Βασιλης Διαμαντακος
Ο πόλεμος στην Ουκρανία αυξάνει τη στρατηγική αξία της Άγκυρας, όμως το Κυπριακό εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη πολιτική "κόκκινη γραμμή" στις σχέσεις Ε.Ε. – Τουρκίας.
Η Κύπρος κρατά το “κλειδί” της ευρωπαϊκής άμυνας – Γιατί το Κυπριακό εξακολουθεί να μπλοκάρει την Τουρκία
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά εναγωνίως τρόπους να ενισχύσει την αμυντική της αυτονομία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σταδιακή μετατόπιση της αμερικανικής προσοχής προς την Ασία και οι συνεχείς πιέσεις από την Ουάσιγκτον για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στην άμυνα έχουν αλλάξει τις ισορροπίες στις Βρυξέλλες.
Μέσα σε αυτό το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, η Τουρκία επανέρχεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών υπολογισμών. Διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και κομβική γεωγραφική θέση που εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, όσο αυξάνεται η στρατηγική αξία της Άγκυρας, τόσο αναδεικνύεται και το μεγαλύτερο πολιτικό εμπόδιο στις ευρωτουρκικές σχέσεις: το Κυπριακό.
Η Τουρκία είναι απαραίτητη, αλλά όχι αποδεκτή από όλους
Τα τελευταία δύο χρόνια, αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έχουν αναθεωρήσει τη στάση τους απέναντι στην Τουρκία.
Η Γερμανία θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να σχεδιαστεί χωρίς τη συμμετοχή της Άγκυρας. Δεν είναι τυχαίο ότι η Τουρκία συμμετέχει ήδη στην European Sky Shield Initiative, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ολοκληρωμένης αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας που προωθεί το Βερολίνο.
Η γερμανική προσέγγιση είναι βαθιά ρεαλιστική.
Οι ευρωπαϊκές αμυντικές ανάγκες αυξάνονται, ενώ η τουρκική βιομηχανία παράγει πλέον drones, πυραύλους, τεθωρακισμένα και πολεμικά πλοία με ιδιαίτερα ανταγωνιστικό κόστος.
Για πολλές χώρες, η Τουρκία δεν αποτελεί πλέον μόνο σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
Αποτελεί πιθανό πυλώνα της ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
Το Παρίσι και η Λευκωσία βλέπουν διαφορετικά τον χάρτη
Δεν συμμερίζονται όμως όλοι αυτή την αντίληψη.
Η Γαλλία εξακολουθεί να προωθεί την έννοια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, επιδιώκοντας μια άμυνα που δεν θα εξαρτάται από τρίτες χώρες, ακόμη και αν αυτές είναι μέλη του ΝΑΤΟ.
Ακόμη πιο σαφής είναι η στάση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Για τη Λευκωσία, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό ούτε οικονομικό.
Είναι πρωτίστως πολιτικό και ζήτημα ασφάλειας.
Η κυπριακή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν μπορεί μια χώρα που διατηρεί στρατιωτικές δυνάμεις στο βόρειο τμήμα κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συμμετέχει ταυτόχρονα στα σημαντικότερα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Η θέση αυτή στηρίζεται σταθερά από την Ελλάδα.
SAFE και EDIP: Τα νέα πεδία αντιπαράθεσης
Η αντιπαράθεση αποκτά πλέον και οικονομική διάσταση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί δύο από τα μεγαλύτερα αμυντικά της προγράμματα.
Το SAFE (Security Action for Europe) προβλέπει χρηματοδοτήσεις ύψους περίπου 150 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και αποτελεί βασικό πυλώνα του σχεδίου Readiness 2030.
Παράλληλα, το EDIP (European Defence Industry Programme) στοχεύει στη δημιουργία μιας ισχυρής και περισσότερο αυτόνομης ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Η Τουρκία βρίσκεται σήμερα εκτός και των δύο μηχανισμών.
Και αυτό δεν οφείλεται σε τεχνολογικούς περιορισμούς.
Οφείλεται στο Κυπριακό.
Το Κυπριακό από διμερές έγινε ευρωπαϊκό ζήτημα
Η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004 άλλαξε ριζικά τα δεδομένα.
Το Κυπριακό έπαψε να αποτελεί αποκλειστικά μια ελληνοτουρκική διαφορά ή μια υπόθεση του ΟΗΕ.
Μετατράπηκε σε ευρωπαϊκό ζήτημα.
Από τότε, κάθε σημαντική απόφαση που αφορά τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας περνά αναπόφευκτα μέσα από τη Λευκωσία.
Με άλλα λόγια, η Κύπρος απέκτησε θεσμικά εργαλεία που της επιτρέπουν να επηρεάζει συνολικά την ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Άγκυρας.
Οι Βρυξέλλες επιχειρούν νέα κινητικότητα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δείχνει να επιθυμεί ενεργότερο ρόλο.
Η πρόσφατη ανάθεση ειδικών αρμοδιοτήτων στον εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Κομισιόν, Ραφαέλε Φίτο, ερμηνεύεται ως προσπάθεια των Βρυξελλών να στηρίξουν τη διαδικασία που συντονίζουν τα Ηνωμένα Έθνη για επανέναρξη των συνομιλιών.
Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, χαρακτήρισε την εξέλιξη επιβεβαίωση της στρατηγικής της Λευκωσίας να ευρωπαϊκοποιήσει ακόμη περισσότερο το Κυπριακό.
Η Άγκυρα, αντίθετα, αντιμετώπισε την πρωτοβουλία με επιφυλακτικότητα, επαναλαμβάνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχασε την ουδετερότητά της από τη στιγμή που ενέταξε την Κυπριακή Δημοκρατία ως πλήρες μέλος το 2004.
Το γεωπολιτικό παράδοξο της Ευρώπης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα παράδοξο.
Από τη μία πλευρά, χρειάζεται περισσότερο από ποτέ την Τουρκία.
Η γεωγραφική της θέση, η στρατιωτική της ισχύς και η αμυντική της βιομηχανία αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα σε μια περίοδο αυξημένων απειλών.
Από την άλλη πλευρά, η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευθεί να υπερασπίζεται την κυριαρχία και την ασφάλεια ενός κράτους-μέλους της.
Έτσι, οι στρατηγικές ανάγκες συγκρούονται με τις πολιτικές δεσμεύσεις.
Το πραγματικό διακύβευμα
Το Κυπριακό δεν αποτελεί πλέον μόνο μια εκκρεμότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Έχει εξελιχθεί σε παράγοντα που επηρεάζει την ίδια τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής.
Όσο η Ευρώπη αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, τόσο περισσότερο θα χρειάζεται να απαντήσει σε ένα δύσκολο ερώτημα:
Μπορεί να οικοδομήσει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας χωρίς την Τουρκία ή μπορεί να ενσωματώσει την Τουρκία χωρίς προηγουμένως να έχει επιλυθεί το Κυπριακό;
Προς το παρόν, η απάντηση παραμένει αρνητική και στα δύο σκέλη. Και αυτό σημαίνει ότι, παρά τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και τις αυξανόμενες πιέσεις για στενότερη συνεργασία, η Λευκωσία εξακολουθεί να κρατά ένα από τα σημαντικότερα «κλειδιά» της ευρωπαϊκής άμυνας.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου