Η διεξαγωγή της Διεθνούς Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου δικαίως βρίσκεται στην κορυφή της επικαιρότητας, καθώς θεωρείται -και οφθαλμοφανώς είναι- ένα από τα σημαντικότερα διεθνή φόρουμ για θέματα άμυνας και γεωπολιτικής. Οι ανώτατου επιπέδου συμμετοχές διαχρονικά, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Από το απόγειο του Ψυχρού Πολέμου το 1963 που ξεκίνησε, μέχρι σήμερα, δίνει τον τόνο στις διεθνείς εξελίξεις.
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου Ανατολής-Δύσης, η διάσκεψη έχει διευθυνθεί και θεματικά και γεωγραφικά (σ.σ. επικεντρωνόταν κυρίως στο ευρωατλαντικό πλαίσιο), ενώ η φετινή διοργάνωση έχει κρίσιμη σημασία. Η πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη αμφισβητώντας σταθερές δεκαετιών του διεθνούς συστήματος. Βασικό ερώτημα είναι η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, με τις ΗΠΑ λιγότερο παρούσες και τη βασική ευθύνη να περνά σε αμιγώς ευρωπαϊκά χέρια.
Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν έχει ολοκληρωθεί, ενώ ο τρόπος που θα εξελιχθούν οι σχέσεις της ενωμένης Ευρώπης με τη Ρωσική Ομοσπονδία, προφανώς θα καθορίσει τις νέες ισορροπίες στη Γηραιά Ήπειρο. Ήταν το 2007 στο Μόναχο όταν ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν είχε εξαπολύσει επίθεση στην αμερικανική πολιτική που παρέπεμπε σε μονοπολικό διεθνές σύστημα, εγκαινιάζοντας την περίοδο ρωσικής αντίδρασης με την Ουκρανία στο επίκεντρο. Όλα έδειχναν ότι η ενσωμάτωσή της στο ΝΑΤΟ, μετά τις Βαλτικές Δημοκρατίες, ήταν ο νέος κεντρικός δυτικός στόχος.
Το 2014, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, η διάσκεψη γίνεται κεντρικό φόρουμ αντιπαράθεσης Δύσης–Μόσχας. Τα χρόνια που ακολούθησαν δεν πάτησε καμιά πλευρά το φρένο. Τον Φεβρουάριο του 2022 -και- από το Μόναχο εκπέμφθηκε η προειδοποίηση ότι έρχεται πόλεμος. Έτσι κι έγινε. Πλέον, η διάσκεψη έχει μετατραπεί σε φόρουμ συντονισμού της δυτικής στήριξης στην Ουκρανία. Με την Αμερική του Τραμπ όμως, να έχει αλλάξει τα δεδομένα εκ θεμελίων…
Ο καιρός που η Ευρώπη σήκωνε το κεφάλι με τις αμερικανικές πλάτες έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Αυτό είναι το μήνυμα που εκπέμπουν οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ. Ακόμα κι αν επανέλθουν οι Δημοκρατικοί στην εξουσία, δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς δραματικές αλλαγές στην ουσία της πολιτικής. Πέραν αυτών στο ύφος, που δεν είναι άνευ σημασίας.
Παρά τη σύγκρουση, η ουσιαστική διαφορά με τους Ρεπουμπλικάνος σε ζητήματα υψηλής στρατηγικής είναι μικρότερη από αυτή που φαντάζονται πολλοί. Για παράδειγμα, αμφότεροι αναγνωρίζουν ως πραγματικό γεωπολιτικό ανταγωνιστή την Κίνα και επιθυμούν να έχουν τη Ρωσία στο πλευρό τους για την αντιμετώπιση της πρόκλησης. Παράλληλα, θα απέτρεπαν την υλοποίηση του βασικού εφιαλτικού γεωπολιτικού σεναρίου της στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα σε δυο μεγάλες δυνάμεις της Ευρασίας.
Ρεπουμπλικάνοι και Δημοκρατικοί δεν έχουν απομακρυνθεί από την αγγλοσαξονική γεωπολιτική σχολή των Μακίντερ, Σπάικμαν, Μάχαν κ.λπ. Απλά οι Δημοκρατικοί πήγαν ένα βήμα παραπέρα. Προσπάθησαν να πετύχουν καθεστωτική αλλαγή στη Ρωσία προ της ευθυγράμμισης Ουάσινγκτον και Μόσχας, με κίνητρο όχι μόνο ιδεολογικού περιεχομένου υπολογισμούς.
Η περιπέτεια της Ουκρανίας εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο. Ενώ είναι στρατηγικό πρόβλημα για την Ευρώπη, για τον πλανητικό ανταγωνισμό των πραγματικά ισχυρών είναι τακτικής φύσεως ζήτημα. Οι Αμερικανοί πετυχαίνουν την τριβή-αποδυνάμωση της Ρωσίας, οι Κινέζοι επίσης επωφελούνται πολλαπλώς από την αναγκαστική προτεραιότητα του δυτικού μετώπου για τη Μόσχα.
Η Ουάσινγκτον υπό ρεπουμπλικανική ηγεσία αντιλαμβάνεται την ανάγκη τερματισμού του πολέμου, καθώς δεν επιθυμεί την εμβάθυνση της εξάρτησης της Μόσχας από το Πεκίνο και φοβάται μην πάρει μόνιμα χαρακτηριστικά. Μόνο εύκολο δεν είναι όμως να πουλήσουν οι ΗΠΑ αυτόν το νέο στόχο στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλάζοντας στην πορεία το μήνυμα που εξέπεμπαν οι ΗΠΑ με Δημοκρατικό πρόεδρο.
Κάπου εδώ βρισκόμαστε. Οι αναταράξεις είναι ισχυρές και ο χρόνος αλλαγής κυβερνήσεων στη Γηραιά Ήπειρο, θα καθορίσει πιθανώς το χρονικό σημείο ισορροπίας που θα οδηγήσει στην τελική απεμπλοκή από τον πόλεμο. Στο μεταξύ ας παρακολουθήσουμε τις… χαριτωμένες ανταλλαγές απόψεων ανάμεσα στους ηγέτες. Να διαπιστώνουν ότι η εποχή της βασισμένης σε κανόνες «διεθνούς τάξης» (rules based order) έχει λάβει τέλος…
Επίσης να διαπιστώνεται, μετά από πολλές αμφιβολίες, ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν την Ευρώπη. Απλά θα επιβάλουν την ανάληψη των ευθυνών για την ασφάλεια -και το κόστος που συνεπάγεται- από τους Ευρωπαίους. Η επίτευξη όμως αυξημένων επιπέδων «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης θα ανοίξει εκ νέου συζητήσεις που θεωρούσαμε ότι είχαν ενταφιαστεί οριστικά στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.
Πόσο αποσταθεροποιητικό είναι το μέγεθος μιας ενωμένης Γερμανίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια; Πώς θα υπάρξει αυτόνομη ευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα; Πώς θα αποτραπεί η Γερμανία από το να αναζητήσει την δική της πυρηνική επιλογή; Κι αν σήμερα ξορκίζει τις ανησυχίες με ηγεσίες τύπου Μερτς, θα συμβεί άραγε το ίδιο εάν στα πράγματα βρεθούν πιο δεξιά εθνικιστικά κόμματα που παραμονεύουν;
Το «μικρό Γαλατικό χωριό» εν μέσω γενικευμένου χάους
Πού καταλήγει όλο αυτό; Ότι αυτό είναι το περιβάλλον στο οποίο καλείται η Ελλάδα να επιβιώσει. Εξισορροπώντας αντίρροπες δυνάμεις και έχοντας μια αναθεωρητική χώρα για γείτονα που δεν έχει κρύψει ποτέ τις προθέσεις – επιδιώξεις της. Μόνο ανόητοι ή πολιτικά ιδιοτελείς παριστάνουν πως δεν καταλαβαίνουν.
Ό,τι και να λέγεται στο πλαίσιο της πολιτικής ρητορικής, δυστυχώς η χώρα δε διαθέτει στρατηγική. Απλώς αντιδρά σε εξωτερικά ερεθίσματα. Για λόγους πολιτικής επικοινωνίας διακηρύσσεται ότι όλα πηγαίνουν καλά, με τη χώρα να αναλαμβάνει «ρόλους». Πραγματικούς και φανταστικούς. Καλό θα ήταν, επιτέλους, το πολιτικό σύστημα να αντιληφθεί ότι οι αναταράξεις του διεθνούς περιβάλλοντος μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες ανατροπές και πως οι βεβαιότητες απλά δεν υπάρχουν.
Παρατηρώντας τη συμπεριφορά των κρατών, υπάρχουν μερικά γενικά χαρακτηριστικά που χρήζουν επισήμανσης και προσαρμογής στην ελλαδική περίπτωση. Εάν μας ενδιαφέρει η ελληνική ασφάλεια και δεν έχουμε πέσει θύμα της διακηρυκτικής μας φρενίτιδας:
>Όλοι διαθέτουν συμμάχους.
>Η συμμαχική σχέση είναι πάντα αποτέλεσμα κοινών συμφερόντων.
>Όλοι οι επιμέρους σύμμαχοι όμως έχουν σχέσεις με όλους και συμφέροντα που καθιστούν αδύνατη μια πολιτικής απόλυτα συμβατή με το δικό μας εθνικό συμφέρον.
>Αυτές οι επιμέρους προσαρμογές επιβάλουν προσεκτικές και εξ ορισμού επισφαλείς, άρα μεταβαλλόμενες και δυναμικά εξελισσόμενες εξισορροπήσεις.
Το ίδιο καλείται να κάνει και η Ελλάδα. Ο δυτικός της προσανατολισμός είναι θεμελιώδης βάση. Η πολύ στενή σχέση με τις ΗΠΑ πρέπει να εξισορροπηθεί με την ανάγκη τήρησης ισορροπιών τόσο με Ρωσία – Κίνα όσο και με χώρες που αποκαλούνται στην ελληνική ρητορική «στρατηγικοί σύμμαχοι» (π.χ. Ισραήλ, Αίγυπτος, ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία κ.λπ.).
Εάν αυτό δεν επιτευχθεί, τότε οι σχέσεις όλων αυτών των στρατηγικών συμμάχων, π.χ. με την Τουρκία που εξ ορισμού αντιπροσωπεύει την κύρια απειλή εθνικής ασφαλείας για εμάς, θα μπορούσαν να λάβουν και ανθελληνικό προσανατολισμό! Από αυτή την οπτική δεν εξαιρούνται ούτε οι ΗΠΑ. Ενδεχομένως κυρίως αυτές… εξαιτίας της δικής τους ανάγκης εξισορρόπησης ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία για την εξυπηρέτηση των αμερικανικών συμφερόντων.
Αυτός είναι ο σκοπός των εξισορροπήσεων. Το να είναι όλοι ικανοποιημένοι είναι απλώς ουτοπικό. Απόλυτα ανέφικτο. Αυτός είναι και ο σκοπός των ιεραρχήσεων που απαιτούνται στην Αθήνα, οι οποίες δεν πρέπει να γίνονται με ιδεολογικά γυαλιά. Βέβαια, η σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ δε διστάζει να κόβει Γόρδιους Δεσμούς με πρωτοφανή αποφασιστικότητα και κυνισμό. Αυτός είναι ο κίνδυνος για την προάσπιση των νομίμων ελληνικών συμφερόντων. Των κυριαρχικών δικαιωμάτων, ή ακόμα και αυτή καθαυτής της κυριαρχίας της χώρας.
Ιδιαίτερα σε μια εποχή που το «νομίμων», το οποίο παγίως συνοδεύει την ελληνική επιχειρηματολογία έχει καταφανώς σταματήσει να συγκινεί. Άρα και η απειλή είναι πλέον πιο άμεση. Αφέλειες, παθογένειες και ψευδαισθήσεις του παρελθόντος -και εν πολλοίς του παρόντος- μπορούν να αποδειχθούν καταστροφικές.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου