Η αθέατη όψη όσων έγιναν την πρώτη μέρα του πολέμου στο Ιράν. Μια απόπειρα ερμηνείας.

Του Ζαχαρία Μίχα

Το σφοδρό στρατιωτικό πλήγμα του Ισραήλ και των ΗΠΑ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη. Με την ολοκλήρωση της πρώτης ημέρας μπορεί να είναι ορατή η διαφορά δυναμικότητας των δυο αντιπάλων, όμως θα ήταν πολύ πρόωρο και επιπόλαιο να αποφανθούμε εάν ο μεγάλος στόχος της ανατροπής του καθεστώτος τελικά θα επιτευχθεί.

Οι απόψεις βέβαια για το ποιος έχει τις πιθανότητες επίτευξης των στόχων υπέρ του, διχάζονται. Το μόνο που δείχνει βέβαιο, είναι ότι πρόκειται για μια «μάχη μέχρις εσχάτων». Η ρητορική είναι λογικό να είναι οξύτατη, δίνοντας την εντύπωση ότι δεν υπάρχει πλέον κανένα περιθώριο για διπλωματία. Η πραγματικότητα που θα διαμορφωθεί επί του πεδίου, είναι αυτή που θα καθορίσει τις εξελίξεις. Ας δούμε κάποιες βασικές παρατηρήσεις, όπως αυτές προέκυψαν από την πρώτη ημέρα των επιχειρήσεων.

Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ φαίνεται πως πέτυχαν για μια ακόμη φορά να αιφνιδιάσουν την Ισλαμική Δημοκρατία αναφορικά με το χρονικό σημείο έναρξης των επιχειρήσεων. Δεν υπάρχουν πολεμικές επιχειρήσεις χωρίς ο επιτιθέμενος να μην έχει επιχειρήσει να πετύχει αιφνιδιασμό. Τα σημάδια ότι κάτι ερχόταν υπήρχαν, καθώς είχαν καταγραφεί εξελίξεις που προηγούνται των επιχειρήσεων.

Ο αιφνιδιασμός δεν θα μπορούσε να είναι στρατηγικός, καθώς όλοι γνώριζαν ότι κάτι ακολουθεί. Ακόμα και τις τελευταίες ώρες όμως, δόθηκε η εντύπωση ότι υπήρχαν μερικές τουλάχιστον ώρες πριν αρχίσουν οι επιχειρήσεις. Ο τακτικός αιφνιδιασμός επετεύχθη με το γενικό πρόσταγμα να δίνεται νωρίς το πρωί.

Εάν μάλιστα αληθεύει ότι το πρώτο πλήγμα των Ισραηλινών αφορούσε σύσκεψη κορυφαίων ηγετικών προσωπικοτήτων του Ιράν, τότε εξυπηρετήθηκε με τον καλύτερο τρόπο η στρατηγική «αποκεφαλισμού ηγεσίας». Μεταξύ άλλων, νεκροί φέρονται ο υπουργός Άμυνας, ο επικεφαλής των φρουρών της Επανάστασης και ο υπουργός Πληροφοριών.

Το ίδιο ισχύει και για την ισοπέδωση της οικίας του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, η ασάφεια για το αν βρίσκεται στη ζωή ή όχι επέμενε, παρά τις δηλώσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Νετανιάχου και του Αμερικανού προέδρου Τραμπ, ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή. Εάν επρόκειτο για επικοινωνιακό «παιχνίδι», αν μη τι άλλο δεν θα διεξαγόταν σε αυτό το επίπεδο. Λίγο πριν ολοκληρωθεί η συγγραφή του παρόντος σχόλιου, ο Τραμπ επανερχόταν, αναφέροντας ως δεδομένη την απώλεια του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Είναι εύλογο να θεωρήσει κανείς πως αμφότεροι δεν θα διακινδύνευαν να θέσουν σε κίνδυνο την αξιοπιστία τους χωρίς να έχουν υπόψη σοβαρά στοιχεία που να παραπέμπουν στο θάνατο του Χαμενεΐ. Εάν ισχύουν οι πληροφορίες για τις απώλειες, τότε ο τακτικός αιφνιδιασμός ήταν απόλυτα επιτυχημένος. Προφανώς ο ανώτατος -εμβληματικός- ηγέτης του Ιράν θα μεταφερόταν σε ασφαλή τοποθεσία. Το ότι αυτό δεν είχε γίνει ακόμα, σημαίνει ότι το καθεστώς θεωρούσε πως είχε ακόμη χρόνο. Το ίδιο ισχύει και για τις υπόλοιπες φερόμενες ως απώλειες.

Τι προκύπτει…

Σε περίπτωση όμως που ισχύουν οι πληροφορίες, σημαίνει δυο πράγματα. Πρώτον, ότι το καθεστώς έμεινε ακέφαλο από την αρχή των επιχειρήσεων. Το δεύτερο όμως είναι εξίσου ή και περισσότερο σημαντικό: Σε τέτοιες συνθήκες τα ηνία δεν περνούν στα χέρια μετριοπαθών, όσο υπάρχει αυτή η κατηγορία εντός του Ιράν και μάλιστα εν καιρώ πολέμου. Η ηγεσία περνά, σχεδόν αυτόματα στους σκληρούς του καθεστώτος.

Τους πιο φανατικούς, όπως θεωρούνται οι Φρουροί της Επανάστασης. Δεδομένης και της ευρύτερη ισλαμικής-εθνικιστικής ιδεολογίας τους, δεν σκοπεύουν να παραδοθούν. Είναι εξαιρετικά πιθανό η ανάληψη της ευθύνης από τους «σκληρούς» να οδήγησε στη γεωγραφική επέκταση των αντιποίνων του θεοκρατικού καθεστώτος και οι κινήσεις κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.

Η αντιπαράθεση για το κρίσιμο αυτό για τη διεθνή ενεργειακή ισορροπία στενό της παγκόσμιας ναυτιλίας θα είναι σκληρή. Βοηθούμενες από τις συνθήκες αεροπορικής κυριαρχίας στις οποίες επιχειρούν, οι αμερικανικές κυρίως δυνάμεις πλήττουν με τρομακτική σκληρότητα τις ναυτικές δυνάμεις του Ιράν, με σκοπό να εξουδετερώσουν τη δυνατότητα κλεισίματος του Ορμούζ. Ωστόσο, έμπειροι παρατηρητές επισημαίνουν, ότι ενδεχομένως να αρκεί, το να ριχθούν νάρκες στη θάλασσα από τη στεριά και να αφήσουν τα θαλάσσια ρεύματα να κάνουν τη δουλειά…
Σιίτες vs. Σουνίτες;

Η γεωγραφική επέκταση των συγκρούσεων συμπεριέλαβε το σύνολο σχεδόν των αραβικών χωρών της περιοχής, ακόμα και τη Σαουδική Αραβία. Παρεμπιπτόντως, η ενέργεια αυτή είναι συμβατή με τη στάση των σκληροπυρηνικών σιιτών απέναντι στους σουνίτες. Εκατέρωθεν θεωρούνται πιο μισητοί εχθροί ακόμα και από τους Ισραηλινούς!

Πλην του Ομάν που πιστώνεται από την Τεχεράνη τον ενεργό μεσολαβητικό ρόλο που ανέλαβε, σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί διπλωματική λύση που θα απέτρεπε την εσχάτη ώρα τη σύγκρουση. Υπενθυμίζεται, ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν διαθέτουν κάποια μόνιμη στρατιωτική βάση στο Ομάν, παρότι έχουν αμυντικές συμφωνίες που τους εξασφαλίζουν πρόσβαση -κυρίως αφορά λογιστική υποστήριξη- στην αεροπορική βάση RAFO στη νήσο Masirah που του ανήκει.

Ο γρίφος των «politics» εντός του καθεστώτος

Μια άλλη παρατήρηση όμως είναι η βεβαιότητα για την τεράστια διείσδυση των ισραηλινών -κυρίως- μυστικών υπηρεσιών στο Ιράν. Οι πληροφορίες που δείχνουν να έχουν αποτέλεσαν τη βάση του σχεδιασμού των επιχειρήσεων. Δίνεται η εντύπωση, ότι οι πληροφοριοδότες των Ισραηλινών είναι πανταχού παρόντες, σαν σκιές και έχουν τρόπο να μεταφέρουν ακριβέστατες πληροφορίες που αξιοποιούνται άμεσα.

Ποιος θα μπορούσε να βεβαιώσει ότι στους πληροφοριοδότες δεν υπάρχουν και στοιχεία του θεοκρατικού καθεστώτος με τα δικά τους κίνητρα, ιδιοτελή ή ως αποτέλεσμα κάποιου εκβιασμού, ώστε να βλέπουν ένα διαφορετικό μέλλον, πιο ευθυγραμμισμένο με την οπτική των επιτιθέμενων; Υπάρχει άραγε επανάληψη του υποδείγματος της πρόσφατης παρέμβασης στη Βενεζουέλα;

Με αυτό ως δεδομένο, σημαίνει ότι ακόμα και τα πιο σκληροπυρηνικά στοιχεία του καθεστώτος έχουν αποτύχει να αποτρέψουν τη διάβρωσή του εκ των έσω. Αυτό είναι που θέτει σε αμφισβήτηση μια γενικά παραδεκτή -με βάση την ιστορική εμπειρία- αρχή: Ότι χωρίς «boots on the ground», δηλαδή χερσαία στρατεύματα στο έδαφος της χώρας, ανατροπή καθεστώτος δεν είναι εφικτή. Θα αποδειχθεί προσεχώς… ότι για όλα υπάρχει η πρώτη φορά; Ότι υπάρχει εναλλακτική και αποτελεσματική στρατηγική;

Γύρω στα μεσάνυχτα, το ιρανικό καθεστώς είχε αρχίσει να αυξάνει το κόστος στο Ισραήλ, αν και όπως στην προηγούμενη σύγκρουση το ποσοστό επιτυχούς διάτρησης της ισραηλινής αεράμυνας είναι πολύ μικρό. Η τηλεοπτική εικόνα όμως είναι ισχυρότατο όπλο επηρεασμού της διεθνούς κοινής γνώμης, κυρίως όμως για να επηρεαστεί η στάση του πληθυσμού στη χώρα στόχο.

Θα μπορούσε να υποτεθεί, ότι οι επιτιθέμενες χώρες δεν θα ξεκινούσαν αυτή την επιχείρηση εάν δεν υπήρχε βεβαιότητα επάρκειας βλημάτων αναχαίτισης για τα διάφορα επίπεδα της αεράμυνας. Από την άλλη πλευρά, στην περίπτωση του Ιράν υπάρχει πάντα ασάφεια για το ποσοστό αναπλήρωσης των απωλειών, από τον προηγούμενο γύρο της σύγκρουσης. Θα δείξει…

Η εξέλιξη αυτής της υπόθεσης ανάμεσα στο Ισραήλ και το Ιράν, δείχνει «μαραθώνιος», όχι μια κλασική κούρσα – σπριντ, με όρους κλασικού αθλητισμού. Όμως, είναι εξίσου εύλογο να αναρωτιέται κανείς πόσα από τα δεκάδες χιλιόμετρα αυτού του ιδιότυπου μαραθώνιου έχουν διανύσει οι Ισραηλινοί. Διότι αυτή η προεργασία θα κρίνει πολλά.

Καταληκτικά, η μεγάλη διάρκεια αυτής της σύγκρουσης θυμίζει λίγο και την εμπειρία με… τους σεισμούς. Ένα κτίριο, μια πολυκατοικία, πόσες φορές θα αντέξει σεισμικές δονήσεις μεγάλης διάρκειας και ισχύος 8 Ρίχτερ; Αν όπου «πολυκατοικία» βάλουμε το θεοκρατικό καθεστώς, ενδεχομένως να έχουμε μια εύλογη εξήγηση του ισραηλινού σκεπτικού… που έπεισε τις ΗΠΑ του Τραμπ. Οψόμεθα.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.