Γιατί οι ΗΠΑ «πληρώνουν» τώρα την εξόντωση Χαμενεΐ – Λαριτζανί.

Η κατάρρευση του βασικού μηχανισμού ισορροπίας μεταξύ των διαφορετικών κέντρων ισχύος του ιρανικού καθεστώτος οδηγεί σε χάος

Νατάσα Στασινού 
Η αλληλουχία των γεγονότων των τελευταίων ημερών μοιάζει χαοτική, αλλά έχει εσωτερική λογική. Είναι το αποτέλεσμα ενός βαθύτατου κενού εξουσίας στο Ιράν, το οποίο καθιστά το Ιράν απρόβλεπτο συνομιλητή.

Την Παρασκευή, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανακοινώνει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Οι αγορές αντιδρούν άμεσα, το πετρέλαιο υποχωρεί και δημιουργείται η αίσθηση αποκλιμάκωσης.

Λίγες ώρες αργότερα, το σκηνικό ανατρέπεται: οι Φρουροί της Επανάστασης επιβάλλουν εκ νέου περιορισμούς, επαναφέροντας ουσιαστικά το καθεστώς ελέγχου της διέλευσης.

Το Σαββατοκύριακο, η ένταση κλιμακώνεται περαιτέρω. Οι ΗΠΑ προχωρούν σε κατάληψη ιρανικού πλοίου στον Κόλπο του Ομάν, εφαρμόζοντας τον ναυτικό αποκλεισμό. Η Τεχεράνη απαντά με επιθέσεις drones κατά αμερικανικών πολεμικών πλοίων – περιορισμένης αποτελεσματικότητας, αλλά υψηλού συμβολισμού.

Όλα αυτά ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ανακοινώσει νέες συνομιλίες στο Πακιστάν, μόνο για να διαψευστεί λίγες ώρες αργότερα από την ίδια την ιρανική πλευρά, που δηλώνει ότι «δεν υπάρχουν σχέδια» συμμετοχής. Αυτό που εκ πρώτης όψεως μοιάζει με διπλωματική ασυνεννοησία, στην πραγματικότητα αντανακλά κάτι βαθύτερο: την απουσία ενιαίας εξουσίας στην Τεχεράνη.

Η κατάρρευση του μηχανισμού ισορροπίας

Η εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου δεν σήμανε μόνο την απώλεια του ανώτατου ηγέτη. Σήμανε την κατάρρευση του βασικού μηχανισμού ισορροπίας μεταξύ των διαφορετικών κέντρων ισχύος του ιρανικού καθεστώτος. Ο Χαμενεΐ – αν και ένας στυγνός τύραννος για τον ιρανικό λαό – λειτουργούσε ως ο τελικός διαιτητής, ως εκείνος που μπορούσε να επιβάλει γραμμή τόσο στους «πραγματιστές» όσο και στους σκληροπυρηνικούς.

Για ένα διάστημα, αυτόν τον ρόλο κάλυψε ο Αλί Λαριτζανί. Διαβόητος για τον ρόλο του στην αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων, αλλά προσωπικότητα με αδιαμφισβήτητη ισχύ τόσο εντός του Ιράν όσο και στις επαφές με το εξωτερικό. Η δική του εξόντωση, όμως, άφησε το σύστημα χωρίς κεντρικό πυλώνα. Σήμερα, με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ εκτός κάδρου, είτε λόγω τραυματισμού είτε λόγω πολιτικής αδυναμίας, δεν υπάρχει μια ισχυρή προσωπικότητα ικανή να «μαζέψει» τις αντιμαχόμενες φατρίες σε μία χώρα 92 εκατομμυρίων ανθρώπων.Αλί Λαριτζανί/ Majid Asgaripour/WANA (West Asia 

Σε αυτό το κενό, οι Φρουροί της Επανάστασης αναδεικνύονται στον κυρίαρχο παίκτη. Όχι απλώς ως στρατιωτική δύναμη, αλλά ως αυτόνομος πόλος εξουσίας με δική του ατζέντα. Το γεγονός ότι ελέγχουν οικονομία και μέσα ενημέρωσης ενισχύει σαφώς την προσπάθειά τους να διατηρήσουν το πάνω χέρι.

Η στάση τους στα Στενά του Ορμούζ είναι ενδεικτική: ακυρώνουν στην πράξη τις κινήσεις της διπλωματίας, επιβάλλοντας τη δική τους γραμμή κλιμάκωσης. Και δεν διστάζουν ακόμη και να «αδειάσουν» δημοσίως τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών.

Το μεγάλο πρόβλημα

Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο πρόβλημα για την Ουάσιγκτον. Ακόμη και αν οι ΗΠΑ καταφέρουν να φέρουν μια ιρανική αντιπροσωπεία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων –στο Ισλαμαμπάντ – ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι μια συμφωνία θα είναι δεσμευτική για όλους στην Τεχεράνη;

Η εμπειρία των τελευταίων ημερών δείχνει ότι η απάντηση είναι: κανείς. Το ιρανικό καθεστώς δεν λειτουργεί πλέον ως ενιαίο κράτος με συγκεντρωμένη εξουσία, αλλά ως ένα σύστημα ανταγωνιστικών κέντρων, όπου η στρατιωτική ισχύς τείνει να υπερισχύει της πολιτικής. Σε τέτοιες συνθήκες, οι συμφωνίες γίνονται εύθραυστες – και οι παραβιάσεις τους σχεδόν αναπόφευκτες.

Και εδώ βρίσκεται η ειρωνεία για τις ΗΠΑ. Η στρατηγική του αποκεφαλισμού (ιδέα του Ισραήλ, στην οποία η Ουάσιγκτον άναψε το πράσινο φως), η εξόντωση κορυφαίων προσώπων του ιρανικού καθεστώτος, είχε ως στόχο να αποδυναμώσει την Τεχεράνη και να επιταχύνει μια συμφωνία. Στην πράξη, όμως, φαίνεται να έχει οδηγήσει στο αντίθετο αποτέλεσμα: σε ένα πιο κατακερματισμένο, πιο απρόβλεπτο και τελικά πιο επικίνδυνο Ιράν.

Καθώς η εκεχειρία εκπνέει την Τετάρτη, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει συμφωνία. Είναι αν υπάρχει πλέον συνομιλητής που να μπορεί να την τηρήσει.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.