Στέλλα Κυβέλου
Η εν εξελίξει συζήτηση γύρω από πληροφορίες ότι η Τουρκία εξετάζει την ψήφιση νόμου ο οποίος θα ενσωματώνει μονομερώς ελληνικά νησιά ή θα κατανέμει θαλάσσιες ζώνες με βάση τις δικές της ερμηνείες, αντιμετωπίστηκε από αρκετούς με έναν μάλλον καθησυχαστικό νομικισμό: «δεν παράγει διεθνή έννομα αποτελέσματα», «δεν αλλάζει τίποτε», «είναι απλώς εσωτερικός νόμος».
Τυπικώς, αυτό είναι ορθό. Ένας εθνικός νόμος δεν μπορεί να τροποποιήσει διεθνείς συνθήκες, ούτε να μεταβάλει κυριαρχία ή κυριαρχικά δικαιώματα άλλης κρατικής οντότητας. Το Διεθνές Δίκαιο δεν αναγνωρίζει μονομερείς αναθεωρήσεις ορίων κρατικής επικράτειας μέσω κοινοβουλευτικών πράξεων. Συνεπώς, η ελληνική κυριαρχία δεν αίρεται όταν ένα ξένο κοινοβούλιο ψηφίζει κάτι διαφορετικό.
Στο σημείο όμως αυτό τελειώνει η νομική απλούστευση και αρχίζει η γεωπολιτική πραγματικότητα.
Διότι ένα κράτος δεν λειτουργεί μόνο στο διεθνές επίπεδο. Λειτουργεί και στο εσωτερικό του. Και εκεί, το εσωτερικό δίκαιο έχει ουσιαστική, απολύτως δεσμευτική, υλική και επιχειρησιακή ισχύ. Δεσμεύει τις κρατικές αρχές, το στρατό, την δημόσια διοίκηση, την δικαστική εξουσία, τους πολίτες και τους οικονομικούς δρώντες.
Αυτό σημαίνει ότι ένας τέτοιος νόμος, ακόμη και αν στερείται διεθνούς νομιμότητας, μπορεί να αποτελέσει μηχανισμό παραγωγής τετελεσμένων. Η ιστορία είναι πλήρης παραδειγμάτων όπου η εσωτερική νομοθεσία εργαλειοποιήθηκε προς άσκηση εξωτερικής πολιτικής και δημιουργία στρατηγικής κλιμάκωσης. Οι μονομερείς χαρτογραφήσεις, οι διοικητικές πράξεις, οι άδειες ερευνών, οι εθνικές νομοθεσίες περί «γαλάζιας πατρίδας», ακόμη και οι εσωτερικές διοικητικές ανακηρύξεις, δεν αποτελούν «αθώες» νομικές λεπτομέρειες. Αποτελούν σταδιακή στρατηγική κατασκευή κρατικής πρακτικής και πολιτικής βούλησης.
Αν, επί παραδείγματι, η Τουρκία θεσπίσει νόμο ο οποίος θεωρεί ορισμένα ελληνικά νησιά ως τουρκικά ή μάλλον ενταγμένα σε θαλάσσια περιοχή τουρκικής δικαιοδοσίας, τότε:οι τουρκικές αρχές θα υποχρεούνται να ενεργούν βάσει αυτού του νόμου,
ο στρατός και το λιμενικό θα αποκτήσουν εσωτερική «νομική βάση» για επιχειρησιακές κινήσεις,
τουρκικές εταιρείες θα μπορούν να διεκδικούν άδειες, έρευνες ή οικονομικές δραστηριότητες,
Τούρκοι πολίτες θα θεωρούν ότι ασκούν δικαιώματα τα οποία το κράτος τους αναγνωρίζει,
ξένοι επενδυτές ή πολίτες θα εκτίθενται σε πιέσεις, κυρώσεις ή απαγορεύσεις εφόσον βρεθούν υπό τουρκική δικαιοδοσία.
Το διακύβευμα, λοιπόν, δεν είναι αν ένας τέτοιος νόμος «παράγει διεθνές δίκαιο». Προφανώς αυτό δεν είναι δυνατό. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι παράγει πολιτική συμπεριφορά σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο, παράγει διοικητικές πρακτικές και ευλόγως πιθανές επιχειρησιακές ενέργειες.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη παρερμηνεία ενός μέρους της ελληνικής δημόσιας συζήτησης: η αντίληψη ότι το Διεθνές Δίκαιο λειτουργεί αυτομάτως ως μηχανισμός αποτροπής δεν είναι αληθής. Το Διεθνές Δίκαιο δεν διαθέτει αυτόματη αστυνομική ισχύ. Η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από συσχετισμούς ισχύος, πολιτική βούληση, συμμαχίες, αποτροπή και διεθνή κινητοποίηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να επικρατήσει πανικός ή να υιοθετηθεί πολεμική ρητορική από την Ελλάδα. Σημαίνει όμως ότι απαιτείται σοβαρότητα και εγρήγορση. Διότι η μετατροπή αναθεωρητικών διεκδικήσεων σε εσωτερικό θεσμικό δόγμα αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη για την Ελλάδα, ποιοτική κλιμάκωση.
Είναι αλήθεια ότι η Άγκυρα ακολουθεί εδώ και χρόνια μια στρατηγική σταδιακής κανονικοποίησης των διεκδικήσεών της: από την απλή ρητορική στους χάρτες, από τους χάρτες στα μνημόνια, από τα μνημόνια στις διοικητικές πράξεις και από εκεί στην πλήρη θεσμική ενσωμάτωση στο εσωτερικό δίκαιο. Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, γνωρίζουμε πλέον οτι αποτελεί απόπειρα δημιουργίας παράλληλης γεωγραφικής νομιμοποίησης και de facto οριοθέτησης.
Kατά συνέπεια, η ελληνική απόκριση δεν μπορεί να περιορίζεται σε νομικές κοινοτοπίες του τύπου «δεν παράγονται έννομα αποτελέσματα». Οφείλει να συνδυάζει διεθνή κινητοποίηση, στρατηγική αποτροπή, θεσμική ετοιμότητα και πλήρως ενεργητική θαλάσσια πολιτική. Τα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια όπως επιβάλλει η σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία, η σαφής άσκηση δικαιοδοσίας μέσω ανακήρυξης ΑΟΖ όπου αυτό δεν έχει πραγματοποιηθεί, η όσο το δυνατόν ταχύτερη χαρτογράφηση, η κρατική παρουσία στην νησιωτική Ελλάδα και η ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών πολιτικών ασφάλειας και θαλάσσιας διακυβέρνησης αποκτούν πλέον κρίσιμη γεωπολιτική αξία.
Στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, οι χάρτες, οι νόμοι και οι διοικητικές πράξεις δεν αποτελούν ουδέτερα τεχνικά κείμενα. Αποτελούν τόσο εργαλεία ήπιας ισχύος όσο και de facto παρουσίας και ενεργοποίησης επί του πεδίου.
Ενδεχόμενη υποτίμηση της σημασίας τους μπορεί να οδηγήσει σε τραυματική συνειδητοποίηση της πραγματική τους βαρύτητας, όταν αυτά έχουν ήδη αρχίσει να παράγουν τετελεσμένα
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου