Από τη συμμαχία στη σύγκρουση: Η Ευρώπη απέναντι σε μια Αμερική που δεν αναγνωρίζει.

Κώστας Χριστοδούλου
Η έκτακτη σύνοδος κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες είναι αντιμέτωπη με μία κρίσιμη πραγματικότητα την οποία καλείται να διαχειριστεί.

Για πρώτη φορά μετά το 1945, σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διατυπώνεται ανοιχτά –έστω και κατ’ ιδίαν– η εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν λειτουργούν πλέον ως εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας, αλλά ως παράγοντας αποσταθεροποίησης. Η ρητορική και οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, με αιχμή τις αξιώσεις του για τη Γροιλανδία, φαίνεται να επιταχύνουν μια συλλογική συνειδητοποίηση που ωρίμαζε εδώ και μήνες.
Η Γροιλανδία ως καταλύτης και όχι ως εξαίρεση

Οι απαιτήσεις του Αμερικανού προέδρου για «άμεσες διαπραγματεύσεις» με στόχο την απόκτηση της Γροιλανδίας λειτούργησαν ως σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Όχι τόσο για το ίδιο το νησί, όσο για το προηγούμενο που δημιουργείται: μια πυρηνική δύναμη και ηγέτιδα χώρα του ΝΑΤΟ αμφισβητεί ανοιχτά την εδαφική ακεραιότητα κράτους-μέλους της ΕΕ, χρησιμοποιώντας οικονομική πίεση και πολιτικό εκβιασμό. Η προσωρινή υπαναχώρηση του Τραμπ στο θέμα των δασμών προσέφερε μόνο περιορισμένη ανακούφιση, χωρίς να αναιρέσει την ουσία του προβλήματος.

Από τον σκεπτικισμό στην ανοιχτή ρήξη

Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, η αίσθηση της «προσωπικής προδοσίας» είναι έντονη, ιδιαίτερα σε χώρες με παραδοσιακά στενούς δεσμούς με την Ουάσιγκτον. Δεν πρόκειται απλώς για πολιτική διαφωνία, αλλά για διάρρηξη ενός πολιτισμικού και ιδεολογικού δεσμού. Η φράση «το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε» συνοψίζει το συναισθηματικό φορτίο αυτής της μετάβασης. Ωστόσο, οφείλει να σημειωθεί ότι αυτή η αντίληψη δεν είναι καθολική: η Ουγγαρία και ορισμένες ακόμη κυβερνήσεις εξακολουθούν να βλέπουν στον Τραμπ έναν χρήσιμο σύμμαχο απέναντι στις Βρυξέλλες.
Το δίλημμα της απάντησης: αντίσταση ή προσαρμογή

Η ΕΕ βρίσκεται ενώπιον ενός στρατηγικού διλήμματος. Από τη μία, διατυπώνεται η ανάγκη «να αντισταθούμε», όπως δήλωσε ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, και να χρησιμοποιηθούν τα «πολύ ισχυρά εργαλεία» που διαθέτει η Ένωση, κατά τον Εμανουέλ Μακρόν. Από την άλλη, υπάρχει ο φόβος ότι μια μετωπική σύγκρουση με τις ΗΠΑ θα μπορούσε να αποδυναμώσει περαιτέρω τη δυτική συμμαχία σε μια περίοδο παγκόσμιας αστάθειας, με την Κίνα και τη Ρωσία να παρακολουθούν στενά.

Το «εμπορικό μπαζούκα» και το αδιανόητο που γίνεται πιθανό

Η συζήτηση για την ενεργοποίηση του Μηχανισμού κατά του Οικονομικού Εξαναγκασμού αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της αλλαγής εποχής. Ένα εργαλείο που σχεδιάστηκε πρωτίστως για την Κίνα εξετάζεται πλέον, έστω θεωρητικά, ως μέσο πίεσης κατά των ΗΠΑ. Για πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους, αυτό και μόνο συνιστά απόδειξη ότι η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων έχει υποστεί βαθιά ρωγμή.

Η «σύνοδος της θεραπείας» και η αναζήτηση νέας ισορροπίας

Η έκτακτη σύνοδος περιγράφεται από insiders ως μια «συνεδρία θεραπείας». Οι ηγέτες καλούνται όχι μόνο να αποφασίσουν πρακτικά μέτρα, αλλά και να διαχειριστούν το συλλογικό σοκ από την απώλεια ενός δεδομένου: ότι οι ΗΠΑ είναι ο σταθερός, προβλέψιμος πυλώνας της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η συζήτηση για «απεξάρτηση» από την Ουάσιγκτον, όρος μέχρι πρότινος αφιερωμένος στο Πεκίνο, δείχνει το βάθος της κρίσης εμπιστοσύνης.

Η δανική τραυματική εμπειρία και το τέλος της αφέλειας

Για τη Δανία, η κρίση έχει υπαρξιακή διάσταση. Μια χώρα που πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος σε αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις αισθάνεται σήμερα στοχοποιημένη και υποτιμημένη. Η αίσθηση προδοσίας δεν είναι μόνο πολιτική, αλλά και ιστορική. Ταυτόχρονα, όμως, αυτή η εμπειρία λειτουργεί ως αφύπνιση για ολόκληρη την Ευρώπη: ο κατευνασμός και η προσδοκία ότι «θα περάσει» δεν θεωρούνται πλέον βιώσιμες στρατηγικές.

Μεταξύ ρήξης και ρεαλισμού

Η ευρωπαϊκή ανάγνωση των εξελίξεων είναι σαφώς επικριτική και, σε μεγάλο βαθμό, δικαιολογημένη. Ωστόσο, μια πλήρης δαιμονοποίηση των ΗΠΑ ενέχει κινδύνους υπεραπλούστευσης. Η αμερικανική κοινωνία και το πολιτικό της σύστημα παραμένουν βαθιά διχασμένα, ενώ η επόμενη αλλαγή εξουσίας θα μπορούσε να ανατρέψει εκ νέου τις ισορροπίες. Το ερώτημα για την Ευρώπη δεν είναι αν οι ΗΠΑ είναι πλέον «οι κακοί», αλλά πώς μπορεί να οικοδομήσει στρατηγική αυτονομία χωρίς να οδηγηθεί σε αυτοκαταστροφική απομόνωση.

Όπως το έθεσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, «ο κόσμος έχει αλλάξει οριστικά». Το αν η Ευρώπη θα αλλάξει με όρους αυτοπεποίθησης ή αμηχανίας θα κριθεί όχι μόνο στη σημερινή σύνοδο, αλλά στις επιλογές που θα ακολουθήσουν.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.