αλλά με όρους αν θα παραχθεί αρκετή συνεννόηση ώστε να μη διαλυθεί η εκεχειρία των δύο εβδομάδων. Αν υπάρξει έστω ένα μίνιμουμ κοινό έδαφος για νέο γύρο, αποκλιμάκωση στο Λίβανο και μερική αποσυμπίεση στο Ορμούζ, η Ουάσιγκτον θα το παρουσιάσει ως επιτυχία. Αν, αντίθετα, το Ιράν επιμείνει στις προϋποθέσεις του, το Ισραήλ συνεχίσει να πιέζει στο Λίβανο και το Στενό μείνει ουσιαστικά υπό ιρανικό στραγγαλισμό, τότε το Ισλαμαμπάντ μπορεί να αποδειχθεί όχι αφετηρία ειρήνευσης, αλλά ένας απλός ενδιάμεσος σταθμός πριν από νέα κλιμάκωση. Αυτή ακριβώς είναι η γραμμή που διαπερνά σήμερα τα περισσότερα αμερικανικά μέσα: χαμηλές προσδοκίες, υψηλό διακύβευμα, και μια διαπραγμάτευση που μπορεί να αποδώσει μόνο αν πρώτα αποφύγει την κατάρρευση.

Τα 5 σημεία που προκύπτουν από τα αμερικανικά μέσα είναι τα εξής: ο στόχος είναι «συνέχιση της διαδικασίας» και όχι τελική συμφωνία. Ο Βανς πηγαίνει ως πολιτικός εγγυητής της γραμμής Τραμπ αλλά και ως παίκτης υπό δοκιμή. Ο Λίβανος είναι η μεγαλύτερη εξωγενής απειλή για τις συνομιλίες. Το Ορμούζ παραμένει το βασικό εργαλείο πίεσης της Τεχεράνης·.Το Πακιστάν έχει αναβαθμιστεί από περιφερειακό μεσολαβητή σε κρίσιμο διαχειριστή της ίδιας της διαδικασίας.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.