Πώς βλέπει η Τουρκία του Ερντογάν τον πόλεμο στο Ιράν.

Γιώργος Σκαφιδάς
Κάθε κρίση είναι και μια ευκαιρία, λένε όσοι θέλουν να βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ακόμη κι αυτοί δεν θα προτιμούσαν να είχαν αποφύγει πολλές από εκείνες τις κρίσεις που εκ των υστέρων εξωραΐζονται ως ευκαιρίες.

Τούρκοι και Άραβες δεν ήθελαν τον πόλεμο που ξέσπασε όταν Αμερικανοί και Ισραηλινοί επιτέθηκαν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Αφού όμως δεν κατάφεραν να τον αποτρέψουν, τώρα καλούνται να προσαρμοστούν και – ει δυνατόν – να αποκομίσουν οφέλη, ενισχύοντας τη δική τους θέση ενόψει της όποιας επόμενης μέρας στην περιοχή.

Το τουρκοαραβικό μέτωπο δεν ήταν ποτέ του αρραγές έναντι του Ιράν. Από τους Άραβες του Κόλπου άλλοι όπως το Ομάν και το Κατάρ ήταν πιο κοντά στην Τεχεράνη· και άλλοι περισσότερο μακριά από αυτήν όπως για παράδειγμα τα Εμιράτα (που εντάχθηκαν στις Συμφωνίες του Αβραάμ εξομαλύνοντας τις σχέσεις τους με το Ισραήλ και είχαν εδαφικές διενέξεις με το Ιράν για την κυριότητα σειράς νησιών στο Ορμούζ).

Όσο για την Τουρκία του σουνίτη Ερντογάν, εκείνη είχε με το σιιτικό Ιράν μια σχέση που ακροβατούσε μεταξύ συνεργασίας (Halkbank) και ανταγωνισμού. Αμφότεροι, Αραβες και Τούρκοι, έβλεπαν βέβαια επί σειρά ετών το Ιράν ως ένα μάλλον ωφέλιμο και βολικό αντίβαρο στην ισχύ του Ισραήλ.

Τώρα ωστόσο που το Ιράν έχει υποστεί βαριά πλήγματα, κάποιοι μεταξύ των Αράβων (όχι όλοι) καλούν τις ΗΠΑ «να τελειώσουν τη δουλειά» συντρίβοντας το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς που τις περασμένες εβδομάδες τους έβαλε στο στόχαστρο ως συμμάχους και εταίρους των Αμερικανών.

Το εάν γίνεται πρακτικά αυτή η δουλειά όντως να τελειώσει είναι, βέβαια, εξαιρετικά αμφίβολο πια. Αντιθέτως, αυτό που πλέον φαντάζει περισσότερο πιθανό είναι ένα σενάριο ακόμη μεγαλύτερης διάχυσης του χάους στη Μέση Ανατολή, το οποίο όμως δεν θα συνέφερε ούτε στο ελάχιστο τις – προσανατολισμένες στο εμπόριο, στον τουρισμό και στην ενέργεια – αραβικές μοναρχίες του Κόλπου.

Τι σκέφτεται η Τουρκία για όλα αυτά;

Η Άγκυρα θα ήθελε, όπως προαναφέρθηκε, να είχε αποφευχθεί αυτός ο πόλεμος. Από την στιγμή ωστόσο που δεν κατάφερε να τον αποτρέψει (δεν ήταν άλλωστε στο χέρι της), τώρα επιχειρεί να τον διαχειριστεί, να τον εκμεταλλευτεί προς ίδιον όφελος (στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό) και – ει δυνατόν – να τον περιορίσει.

Όπως στην Ουκρανία, έτσι και στην περίπτωση του Ιράν, η Τουρκία επιχειρεί να διαδραματίσει διαμεσολαβητικό ρόλο, έναν ρόλο μέσα από τον οποίο όμως θα ενισχύει παράλληλα τη δική της διαπραγματευτική ισχύ και το δικό της προφίλ στα μάτια της διεθνούς κοινότητας. Στην περίπτωση του Ιράν μάλιστα, μέσα από αυτές τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες λέγεται ότι θα μπορούσε να αναδυθεί και ένα νέο «συμμαχικού» τύπου μπλοκ: εν προκειμένω με τη συμμετοχή της Τουρκίας, της Αιγύπτου, του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας.

Οι ΥΠΕΞ των εν λόγω χωρών είχαν σειρά επαφών με θέμα τον πόλεμο στο Ιράν. Το αν αυτές οι επαφές θα έχουν συνεχεία στο ίδιο τετραμερές πλαίσιο και με την ίδια ζέση έπειτα από αυτόν τον πόλεμο, είναι κάτι που μένει να φανεί.

Για την Τουρκία του Ερντογάν πάντως, τα πράγματα ήταν σε έναν βαθμό «ξεκάθαρα» ήδη πριν από αυτόν τον πόλεμο: Το Ισραήλ του Νετανιάχου ήταν ο μεγάλος ανταγωνιστής· και οι αραβικές ηγεσίες (του Σίσι στην Αίγυπτο, του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στη Σαουδική Αραβία και του Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) οι πρώην ανταγωνιστές τους οποία τώρα η Άγκυρα επαναπροσεγγίζει με διάθεση αποκατάστασης των δεσμών.

Το εν λόγω τουρκικό μοντέλο (επανα)προσέγγισης επί της ουσίας δεν έχει αλλάξει. Αντιθέτως, οι μεσανατολικές συρράξεις των τελευταίων ετών, πρώτα στη Γάζα και έπειτα στο Ιράν, μάλλον το ενισχύουν επαναβεβαιώνοντας τις τουρκικές διαθέσεις.

Από εκεί και πέρα ωστόσο, σε σχέση με το ίδιο το Ιράν και το μέλλον του, η Άγκυρα μάλλον δεν θα επιθυμούσε να δει το προσεχές διάστημα να γίνονται πράξη μεγάλες ανατροπές. Μια ιρανική κατάρρευση θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για εξελίξεις που θα αξιολογούνταν ως «αρνητικές» για την Τουρκία.

Ενδεικτικά, θα μπορούσαν να αναφερθούν ως τέτοιες η αναμόχλευση του Κουρδικού, η αναζωπύρωση του μεταναστευτικών/προσφυγικού, η αύξηση στις τιμές της ενέργειας και των λιπασμάτων, η διάρρηξη των εφοδιαστικών αλυσίδων, η περαιτέρω ενίσχυση της περιφερειακής θέσης του Ισραήλ κ.ά.

«Ιδανικά», εάν μπορούσε να επιλέξει, η τουρκική ηγεσία θα ήθελε ένα Ιράν το οποίο είναι σε έναν βαθμό αποδυναμωμένο μεν και διαχειρίσιμο, αλλά αρκούντως επικίνδυνο ως αντίπαλο δέος κυρίως στους Ισραηλινούς. Η πλευρά Ερντογάν θα ήθελε όμως και κάτι άλλο: ένα ΝΑΤΟ (απαλλαγμένο από τις ενδοσυμμαχικές διαφωνίες τις σχετικές με τα Στενά του Ορμούζ) το οποίο δεν θα προσέλθει στην επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής στην Αγκυρα βαθιά κλονισμένο…

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.