Ενώ οι σύμμαχοι και οι αντίπαλοι των ΗΠΑ να αγωνίζονται να αντιδράσουν σε μια απρόβλεπτη πλέον υπερδύναμη, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε μια ιστορική γεωπολιτική αναδιάταξη που θα μετατοπίσει την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων κατά την επόμενη δεκαετία. Η κλίμακα των αλλαγών θα μπορεί να συγκριθεί με εκείνες που ακολούθησαν το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Αυτό είναι το συμπέρασμα ανάλυσης του Ian Bremmer* , Προέδρου του Eurasia Group, με τίτλο «The Iran War’s Strategic Fallout».
Η ανάλυση επιχειρεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια αποτίμηση του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Η βασική της θέση είναι ότι η σύγκρουση λειτουργεί ως καταλύτης μιας ιστορικής γεωπολιτικής αναδιάταξης, συγκρίσιμης -σε βάθος και συνέπειες- με εκείνη που ακολούθησε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Ο πόλεμος δεν αλλάζει μόνο τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή· επιταχύνει την αποσύνθεση παλαιών συμμαχιών, ενισχύει τη στρατηγική αυτονομία περιφερειακών δυνάμεων και δημιουργεί νέες γραμμές ισχύος ανάμεσα σε ΗΠΑ, Κίνα, Ευρώπη και Ρωσία.
Η αφετηρία της ανάλυσης του Ιan Bremmer είναι η εικόνα μιας Αμερικής που, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, θεωρείται πλέον από συμμάχους και αντιπάλους «απρόβλεπτη» και «αναξιόπιστη» υπερδύναμη. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurasia Group, το βασικό σοκ του πολέμου δεν είναι μόνο η στρατιωτική σύγκρουση ή η ενεργειακή κρίση που προκαλεί, αλλά το γεγονός ότι οι χώρες που επί δεκαετίες βασίζονταν στην αμερικανική ασφάλεια αρχίζουν να επανασχεδιάζουν τις στρατηγικές τους χωρίς να θεωρούν δεδομένη την Ουάσιγκτον.
Η ανάλυση επιχειρεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια αποτίμηση του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Η βασική της θέση είναι ότι η σύγκρουση λειτουργεί ως καταλύτης μιας ιστορικής γεωπολιτικής αναδιάταξης, συγκρίσιμης -σε βάθος και συνέπειες- με εκείνη που ακολούθησε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Ο πόλεμος δεν αλλάζει μόνο τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή· επιταχύνει την αποσύνθεση παλαιών συμμαχιών, ενισχύει τη στρατηγική αυτονομία περιφερειακών δυνάμεων και δημιουργεί νέες γραμμές ισχύος ανάμεσα σε ΗΠΑ, Κίνα, Ευρώπη και Ρωσία.
Η αφετηρία της ανάλυσης του Ιan Bremmer είναι η εικόνα μιας Αμερικής που, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, θεωρείται πλέον από συμμάχους και αντιπάλους «απρόβλεπτη» και «αναξιόπιστη» υπερδύναμη. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurasia Group, το βασικό σοκ του πολέμου δεν είναι μόνο η στρατιωτική σύγκρουση ή η ενεργειακή κρίση που προκαλεί, αλλά το γεγονός ότι οι χώρες που επί δεκαετίες βασίζονταν στην αμερικανική ασφάλεια αρχίζουν να επανασχεδιάζουν τις στρατηγικές τους χωρίς να θεωρούν δεδομένη την Ουάσιγκτον.
Οι επιπτώσεις στον Κόλπο
Στη Μέση Ανατολή, αυτό οδηγεί σε κατάρρευση της μέχρι πρότινος σχετικής ισορροπίας μεταξύ των αραβικών κρατών του Κόλπου. Ο Bremmer θεωρεί ότι το GCC (Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου) ουσιαστικά χάνει τον ρόλο του ως ενιαίο πλαίσιο ασφάλειας και συντονισμού. Παράλληλα, η σύγκρουση βαθαίνει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Τα ΗΑΕ, σύμφωνα με την ανάλυση, κινούνται πιο επιθετικά προς έναν άξονα με το Ισραήλ, βασισμένο στην τεχνολογία, τις πληροφορίες και την ασφάλεια, με στόχο την αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος. Αντίθετα, η Σαουδική Αραβία επιλέγει πιο πραγματιστική στρατηγική: αναζητά τρόπους συνύπαρξης με το Ιράν, ενισχύοντας ταυτόχρονα τους δεσμούς της με το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία, ενώ ανοίγει ακόμη περισσότερο προς την Κίνα.
Αποδυναμώνεται το μονοπώλιο των ΗΠΑ
Εδώ βρίσκεται μία από τις κεντρικές ιδέες του άρθρου: οι περιφερειακές δυνάμεις δεν εγκαταλείπουν πλήρως τις ΗΠΑ, αλλά παύουν να βασίζονται αποκλειστικά σε αυτές. Το αμερικανικό «μονοπώλιο ασφαλείας» αποδυναμώνεται.
Ο Bremmer περνά στη συνέχεια στην Ευρώπη, όπου βλέπει να επιταχύνεται η κρίση των διατλαντικών σχέσεων. Η επιλογή της κυβέρνησης Τραμπ να επικεντρωθεί στον πόλεμο με το Ιράν, ενώ η Ουκρανία παραμένει ανοικτό μέτωπο, ενισχύει την ευρωπαϊκή ανησυχία ότι οι ΗΠΑ δεν αποτελούν πλέον σταθερό εγγυητή ασφαλείας.
Ιδιαίτερη σημασία δίνει στην απόφαση αποχώρησης 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία, λίγες ημέρες μετά την κριτική που άσκησε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς στον πόλεμο. Κατά τον Bremmer, αυτή η κίνηση λειτούργησε ως προειδοποίηση προς την Ευρώπη ότι η Ουάσιγκτον μπορεί πλέον να χρησιμοποιεί την ασφάλεια ως εργαλείο πολιτικής πίεσης.
Αυτό, σημειώνει, ενισχύει την ιδέα μιας ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής πιο ανεξάρτητης από το ΝΑΤΟ. Ο φόβος που διαχέεται στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι μακροπρόθεσμα ο Τραμπ μπορεί να επιδιώξει ακόμη και μια στρατηγική συνεννόηση με τη Ρωσία.
Σε αυτό το σημείο ο Bremmer συνδέει τη Μέση Ανατολή με την Ουκρανία: ο Πούτιν, εκτιμά, έχει κίνητρο να συνεχίσει τον πόλεμο, ελπίζοντας ότι μια αποδυναμωμένη ή διαιρεμένη Δύση θα του επιτρέψει να κερδίσει στρατηγικό χρόνο και χώρο.
Σοκ στις ασιατικές οικονομίες
Το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο αφορά την Ασία. Η de facto διακοπή της λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ προκαλεί σοβαρό ενεργειακό και οικονομικό σοκ στις ασιατικές οικονομίες, κυρίως στην Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Ταϊβάν. Όμως, σε αντίθεση με την Ευρώπη, οι ασιατικές σύμμαχοι των ΗΠΑ δεν διαθέτουν ούτε θεσμούς αντίστοιχους της ΕΕ ούτε μια «ασιατική εκδοχή του ΝΑΤΟ». Άρα έχουν πολύ μικρότερα περιθώρια στρατηγικής αυτονόμησης.
Ταυτόχρονα, η Κίνα εμφανίζεται ως ο μεγάλος μακροπρόθεσμος ωφελημένος της κρίσης. Ο Bremmer παρουσιάζει τον Σι Τζινπίνγκ ως ηγέτη που αποφεύγει την επιθετική κλιμάκωση, εκμεταλλευόμενος όμως τη στρατηγική αποσταθεροποίηση που προκαλούν Τραμπ και Πούτιν.
Το Πεκίνο, υποστηρίζει, ακολουθεί πιο ψυχρή και υπομονετική στρατηγική: επιδιώκει συμφωνία με τις ΗΠΑ για την Ταϊβάν, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει το παγκόσμιο οικονομικό του αποτύπωμα. Ο Bremmer αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ο Τραμπ να δεχθεί ακόμη και μια έμμεση κινεζική «κόκκινη γραμμή» για την Ταϊβάν, εάν αυτό συνοδευτεί από μεγάλες κινεζικές αγορές αμερικανικών προϊόντων.
Το ενεργειακό σκέλος
Ιδιαίτερο βάρος δίνει και στο ενεργειακό σκέλος. Ο πόλεμος, σημειώνει, απέδειξε πόσο εύκολα μπορούν να παραλύσουν κρίσιμα choke points του παγκόσμιου εμπορίου, όπως τα Στενά του Ορμούζ, το Bab el-Mandab ή ακόμη και τα Στενά της Μαλάκκας. Αυτό αυξάνει μακροπρόθεσμα τη γεωοικονομική αξία της ενεργειακής μετάβασης.
Εδώ η Κίνα αποκτά στρατηγικό πλεονέκτημα: κυριαρχεί ήδη στις μπαταρίες, στα ηλεκτρικά οχήματα, στις πράσινες τεχνολογίες και στις κρίσιμες πρώτες ύλες που απαιτούνται για τη μετα-υδρογονανθρακική οικονομία. Έτσι, ενώ οι ΗΠΑ επωφελούνται βραχυπρόθεσμα από την άνοδο των τιμών ενέργειας ως μεγάλος παραγωγός υδρογονανθράκων, η Κίνα αποκτά μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο στρατηγικό βάθος.
Η τελική εκτίμηση του Bremmer είναι σαφής: ο πόλεμος με το Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη περιφερειακή κρίση. Είναι το γεγονός που επιταχύνει τη μετάβαση από τη μεταψυχροπολεμική τάξη σε έναν πιο κατακερματισμένο, πολυκεντρικό και ασταθή κόσμο, όπου οι συμμαχίες γίνονται πιο ρευστές, η ενεργειακή ασφάλεια επιστρέφει στον πυρήνα της γεωπολιτικής και η αμερικανική ηγεμονία παύει να θεωρείται δεδομένη.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου