Ο Μεγάλος Κερδισμένος της Συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν; Η Τουρκία βλέπει νέα εποχή ισχύος.

Βασιλης Διαμαντακος
Η αποκλιμάκωση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης ανοίγει οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές ευκαιρίες για την Άγκυρα, αλλά και νέους ανταγωνισμούς στη Μέση Ανατολή.

Ενώ η διεθνής προσοχή επικεντρώνεται στους όρους της συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, μια τρίτη δύναμη παρακολουθεί τις εξελίξεις με ιδιαίτερη ικανοποίηση.

Η Τουρκία.

Για την Άγκυρα, η συμφωνία της 14ης Ιουνίου δεν αποτελεί απλώς το τέλος ενός επικίνδυνου πολέμου στον Περσικό Κόλπο. Αντιπροσωπεύει την επιβεβαίωση μιας στρατηγικής εκτίμησης που διατηρούσε από την πρώτη ημέρα της κρίσης: ότι το ιρανικό καθεστώς δεν επρόκειτο να καταρρεύσει και ότι η γεωπολιτική σταθερότητα θα επέστρεφε μόνο μέσα από έναν συμβιβασμό και όχι μέσω αλλαγής καθεστώτος.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη θέση της Τουρκίας ως ενός από τους βασικούς γεωπολιτικούς παίκτες της μεταπολεμικής Μέσης Ανατολής.

Η πρόβλεψη που δικαιώθηκε

Από την έναρξη των εχθροπραξιών, η Άγκυρα κράτησε αποστάσεις τόσο από την Τεχεράνη όσο και από την αμερικανοϊσραηλινή στρατηγική πίεσης.

Η τουρκική ηγεσία εκτιμούσε ότι, παρά τις στρατιωτικές απώλειες, το ιρανικό κράτος διέθετε επαρκή θεσμική συνοχή ώστε να επιβιώσει.

Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώθηκε.

Οι μηχανισμοί ασφαλείας παρέμειναν λειτουργικοί, η πολιτική εξουσία δεν κατέρρευσε και οι βασικές κρατικές δομές συνέχισαν να λειτουργούν παρά τις επιθέσεις και τις απώλειες κορυφαίων στελεχών.
Για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η συμφωνία αποτελεί απόδειξη ότι η διπλωματία και όχι η στρατιωτική ανατροπή παραμένει το πιο αποτελεσματικό εργαλείο διαχείρισης κρίσεων στη Μέση Ανατολή. 

Ορμούζ: Η ενεργειακή ανάσα που περίμενε η Άγκυρα

Ο σημαντικότερος άμεσος λόγος ανακούφισης για την Τουρκία είναι οικονομικός.

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, η διακοπή της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ προκάλεσε σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας.

Για μια χώρα που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες, η εκτόξευση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου αποτέλεσε σημαντικό πλήγμα.

Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ υπολόγισε ότι οι άμεσες και έμμεσες συνέπειες του πολέμου αύξησαν τις πληθωριστικές πιέσεις κατά τουλάχιστον πέντε ποσοστιαίες μονάδες, δυσκολεύοντας τις προσπάθειες σταθεροποίησης της τουρκικής οικονομίας.

Με την αποκλιμάκωση της κρίσης, η Άγκυρα προσδοκά σταδιακή αποκλιμάκωση των ενεργειακών τιμών και επιστροφή σε ένα πιο προβλέψιμο οικονομικό περιβάλλον.
Η άρση κυρώσεων και η οικονομική ευκαιρία των δισεκατομμυρίων

Η Τουρκία βλέπει ακόμη μεγαλύτερες προοπτικές στο ενδεχόμενο μακροχρόνιας χαλάρωσης των κυρώσεων κατά του Ιράν.

Πριν από τη σκλήρυνση των αμερικανικών περιορισμών, το διμερές εμπόριο ξεπερνούσε τα 5,5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Σήμερα παραμένει σημαντικά χαμηλότερο.

Η πιθανή επανένταξη του Ιράν στις διεθνείς οικονομικές ροές δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τουρκικές επιχειρήσεις στους τομείς των κατασκευών, των μεταφορών, των βιομηχανικών προϊόντων και της ενέργειας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έργα αποκατάστασης των υποδομών που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Τουρκικές εταιρείες διαθέτουν ήδη εμπειρία, δίκτυα και γεωγραφικό πλεονέκτημα ώστε να διεκδικήσουν σημαντικό μερίδιο από την επόμενη φάση ανοικοδόμησης. 

Η Τουρκία ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη

Η συμφωνία ενισχύει επίσης τη διπλωματική θέση της Άγκυρας.

Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία επιχείρησε να διατηρήσει ισορροπίες ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία, το Ιράν και τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου.

Η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος επιτρέπει στην Άγκυρα να συνεχίσει αυτή την πολυδιάστατη στρατηγική χωρίς να χρειαστεί να επιλέξει στρατόπεδο.

Παράλληλα, η Τουρκία διατηρεί τον ρόλο της ως ενδιάμεσος δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Δύσης και Ανατολής, μια θέση που της προσφέρει διπλωματικά και οικονομικά οφέλη.

Το Ισραήλ παραμένει η μεγάλη ανησυχία

Πίσω από τη θετική υποδοχή της συμφωνίας κρύβεται και μια λιγότερο εμφανής τουρκική επιδίωξη.

Η Άγκυρα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία την επέκταση της ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.

Από τη Γάζα και τον Λίβανο μέχρι τη Συρία και το Ιράν, οι ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν διευρύνει το γεωπολιτικό αποτύπωμα του Τελ Αβίβ.

Ο Ερντογάν έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η τουρκική ασφάλεια δεν περιορίζεται στα σύνορα της χώρας, αλλά εκτείνεται σε περιοχές όπως το Χαλέπι, η Δαμασκός και η Βηρυτός.

Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν περιορίζει προσωρινά το περιθώριο στρατιωτικών κινήσεων του Ισραήλ απέναντι στην Τεχεράνη και δημιουργεί ένα πιο ελεγχόμενο περιφερειακό περιβάλλον, κάτι που η Άγκυρα θεωρεί θετική εξέλιξη. 

Η επόμενη ημέρα μπορεί να φέρει νέο ανταγωνισμό

Ωστόσο, η επιβίωση του Ιράν δημιουργεί και νέα ερωτήματα.

Τα τελευταία δύο χρόνια η αποδυνάμωση της ιρανικής επιρροής επέτρεψε στην Τουρκία να ενισχύσει τη θέση της στη Συρία και να διευρύνει την επιρροή της στο Ιράκ.

Ένα οικονομικά ισχυρότερο και διπλωματικά αναβαθμισμένο Ιράν ενδέχεται να επιστρέψει πιο δυναμικά στον περιφερειακό ανταγωνισμό.

Έτσι, ενώ η Άγκυρα χαιρετίζει τη συμφωνία, γνωρίζει ότι η επόμενη φάση δεν θα είναι απαραίτητα εποχή συνεργασίας αλλά ίσως μια νέα περίοδος στρατηγικής αντιπαλότητας μεταξύ των δύο ιστορικών δυνάμεων της Μέσης Ανατολής.
Η πραγματική αξία της συμφωνίας

Για την Τουρκία, το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι η ίδια η υπογραφή της συμφωνίας.

Είναι η διάρκειά της.

Αν η εκεχειρία και οι διαπραγματεύσεις αντέξουν στον χρόνο, η Άγκυρα μπορεί να μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους οικονομικούς και γεωπολιτικούς ωφελημένους της νέας τάξης πραγμάτων που διαμορφώνεται στην περιοχή.

Αν όμως η διαδικασία καταρρεύσει, η Τουρκία θα βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με τον εφιάλτη της ενεργειακής αστάθειας, του πληθωρισμού και της περιφερειακής σύγκρουσης.

Και γι’ αυτό η Άγκυρα παρακολουθεί πλέον όχι μόνο τη συμφωνία, αλλά και κάθε κίνηση που θα μπορούσε να την υπονομεύσει.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.