Ο πόλεμος Ισραήλ–ΗΠΑ με το Ιράν φαίνεται πως παράγει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ακόμη περιφερειακή κρίση: επιταχύνει την κατάρρευση της στρατηγικής πάνω στην οποία οικοδομήθηκαν οι Συμφωνίες του Αβραάμ και η αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, τα κράτη του Αραβικού Κόλπου αρχίζουν να αντιμετωπίζουν το Ισραήλ όχι ως πιθανό εγγυητή σταθερότητας απέναντι στο Ιράν, αλλά ως παράγοντα αποσταθεροποίησης που απειλεί άμεσα τα δικά τους συμφέροντα.
Η βασική υπόθεση της Ουάσιγκτον τα τελευταία χρόνια ήταν ότι Ισραήλ και αραβικές μοναρχίες είχαν συγκλίνουσα στρατηγική: κοινό φόβο απέναντι στο Ιράν, κοινή ανάγκη ανάσχεσης των ιρανικών δικτύων σε Λίβανο, Υεμένη και Ιράκ και κοινό συμφέρον για μια νέα περιφερειακή τάξη υπό αμερικανική ομπρέλα. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ, η προσέγγιση των ΗΑΕ με το Ισραήλ και οι συζητήσεις με τη Σαουδική Αραβία εντάσσονταν ακριβώς σε αυτή τη λογική.
Tο κεντρικό πρόβλημα της στρατηγικής των ΗΠΑ
Όμως ο πόλεμος του 2026 αποκάλυψε το κεντρικό πρόβλημα αυτής της στρατηγικής: όταν το Ισραήλ συγκρούεται με το Ιράν, το κόστος δεν το πληρώνει μόνο το ίδιο, αλλά ολόκληρος ο Κόλπος.
Οι ιρανικές επιθέσεις σε αεροδρόμια, λιμάνια, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και μονάδες αφαλάτωσης σε κράτη του Κόλπου λειτούργησαν ως σοκ για τις αραβικές ηγεσίες. Ακόμη πιο κρίσιμο ήταν το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που έπληξε τον πυρήνα του οικονομικού μοντέλου των μοναρχιών του Κόλπου: την εικόνα ασφαλούς ενεργειακού και επενδυτικού κόμβου. Για χώρες που επένδυσαν δισεκατομμύρια στην αφήγηση της σταθερότητας -από το Vision 2030 της Σαουδικής Αραβίας έως το χρηματοοικονομικό μοντέλο των ΗΑΕ- το πλήγμα ήταν στρατηγικό.
Αυτό που προκύπτει πλέον είναι μια βαθύτερη γεωπολιτική διαφοροποίηση ανάμεσα στον Κόλπο και το Ισραήλ. Οι ηγεσίες του Κόλπου δεν συμμερίζονται το όραμα του Μπενιαμίν Νετανιάχου για μια Μέση Ανατολή όπου το Ισραήλ θα λειτουργεί ως αδιαμφισβήτητη στρατιωτική υπερδύναμη με δικαίωμα προληπτικών επιχειρήσεων σε όλη την περιοχή. Αντίθετα, πολλές αραβικές πρωτεύουσες θεωρούν πλέον ότι αυτή ακριβώς η λογική είναι που αυξάνει τον κίνδυνο γενικευμένης αποσταθεροποίησης.
Η διάβρωση της εικόνας του Ισραήλ
Η αλλαγή είναι εντυπωσιακή. Μέχρι πριν λίγα χρόνια, η απειλή του Ιράν λειτουργούσε ως καταλύτης προσέγγισης με το Ισραήλ. Σήμερα, σε σημαντικό τμήμα του αραβικού κόσμου, το Ισραήλ αντιμετωπίζεται ως εξίσου επικίνδυνος παράγοντας. Η καταστροφή στη Γάζα, οι επιχειρήσεις σε Λίβανο και Συρία, η προσάρτηση τμημάτων της Δυτικής Όχθης και οι επιθέσεις ακόμη και στο Κατάρ έχουν διαβρώσει βαθιά την εικόνα του Ισραήλ στον αραβικό χώρο.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ο Κόλπος αρχίζει να αναζητά ένα νέο μοντέλο ασφάλειας: περισσότερο αυτόνομο, πολυκεντρικό και λιγότερο εξαρτημένο από έναν αποκλειστικό άξονα Ουάσιγκτον–Τελ Αβίβ.
Αυτό δεν σημαίνει ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι χώρες του Κόλπου εξακολουθούν να εξαρτώνται απόλυτα από την αμερικανική στρατιωτική τεχνολογία, τις βάσεις, την αεράμυνα και τις εγγυήσεις ασφαλείας. Όμως επιχειρούν πλέον να διαφοροποιήσουν τις σχέσεις τους: συνεργασίες με την Τουρκία στα drones, άνοιγμα προς τη Νότια Κορέα και την Ευρώπη για συστήματα αεράμυνας, στενότεροι δεσμοί με την Κίνα σε τεχνολογία και υποδομές, ακόμη και νέες περιφερειακές συμφωνίες αμοιβαίας άμυνας.
Η ιδέα της αραβικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας
Παράλληλα, επανέρχεται στο προσκήνιο η ιδέα μιας αυτόνομης αραβικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας μέσω του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου. Η κοινή αεράμυνα, η ανταλλαγή πληροφοριών και η δημιουργία εγχώριων αμυντικών βιομηχανιών αντιμετωπίζονται πλέον όχι ως θεωρητικές επιδιώξεις αλλά ως στρατηγική αναγκαιότητα.
Στην πραγματικότητα, ο πόλεμος του 2026 αποκάλυψε κάτι που για χρόνια υποτιμούσε η Δύση: οι αραβικές μοναρχίες δεν επιθυμούν να γίνουν δορυφόροι ούτε του Ιράν ούτε του Ισραήλ. Θέλουν μια περιφερειακή ισορροπία που να προστατεύει πρωτίστως τη δική τους οικονομική σταθερότητα, τις επενδύσεις και την εσωτερική τους ασφάλεια.
Ο «άξονας του Αβραάμ» δεν καταρρέει απαραίτητα θεσμικά. Οι συμφωνίες με το Ισραήλ δύσκολα θα ακυρωθούν άμεσα. Όμως η πολιτική και στρατηγική λογική που τις γέννησε έχει αρχίσει να φθείρεται. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο γεωπολιτικό αποτέλεσμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή: η συνειδητοποίηση από τον Κόλπο ότι η ασφάλειά του δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στις φιλοδοξίες περιφερειακής κυριαρχίας κανενός τρίτου – και κυρίως του Ισραήλ.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου