Η Τουρκία δεν διαμορφώνει τις εξελίξεις, τις ακολουθεί. Τι κρύβει το σόου στα Κατεχόμενα.

του Κώστα Σαρικά
Η εικόνα με τα έξι τουρκικά F-16 να προσεγγίζουν το αεροδρόμιο της Τύμπου στα κατεχόμενα, να περνούν χαμηλά πάνω από τον διάδρομο και να εκτελούν επιδεικτικούς ελιγμούς μπροστά στις κάμερες των τουρκικών μέσων, στήθηκε για να εκπέμψει ισχύ. Στην πραγματικότητα, όμως, αποκάλυψε αμηχανία, εκνευρισμό και καθυστερημένα αντανακλαστικά από την Άγκυρα.

Η Τουρκία επιχείρησε να εμφανιστεί ως ο απόλυτος ρυθμιστής των εξελίξεων στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Όμως το σόου στα κατεχόμενα ήρθε ως σπασμωδική αντίδραση. Ήρθε μία εβδομάδα μετά τη μεταστάθμευση των ελληνικών μαχητικών F-16 στην Πάφο και την αποστολή των φρεγατών «ΚΙΜΩΝ» και «ΨΑΡΑ» στην Κύπρο, σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η Μεγαλόνησος αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη γεωστρατηγική σημασία για την ασφάλεια της περιοχής. Ακόμα και η επιλογή των έξι μαχητικών δείχνει ότι η Τουρκία επιχειρεί να αντιπαραβάλλει αριθμητική υπεροχή σε μια άνευ ουσίας λογική αντίδρασης.

Η Άγκυρα δείχνει να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να σπεύδει εκ των υστέρων να απαντήσει με κινήσεις εντυπωσιασμού, χωρίς όμως να μπορεί να ανατρέψει το νέο περιβάλλον που ήδη διαμορφώνεται.

Σόου στα κατεχόμενα με οπλισμένα F-16

Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν τη μεταστάθμευση των μαχητικών ως «ιστορική στιγμή» για το κατοχικό καθεστώς. Περιέγραψαν τα F-16 να πετούν στους αιθέρες της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου», να προσεγγίζουν το αεροδρόμιο Ερτζάν και να εκτελούν «πτήση χαιρετισμού» πάνω από τον διάδρομο προσγείωσης, ενώ τόνιζαν ότι όλα τα τουρκικά μαχητικά ήταν οπλισμένα με αντιαεροπορικούς πυραύλους.

Η εικόνα ήταν προσεκτικά σκηνοθετημένη. Στόχος της Άγκυρας ήταν να στείλει μήνυμα στρατιωτικής παρουσίας, πολιτικής επιβολής και επιχειρησιακής ετοιμότητας. Στην ουσία, όμως, η κίνηση αυτή είχε περισσότερο χαρακτήρα επικοινωνιακής επίδειξης παρά ουσιαστικής στρατηγικής μεταβολής.

Γιατί η Τουρκία δεν εισήγαγε νέα δεδομένα. Αντιθέτως, έσπευσε να αντιδράσει σε δεδομένα που είχαν ήδη δημιουργηθεί από άλλους. Η ελληνική αεροναυτική παρουσία στην Κύπρο, η ευρωπαϊκή κινητικότητα και η συνολική αναβάθμιση της σημασίας της Μεγαλονήσου στην εξίσωση ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου έχουν ήδη αλλάξει το πλαίσιο.

Ετεροχρονισμένη αντίδραση της Άγκυρας

Η ουσία της τουρκικής κίνησης βρίσκεται ακριβώς στον χρόνο που εκδηλώθηκε. Δεν αποτέλεσε αιφνιδιασμό. Αντίθετα, ήρθε ως απάντηση στην ταχύτατη ελληνική αντίδραση για την ενίσχυση της Κύπρου και στο νέο πλέγμα επιτήρησης και αεράμυνας που έχει αναπτυχθεί στην περιοχή.

Η Άγκυρα επιχειρεί να δείξει ότι εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει άμεσα στην Κύπρο και να επιβάλλει τη δική της ισχύ. Όμως αυτή η ανάγκη να το αποδείξει φανερώνει ακριβώς το πρόβλημά της. Όταν μια δύναμη αναγκάζεται να στήσει τηλεοπτικό σόου για να υπενθυμίσει ότι είναι παρούσα, σημαίνει ότι αισθάνεται πως το στρατηγικό περιβάλλον γύρω της αλλάζει χωρίς η ίδια να το ελέγχει πλήρως.

Η ελληνική μεταστάθμευση στην Πάφο και η αποστολή των φρεγατών «ΚΙΜΩΝ» και «ΨΑΡΑ» δεν είχαν μόνο επιχειρησιακή σημασία. Είχαν και σαφή γεωπολιτική βαρύτητα. Κατέδειξαν ότι η Ελλάδα μπορεί να κινηθεί άμεσα, συντονισμένα και με αποφασιστικότητα, ενώ η Κύπρος παύει να εμφανίζεται ως απομονωμένος κρίκος και καθίσταται μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος ασφάλειας με ευρωπαϊκή διάσταση.

Αυξημένη επιφυλακή και υψηλό ρίσκο στον αέρα

Όπως εκτιμούν αεροπορικοί αναλυτές, η τουρκική ενέργεια δεν συνιστά απλώς μια ακόμη προκλητική κίνηση, αλλά μια ενέργεια που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή αναστάτωση τόσο εντός όσο και εκτός της Συμμαχίας σε πολύ σύντομο χρόνο.

Την ίδια στιγμή, η Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται σε καθεστώς αυξημένης ετοιμότητας. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, έχει αυξηθεί το επίπεδο επιφυλακής των αντιαεροπορικών συστημάτων, ενώ έχει ενισχυθεί και η επικουρική δύναμη που έχει αναπτυχθεί από ευρωπαϊκές χώρες με αποστολή την αναχαίτιση κάθε ίχνους που πετά χωρίς σχέδιο πτήσης και χωρίς να ελέγχεται από τον ενιαίο μηχανισμό επιτήρησης και αναχαίτισης ύποπτων εναέριων στόχων.

Αυτό σημαίνει ότι το περιβάλλον ασφαλείας στην περιοχή είναι πολύ πιο ευαίσθητο από όσο σε προηγούμενες φάσεις έντασης. Δεν πρόκειται για μια περίοδο συνήθους επιτήρησης, αλλά για μια συγκυρία αυξημένης επιχειρησιακής εγρήγορσης, με αεράμυνα, αισθητήρες, συστήματα επιτήρησης και δυνάμεις αναχαίτισης σε ανώτερο επίπεδο ετοιμότητας.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, κάθε επιδεικτική πτήση που δεν εντάσσεται σε σαφή μηχανισμό συντονισμού και ελέγχου ανεβάζει κατακόρυφα το ρίσκο λανθασμένου υπολογισμού και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Η ενίσχυση της κατοχής και οι κίνδυνοι κλιμάκωσης

Όπως εκτιμούν αεροπορικοί αναλυτές, η αποστολή στρατιωτικών μέσων και ειδικά μαχητικών αεροσκαφών σε κατεχόμενο έδαφος δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή χειρονομία εντυπωσιασμού. Αντιθέτως, συνιστά περαιτέρω ενίσχυση της στρατιωτικής κατοχής και αύξηση των παράνομων μέσων που διατηρεί η Τουρκία στην περιοχή.

Η συγκεκριμένη κίνηση κρύβει επιπλέον και σοβαρούς κινδύνους. Σε ένα περιβάλλον αυξημένης επιφυλακής, οποιαδήποτε πτήση που δεν εντάσσεται σε συγκεκριμένο πλαίσιο ελέγχου κρύβει τον κίνδυνο να θεωρηθεί απειλή από τα αντιαεροπορικά συστήματα που βρίσκονται σε ετοιμότητα στην περιοχή.

Γι’ αυτό και η τουρκική φιέστα στα κατεχόμενα δεν αξιολογείται μόνο ως πρόκληση, αλλά και ως ενέργεια που μπορεί να παραγάγει αστάθεια σε μια ήδη επιβαρυμένη γεωπολιτικά και επιχειρησιακά συγκυρία.

Πρόκληση χωρίς σαφές στρατηγικό αποτύπωμα

Η τουρκική ενέργεια χαρακτηρίζεται και από ένα ακόμη στοιχείο. Δεν έχει ξεκάθαρο στρατηγικό αποτέλεσμα και δεν αλλάζει τους όρους του πεδίου. Δεν ανατρέπει την ελληνική και ευρωπαϊκή κινητοποίηση υπέρ της Κύπρου και δεν δημιουργεί νέο συσχετισμό ισχύος.

Αντιθέτως, όπως σημειώνουν αναλυτές, πρόκειται για μια πρόκληση με αδιευκρίνιστο επιχειρησιακό και πολιτικό περιεχόμενο. Η επίκληση της ανάγκης «στήριξης» του κατοχικού καθεστώτος δεν μπορεί να νομιμοποιήσει τη μεταφορά στρατιωτικών μέσων ούτε να αλλάξει το νομικό και πολιτικό πλαίσιο που ισχύει για τα κατεχόμενα.

Η κίνηση αυτή ενισχύει την ένταση, χωρίς να παράγει ουσιαστικό όφελος για την τουρκική πλευρά. Αντί να εμφανίσει την Άγκυρα ως κυρίαρχο του παιχνιδιού, επιβεβαιώνει ότι ενεργεί υπό πίεση και με στόχο κυρίως τις εντυπώσεις.

Όπως εκτιμά η Αθήνα, περιορίζεται ο βαθμός ελευθερίας της Άγκυρας

Στην Αθήνα εκτιμούν ότι η τουρκική αντίδραση είναι αποτέλεσμα αιφνιδιασμού και εκνευρισμού. Η αποστολή ελληνικών αεροναυτικών δυνάμεων σε συνδυασμό με την κινητοποίηση και άλλων ευρωπαϊκών δυνάμεων γύρω από την Κύπρο δημιουργεί ένα νέο σκηνικό στην Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο η Άγκυρα δυσκολεύεται να διαχειριστεί.

Σύμφωνα με την ίδια εκτίμηση, η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι μειώνονται οι βαθμοί ελευθερίας της στην περιοχή, την ώρα που αυξάνεται η γεωπολιτική σημασία της Κύπρου και αναδεικνύονται στην πράξη οι στρατιωτικές δυνατότητες της Αθήνας να ενισχύσει άμεσα τη Μεγαλόνησο.

Αυτή είναι και η βαθύτερη αιτία του εκνευρισμού της Άγκυρας. Όχι μόνο η ελληνική παρουσία στην Πάφο και στην κυπριακή θαλάσσια περιοχή, αλλά κυρίως το γεγονός ότι η Κύπρος αποκτά αναβαθμισμένο ρόλο στο ευρύτερο ευρωπαϊκό και περιφερειακό σύστημα ασφάλειας.

Η Ελλάδα και η Κύπρος στέλνουν το πραγματικό μήνυμα

Την ώρα που η Τουρκία επιλέγει την εικόνα, η Αθήνα και η Λευκωσία εκπέμπουν κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: μήνυμα αποφασιστικότητας, συντονισμού και αποτροπής.

Η μεταστάθμευση ελληνικών μαχητικών στην Πάφο, η παρουσία των φρεγατών «ΚΙΜΩΝ» και «ΨΑΡΑ» και η ενίσχυση του συνολικού πλαισίου επιτήρησης γύρω από την Κύπρο δεν αποτελούν κινήσεις εντυπωσιασμού αλλά απάντηση σε ένα περιβάλλον πραγματικής απειλής, σε μια περιοχή όπου οι εξελίξεις μπορούν να μεταβληθούν ταχύτατα και όπου η προστασία της Μεγαλονήσου αποκτά χαρακτήρα πολύ ευρύτερο από το στενό ελληνοκυπριακό πλαίσιο.

Η Ελλάδα δείχνει ότι διαθέτει και τη βούληση και την ικανότητα να ενισχύσει άμεσα την Κύπρο. Η Κύπρος δείχνει ότι δεν αποτελεί πια έναν αδύναμο κρίκο. Και η Ευρώπη αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι η ασφάλεια της Μεγαλονήσου είναι μέρος της συνολικής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία δεν διαμορφώνει τις εξελίξεις, τις ακολουθεί

Το βασικό συμπέρασμα από το νέο τουρκικό σόου στα κατεχόμενα είναι σαφές. Η Άγκυρα δεν εμφανίζεται ως δύναμη που επιβάλλει την ατζέντα. Εμφανίζεται ως δύναμη που σπεύδει να μην μείνει εκτός ατζέντας.

Μπορεί να στέλνει F-16 στο αεροδρόμιο της Τύμπου. Μπορεί να οργανώνει «πτήσεις χαιρετισμού» και να συνοδεύει τη φιέστα με βαρύγδουπες διατυπώσεις περί ασφάλειας του ψευδοκράτους. Όμως δεν μπορεί να κρύψει ότι η κίνησή της ήταν ετεροχρονισμένη, σπασμωδική και αποκαλυπτική του εκνευρισμού της.

Γιατί το πραγματικό στρατηγικό μήνυμα των τελευταίων ημερών δεν εκπέμπεται από τα επιδεικτικά περάσματα πάνω από το Ερτζάν. Εκπέμπεται από την αναβάθμιση του ρόλου της Κύπρου, από την άμεση ελληνική αντίδραση, από την αυξημένη ευρωπαϊκή ετοιμότητα και από το γεγονός ότι η Ανατολική Μεσόγειος μπαίνει σε νέα φάση.

Και σε αυτή τη νέα φάση, η Τουρκία δείχνει να μην καθορίζει τις εξελίξεις. Δείχνει να τις ακολουθεί και τελικά να μένει στο περιθώριο.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.