Οι σκανδαλιστικές συχνά ομοιότητες ανάμεσα στο Ιράν και την Τουρκία.

Μιχαήλ Βασιλείου
Μην ξεκινάς πόλεμο εάν δε γνωρίζεις πώς θα τον τελειώσεις! Είναι άλλο πράγμα το να κερδίσεις έναν πόλεμο κι άλλο να κερδίσεις την ειρήνη! Δυο αξιώματα από τα πιο γνωστά σε όλους, πλέον, λόγω της πολυετούς εμπειρίας από τις σύγχρονες πολεμικές συρράξεις, αλλά και φυσικά το «η επανάληψη μήτηρ πάσης μαθήσεως». Το ζητούμενο δεν είναι όμως το να τα παπαγαλίζει καθένας στην παρέα του για να εντυπωσιάσει. Μπορεί να είναι μια καλή αρχή, όμως, στην πραγματικότητα, ο σημερινός «δυτικός άνθρωπος» μάλλον απέχει αρκετά από το να συνειδητοποιήσει όσα αυτές οι σοφές αναφορές συνεπάγονται…

Στο Ιράν, τις τελευταίες ώρες κυριαρχεί η είδηση για τον υποτιθέμενο κοινό τόπο που βρέθηκε ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, που όλο όμως δεν καταλήγει σε συμφωνία. Είναι προφανές ότι από αυτή την εξίσωση απουσιάζει το Ισραήλ. Δεν εκπλήσσει και η απουσία από την υποτιθέμενη συμφωνία οποιασδήποτε αναφοράς στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, που αποτέλεσε βασικό παράγοντα, διακηρυκτικά και ουσιαστικά, για το άνοιγμα του μετώπου. Και μόνο αυτή η παρατήρηση οδηγεί τις υποψίες της στοχευμένης διαρροής της Τεχεράνης.

Καταρχάς, επισημαίνεται το «σνομπάρισμα» του Ισραήλ από το Ιράν, που θυμίζει το αντίστοιχο της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο! Η διαφορά είναι ότι η Άγκυρα μας το λέει κατά πρόσωπο, ενώ η Τεχεράνη το υπονοεί! «Δεν είμαστε ίδιο γεωπολιτικό μέγεθος»! Σε αυτό μπορεί να συνοψιστεί! Έτσι επιδιώκει διαρρυθμίσεις – συμφωνίες με αυτόν που θεωρεί σχεδόν ομότιμο, απαιτώντας σεβασμό και αναγνώριση. Για αμφότερες Τεχεράνη και Άγκυρα, ο αντισυμβαλλόμενος είναι οι ΗΠΑ. Ισραήλ για την πρώτη και Αθήνα για τη δεύτερη, απλώς δεν -πρέπει καν- να υπάρχουν σε αυτό το επίπεδο της διπλωματικής αλληλεπίδρασης… των σημαντικών!

Επειδή όμως πέραν του όποιου ποσοτικού πλεονεκτήματος υπάρχει και η ποιοτική παράμετρος, η στάση τους μοιάζει συχνά να ξεφεύγει από την απλή υπεροψία και λαμβάνει χαρακτηριστικά συμπλέγματος. Η Τεχεράνη βέβαια γνωρίζει ότι μοναδικός τομέας ουσιαστικού όσο και μαζικού πλεονεκτήματος στις παραμέτρους εθνικής ισχύος είναι ο εδαφικός. Αυτό αντανακλά και στη στρατιωτική ισορροπία ανάμεσα στις δυο πλευρές προσφέροντας πλεονεκτήματα στο Ιράν, που αυτομάτως συνιστούν σοβαρά μειονεκτήματα για το Ισραήλ. Τόσο στον αμυντικό όσο και στον επιθετικό τομέα.

Από την πλευρά της και η Άγκυρα γνωρίζει καλά, ότι όσο και να επιχειρεί ρητορικά να υποβιβάσει την Αθήνα και Λευκωσία σε κατώτερη γεωπολιτική κατηγορία, δεν έχει απέναντί της αμελητέα μεγέθη. Σε πολλές κατηγορίες εθνικής ισχύος. Ένας από αυτούς είναι και ο τομέας των συμμαχιών που ενισχύουν εκθετικά την εθνική ισχύ. Αυτός είναι και ο λόγος που ενοχλείται καταφανώς από την εμβάθυνση των σχέσεων των δυο χωρών του Ελληνισμού με το Ισραήλ και προσπαθεί με κάθε τρόπο να τις υπονομεύσει.

Μετάσταση πυρηνικών στη γειτονιά

Από την πλευρά της η Τεχεράνη, ιδίως μετά τους δυο γύρους πολεμικής αναμέτρησης, προσπαθεί με τον ίδιο τρόπο να σνομπάρει την ειδική σχέση της Ουάσινγκτον με την Ιερουσαλήμ. Προσπαθεί επίσης να αποφύγει με κάθε τρόπο την ακύρωση στην πράξη της εύλογης στρατηγικά επιθυμίας απόκτησης πυρηνικού οπλοστασίου. Κι ας αρνείται επίσημα -και εύλογα- ότι αποτελεί επιδίωξή της.

Η επένδυση στην επικοινωνιακή προώθηση του αφηγήματος περί απουσίας επιθυμίας πυρηνικοποίησης ήταν και παραμένει μαζική. Ποιος όμως θα έκανε κάτι διαφορετικό; Οι διεθνείς θεσμοί που είναι επιφορτισμένοι με τον έλεγχο της μη διασποράς (non-proliferation) των μη συμβατικών οπλοστασίων, αποδεικνύεται πως βρίσκονταν πάντα ένα τουλάχιστον βήμα πίσω.

Αυτό συνιστά μεγάλη απειλή και για την Ελλάδα. Τότε ίσως ως Έλληνες πούμε… ευτυχώς που υπήρξε το προηγούμενο της σύρραξης Ισραήλ-Ιράν! Διότι θα συνειδητοποιήσουμε στην πράξη πόσο η εμπειρία από την αντιμετώπιση της Τεχεράνης θα ενισχύει την αποτροπή απέναντι σε ένα κοινό πρόβλημα ασφαλείας στη δική μας γειτονιά. Ίσως τότε, πολλοί στην Ελλάδα, να αναθεωρήσουν την «ιδεολογική προσέγγιση» των διεθνών σχέσεων και τη νόθευση της σκέψης με παράγοντες πολύ περισσότερους από την εξυπηρέτηση του εθνικού συμφέροντος ασφαλείας.

Το πρόβλημα πάντα ήταν ότι όποιος επιθυμούσε να δημιουργήσει πυρηνικό οπλοστάσιο, αργά ή γρήγορα το κατάφερνε. Αυτή η εμπειρία είναι που καθιστά απαγορευτική την παράκαμψη και τον ετεροχρονισμό της αντιμετώπισης του ζητήματος του ιρανικού πυρηνικού οπλοστασίου. Τόσο διότι οι δημόσιες διακηρύξεις δεν συνιστούν εγγυήσεις ασφαλείας, όσο και διότι το παραμικρό λάθος σε αυτό το στρατηγικό υπολογισμό θα αλλάξει θεαματικά την εξίσωση ασφαλείας στη Μέση Ανατολή και στον κόσμο ολόκληρο.

Με τα σημερινά δεδομένα του προβλήματος και το αβυσσαλέο μίσος που διχάζει τις κοινωνίες του Ιράν και του Ισραήλ, περιθώρια δεν υπάρχουν. Πολλώ δε μάλλον εάν η όποια συμφωνία συμπεριλαμβάνει οδικό χάρτη εξόδου της Τεχεράνης από το καθεστώς διεθνών κυρώσεων και ολικής επαναφοράς στη διεθνή οικονομική ζωή. Αυτό το υπόστρωμα μείγματος φυλετικού και θρησκευτικού μίσους που εκπέμπεται είναι που δεν επιτρέπει σε οποιαδήποτε πλευρά να απευθυνθεί στην άλλη με κάποια τολμηρή πρόταση που θα οδηγούσε σε πραγματική ειρήνη.

Αυτή τη στιγμή μάλιστα, ως αποτέλεσμα του φτωχού πολιτικά, παρότι συντριπτικού στρατιωτικά, αποτελέσματος των βομβαρδισμών, το Ιράν και το θεοκρατικό του καθεστώς μπορεί να ποντάρει στο ότι η ανθεκτικότητα στη μεγάλη καταστροφή που επιδείχθηκε, στρώνει το δρόμο για μεσομακροπρόθεσμη αλλαγή των δεδομένων της γεωπολιτικής εξίσωσης επί το ευνοϊκότερο. Πώς να οδηγήσει αυτή η κατάσταση σε πραγματική ειρήνη; Ακόμα κι αν προκύψει συμφωνία, θνησιγενής θα είναι.
Αυτή είναι η πραγματική κατάσταση. Είναι όμως σκανδαλιστικές οι ομοιότητες στη λογική που διέπει τη συμπεριφορά της Τουρκίας και του Ιράν απέναντι στους αντιπάλους τους. Με το Ισραήλ να έχει το… προνόμιο να προβάλει ως κοινός εχθρός στα δυο θεοκρατικά καθεστώτα! Ναι, θεοκρατικά, παρότι προφανώς διαφέρουν στο βαθμό διείσδυσης και επιβολής της θρησκείας επί της κοινωνίας.

Όπως διαφέρει για το Ισραήλ η αμεσότητα της απειλής, παρότι οι τάσεις δείχνουν μάλλον ξεκάθαρες. Όποια αλλαγή και να ανακύψει, στην Ιερουσαλήμ δύσκολα θα εμπιστευθούν ξανά μια Τουρκία ακόμα και υπό κοσμικό καθεστώς, όσο η ισλαμική λογική και κουλτούρα επηρεάζει τόσο μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού, ενώ στο επίπεδο της κρατικής ιδεολογίας, είναι ευδιάκριτα τα αντισημιτικά χαρακτηριστικά.

Οι παρατηρήσεις αυτές είναι χρήσιμες, όταν προσεγγιστεί η επικαιρότητα από μια ψυχρή ελληνοκεντρική σκοπιά. Μια απόπειρα αντιμετώπισης του στρατηγικού προβλήματος με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη ημέρα και το απώτερο μέλλον. Με απόλυτη αφετηρία την ελληνική εθνική ασφάλεια. Αυτό απαιτεί συνεπή αντίσταση απέναντι ιδεολογικού χαρακτήρα προτιμήσεις, ή ακόμα και άλλων πραγματικών δεδομένων.

Σε ένα ιδεατό κόσμο, Ελλάδα και Ισραήλ θα έπρεπε να ανήκουν στην ίδια ομάδα πανάρχαιων λαών και πολιτισμών, μαζί π.χ. με τους Αιγύπτιους και τους Κινέζους. Ας αναλογιστούμε όλοι, πόσοι παράγοντες παρεμβάλλονται και αλλοιώνουν αυτή την εικόνα. Την ίδια όμως στιγμή, όσο ουτοπικό κι αν ακούγεται, αυτό το πολιτισμικό υπόστρωμα είναι ένα δεδομένο που δεν πρόκειται να αλλάξει. Σε μια μελλοντική συγκυρία, όταν θα έχουν εξευρεθεί νέες πλανητικές ισορροπίες και ενδεχομένως να έχουν επέλθει μεταβολές που σήμερα φαντάζουν αδιανόητες, θα μπορούσε να έρθει στην επιφάνεια και να δρομολογήσει εξελίξεις.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.