Η διαμόρφωση ενός νέου άτυπου γεωπολιτικού άξονα μεταξύ της Αιγύπτου, του Πακιστάν, της Σαουδικής Αραβίας και της Τουρκίας αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη νέα εξέλιξη στο μεταπολεμικό τοπίο της Μέσης Ανατολής μετά τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, αναφέρει το International Institute for Strategic Studies (IISS) . Αν και δεν πρόκειται για επίσημη στρατιωτική συμμαχία, η σταδιακή θεσμοποίηση αυτής της «τετραμερούς» δείχνει ότι τέσσερις από τις μεγαλύτερες περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να δημιουργήσουν έναν νέο μηχανισμό συντονισμού απέναντι σε μια περιοχή που αλλάζει βίαια ισορροπίες.
Οι τρεις διαδοχικές συναντήσεις υπουργών Εξωτερικών σε Ριάντ, Ισλαμαμπάντ και Αττάλεια μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα αντανακλούν τη βαθιά ανησυχία ότι η σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί μια προσωρινή κρίση, αλλά την αρχή μιας νέας εποχής αστάθειας, όπου η ισραηλινή στρατηγική επιδιώκει να επανασχεδιάσει τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς της περιοχής. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, αραβικές και μη αραβικές δυνάμεις αντιλαμβάνονται ότι βρίσκονται μπροστά σε κοινές απειλές ασφαλείας.
Τα δύο επίπεδα σύγκλισης
Το πρώτο επίπεδο σύγκλισης είναι ενεργειακό και οικονομικό. Η αποσταθεροποίηση στα Στενά του Ορμούζ, οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές και οι εκτινάξεις σε ενέργεια και λιπάσματα πλήττουν ιδιαίτερα χώρες με μεγάλες εισαγωγικές ανάγκες όπως η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Τουρκία. Η νέα αυτή τετραμερής δεν συγκροτείται μόνο απέναντι σε στρατιωτικούς κινδύνους, αλλά και απέναντι στον φόβο ενός παρατεταμένου ενεργειακού σοκ που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνικές πιέσεις, πληθωρισμό και πολιτική αποσταθεροποίηση.
Το δεύτερο επίπεδο είναι καθαρά γεωπολιτικό. Η στρατιωτική επιθετικότητα του Ισραήλ μετά τον πόλεμο στη Γάζα και κυρίως η επέκταση των επιχειρήσεών του σε Λίβανο, Συρία και Ιράν δημιούργησαν την αίσθηση ότι το Τελ Αβίβ επιχειρεί να λειτουργήσει ως ανεξάρτητη περιφερειακή υπερδύναμη. Η αεροπορική επιδρομή στη Ντόχα το 2025, η πίεση στη Ράφα και στον Διάδρομο της Φιλαδέλφειας, αλλά και οι συζητήσεις περί ενδεχόμενου κατακερματισμού του Ιράν ενεργοποίησαν βαθιές ανησυχίες σε Κάιρο, Άγκυρα και Ριάντ.
Για την Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το ενδεχόμενο ενίσχυσης κουρδικών οργανώσεων μέσα στο Ιράν αποτελεί άμεση απειλή εθνικής ασφαλείας. Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση του ιρανοπακιστανικού Μπαλουχιστάν μπορεί να πυροδοτήσει νέο κύκλο αποσχιστικών κινημάτων. Για τη Σαουδική Αραβία, η πυραυλική έκθεση του Κόλπου και η αίσθηση ότι οι ΗΠΑ δεν προσφέρουν πλέον πλήρη ομπρέλα ασφαλείας οδηγούν στην αναζήτηση νέων περιφερειακών ισορροπιών.
Οι τρεις διαδοχικές συναντήσεις υπουργών Εξωτερικών σε Ριάντ, Ισλαμαμπάντ και Αττάλεια μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα αντανακλούν τη βαθιά ανησυχία ότι η σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί μια προσωρινή κρίση, αλλά την αρχή μιας νέας εποχής αστάθειας, όπου η ισραηλινή στρατηγική επιδιώκει να επανασχεδιάσει τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς της περιοχής. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, αραβικές και μη αραβικές δυνάμεις αντιλαμβάνονται ότι βρίσκονται μπροστά σε κοινές απειλές ασφαλείας.
Τα δύο επίπεδα σύγκλισης
Το πρώτο επίπεδο σύγκλισης είναι ενεργειακό και οικονομικό. Η αποσταθεροποίηση στα Στενά του Ορμούζ, οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές και οι εκτινάξεις σε ενέργεια και λιπάσματα πλήττουν ιδιαίτερα χώρες με μεγάλες εισαγωγικές ανάγκες όπως η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Τουρκία. Η νέα αυτή τετραμερής δεν συγκροτείται μόνο απέναντι σε στρατιωτικούς κινδύνους, αλλά και απέναντι στον φόβο ενός παρατεταμένου ενεργειακού σοκ που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνικές πιέσεις, πληθωρισμό και πολιτική αποσταθεροποίηση.
Το δεύτερο επίπεδο είναι καθαρά γεωπολιτικό. Η στρατιωτική επιθετικότητα του Ισραήλ μετά τον πόλεμο στη Γάζα και κυρίως η επέκταση των επιχειρήσεών του σε Λίβανο, Συρία και Ιράν δημιούργησαν την αίσθηση ότι το Τελ Αβίβ επιχειρεί να λειτουργήσει ως ανεξάρτητη περιφερειακή υπερδύναμη. Η αεροπορική επιδρομή στη Ντόχα το 2025, η πίεση στη Ράφα και στον Διάδρομο της Φιλαδέλφειας, αλλά και οι συζητήσεις περί ενδεχόμενου κατακερματισμού του Ιράν ενεργοποίησαν βαθιές ανησυχίες σε Κάιρο, Άγκυρα και Ριάντ.
Για την Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το ενδεχόμενο ενίσχυσης κουρδικών οργανώσεων μέσα στο Ιράν αποτελεί άμεση απειλή εθνικής ασφαλείας. Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση του ιρανοπακιστανικού Μπαλουχιστάν μπορεί να πυροδοτήσει νέο κύκλο αποσχιστικών κινημάτων. Για τη Σαουδική Αραβία, η πυραυλική έκθεση του Κόλπου και η αίσθηση ότι οι ΗΠΑ δεν προσφέρουν πλέον πλήρη ομπρέλα ασφαλείας οδηγούν στην αναζήτηση νέων περιφερειακών ισορροπιών.
Μηχανισμός αποτροπής
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία το αμυντικό σύμφωνο Ριάντ–Ισλαμαμπάντ, το οποίο αναβαθμίστηκε μετά τις ισραηλινές επιχειρήσεις του 2025. Το γεγονός ότι η Σαουδική Αραβία επιδιώκει στενότερη στρατηγική σχέση με μια πυρηνική δύναμη όπως το Πακιστάν ερμηνεύεται από πολλούς ως έμμεση προσπάθεια δημιουργίας μηχανισμού αποτροπής απέναντι στο Ισραήλ. Η Τουρκία, με ισχυρή αμυντική βιομηχανία και στενούς δεσμούς με το Πακιστάν, επιχειρεί να ενταχθεί σε αυτόν τον άξονα στρατηγικής συνεργασίας.
Παράλληλα, η τετραμερής λειτουργεί και ως απάντηση στο κενό ισχύος που αφήνει η πολιτική “America First” του Ντόναλντ Τραμπ. Οι περιφερειακές δυνάμεις αντιλαμβάνονται πλέον ότι η Ουάσιγκτον δεν λειτουργεί ως σταθερός εγγυητής ασφαλείας, αλλά ως επιλεκτικός και συναλλακτικός παίκτης. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, χώρες που ιστορικά είχαν ανταγωνισμούς μεταξύ τους αναζητούν ευέλικτους μηχανισμούς συνεννόησης χωρίς την άμεση αμερικανική διαμεσολάβηση.
Μεγάλες αντιφάσεις
Ωστόσο, οι αντιφάσεις παραμένουν τεράστιες. Η Τουρκία και η Αίγυπτος βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα μετά την Αραβική Άνοιξη και στη Λιβύη. Οι σχέσεις Άγκυρας–Ριάντ πέρασαν πολυετή κρίση μετά τη δολοφονία Κασόγκι. Το Πακιστάν έχει επανειλημμένα αποφύγει να εμπλακεί στρατιωτικά στις αντιπαραθέσεις Σαουδικής Αραβίας–Ιράν. Επιπλέον, τα συμφέροντα των τεσσάρων χωρών δεν ταυτίζονται σε περιοχές όπως η Ανατολική Μεσόγειος, το Σουδάν ή η Ερυθρά Θάλασσα.
Η νέα τετραμερής, επομένως, δύσκολα θα εξελιχθεί σε ένα «ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής». Πιθανότερο είναι να λειτουργήσει ως ένας άτυπος μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων, ένα είδος περιφερειακής «διευθυντικής επιτροπής» που θα συντονίζει αντιδράσεις σε ενεργειακές, στρατιωτικές και γεωπολιτικές αναταράξεις. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και ως χαλαρός άξονας, αποτυπώνει μια ιστορική μεταβολή: τη μετάβαση της Μέσης Ανατολής από την εποχή των αμερικανικών εγγυήσεων σε μια εποχή πολυκεντρικών, ρευστών και ανταγωνιστικών περιφερειακών συνασπισμών.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου