Θοδωρής Καλούδης
Η Τουρκία επιχειρεί να θέσει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ υπό τη δική της έγκριση. Το μήνυμα της Άγκυρας είναι ότι το καλώδιο δεν μπορεί να περάσει από θαλάσσιες περιοχές που διεκδικεί χωρίς την άδειά της. Το διεθνές δίκαιο, όμως, δεν της δίνει ένα τέτοιο γενικό δικαίωμα. Αναγνωρίζει τόσο τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών όσο και την ελευθερία τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων, με συγκεκριμένους κανόνες και υποχρεώσεις.
Η νέα τουρκική παρέμβαση για το Great Sea Interconnector αφορά κάτι ευρύτερο από τη διαδρομή ενός ηλεκτρικού καλωδίου. Η Άγκυρα επιδιώκει να αποκτήσει λόγο στις ενεργειακές συνδέσεις της Ανατολικής Μεσογείου και να καταστήσει τη συγκατάθεσή της προϋπόθεση για την υλοποίησή τους.
O επικεφαλής του τουρκικού Κέντρου Ερευνών Ναυτικού Δικαίου υποστήριξε ότι τμήματα της διαδρομής περνούν από περιοχές της τουρκικής υφαλοκρηπίδας. Με απλά λόγια, από τμήματα του θαλάσσιου βυθού στα οποία η Τουρκία θεωρεί ότι διαθέτει αποκλειστικά δικαιώματα.
Το πρώτο πρόβλημα είναι ότι η η εμφανιζόμενη ως “τουρκική υφαλοκρυπίδα” είναι ελληνική. Το γεγονός ότι η τουρκική διεκδίκηση παρουσιάζεται ως ήδη αναγνωρισμένο δικαίωμα, αφορά τις επιδιώξεις της Άγκυρας και οι επιθυμίες της δεν δημιουργούν διεθνές δίκαιο. Η κατάθεση ενός χάρτη ή συντεταγμένων (από την Άγκυρα) στον ΟΗΕ δεν σημαίνει ότι ο Οργανισμός εγκρίνει τα όρια που δηλώνει μια χώρα. Άλλωστε είναι δεδομένο και στοιχειοθετημένο και από τον ΟΗΕ ότι όπου οι αξιώσεις δύο κρατών επικαλύπτονται, τα σύνορα των θαλάσσιων ζωνών χρειάζεται να καθοριστούν με συμφωνία ή μέσω αρμόδιου διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου. Δεν καθορίζονται με τη μονομερή ανακοίνωση του ενός.
Τα ελληνικά δικαιώματα
Εδώ βρίσκονται και τα ελληνικά δικαιώματα. Η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος έχουν δικές τους θαλάσσιες ζώνες. Το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζει ότι τα νησιά διαθέτουν δικαιώματα στον γύρω θαλάσσιο χώρο και στον βυθό, όπως και οι ηπειρωτικές ακτές. Η Τουρκία δεν μπορεί να σχεδιάζει θαλάσσια όρια σαν αυτά τα νησιά να μην υπάρχουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ελληνική θέση για τα ακριβή όρια γίνεται αυτομάτως δεκτή. Σε μια οριοθέτηση εξετάζονται η γεωγραφία και οι κανόνες του διεθνούς δικαίου. Άλλο, όμως, η συζήτηση για το πού θα χαραχθεί ένα όριο και άλλο η προσπάθεια να στερηθούν τα ελληνικά νησιά τα δικαιώματά τους.
Υπάρχει και ένα δεύτερο, κρίσιμο ζήτημα: ακόμη και εκεί όπου ένα κράτος διαθέτει υφαλοκρηπίδα, δεν ελέγχει κάθε δραστηριότητα στον βυθό. Τα αποκλειστικά του δικαιώματα αφορούν κυρίως την έρευνα και την εκμετάλλευση φυσικών πόρων, όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η τοποθέτηση ενός καλωδίου που μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια είναι διαφορετική δραστηριότητα.
Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει την τοποθέτηση υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα άλλων κρατών. Μάλιστα, κάνει μια σημαντική διάκριση: για τη διαδρομή ενός αγωγού προβλέπει τη συγκατάθεση του παράκτιου κράτους, ενώ δεν θέτει την ίδια γενική απαίτηση για ένα καλώδιο. Η τουρκική προσπάθεια να συνδέσει το ηλεκτρικό έργο με τον αγωγό EastMed παρακάμπτει αυτή τη διαφορά.
Οι επιδιώξεις της Άγκυρας
Βεβαίως, απαιτούνται κανόνες ασφάλειας, σεβασμός στις υπάρχουσες εγκαταστάσεις και προσεκτική εξέταση των ερευνών και των εργασιών. Διαφορετικές άδειες χρειάζονται όταν το καλώδιο εισέρχεται στα χωρικά ύδατα μιας χώρας. Αυτές οι υποχρεώσεις δεν ισοδυναμούν με γενικό τουρκικό δικαίωμα να εγκρίνει ή να απορρίπτει το έργο.
Ούτε το τουρκολιβυκό μνημόνιο αρκεί για να θεμελιώσει τέτοια εξουσία. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ξεκαθαρίσει ότι το μνημόνιο αυτό παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες γι’ αυτά. Επομένως, δεν μπορεί να επιβάλει στην Ελλάδα θαλάσσια όρια που συμφώνησαν η Τουρκία και η Λιβύη αγνοώντας τις ελληνικές ακτές.
Η πολιτική επιδίωξη της Άγκυρας είναι έτσι ευδιάκριτη: Θέλει να μετατρέψει την ικανότητά της να προκαλεί εμπόδια σε εξουσία πάνω στο έργο της ηλεκτρικής σύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Για την Αθήνα, η απάντηση χρειάζεται σαφή νομική τεκμηρίωση, διπλωματική υποστήριξη και προετοιμασία για την ασφαλή εκτέλεση των εργασιών.
Το ουσιαστικό διακύβευμα είναι αν η Ελλάδα και η Κύπρος θα μπορούν να υλοποιούν νόμιμες ενεργειακές επιλογές ή αν κάθε σημαντική υποδομή στην περιοχή θα εξαρτάται από την πολιτική συγκατάθεση της Τουρκίας.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου