Θοδωρής Καλούδης
Οι απειλές του Ιράν κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων στην Κύπρο και τη Βουλγαρία επαναφέρουν ένα ζήτημα που έως τώρα έμενε στη δεύτερη γραμμή της ευρωπαϊκής συζήτησης: ποιος μπορεί να αναλάβει την προστασία της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, όταν η θεωρούμενη από τη Συμμαχία διαρκής ρωσική απειλή συνυπάρχει πλέον με την άμεση απειλή του Ιράν – και μάλιστα σήμερα που η Τεχεράνη απειλεί ανοιχτά χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ελλάδα βρίσκεται σχεδόν αναπόφευκτα στο κέντρο αυτής της συζήτησης.
Η χώρα μας δεν διαθέτει απεριόριστα μέσα. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις καλούνται να καλύψουν ταυτόχρονα το Αιγαίο, την Κρήτη, τις Αμερικανικές εγκαταστάσεις της Σούδας, την Κύπρο και, ενδεχομένως, να συνδράμουν τη Βουλγαρία, ενώ μία πυροβολαρχία Patriot παραμένει στη Σαουδική Αραβία. Η σημασία της Ελλάδας προκύπτει από τον συνδυασμό γεωγραφίας, υποδομών και πραγματικής επιχειρησιακής εμπειρίας.
Η ιρανική προειδοποίηση φωτίζει ακριβώς αυτή τη μεταβολή. Η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν αποτελεί πλέον ασφαλές μετόπισθεν. Η βρετανική παρουσία στο Ακρωτήρι, η χρήση της βουλγαρικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη και η Σούδα συνδέουν την περιοχή με τις επιχειρήσεις των δυτικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Η απόσταση από το Ιράν εξακολουθεί να παρέχει ένα σημαντικό περιθώριο ασφαλείας. Δεν εξασφαλίζει, όμως, το απρόσβλητο.
Από τη Σούδα έως τη Βουλγαρία
Η αμερικανική στρατηγική κοινότητα έχει εδώ και χρόνια καταγράψει τη γεωπολιτική αξία της Ελλάδας, χωρίς να έχει δημοσιευθεί μέχρι στιγμής κάποια ολοκληρωμένη ανάλυση που να συνδέει ευθέως τη χώρα με τις τελευταίες ιρανικές απειλές κατά ευρωπαϊκών στόχων.
Η εικόνα, πάντως, που προκύπτει από τις επιμέρους μελέτες είναι αρκετά καθαρή.
Το Atlantic Council έχει περιγράψει, σε ανύποπτο χρόνο, την Ελλάδα ως κρίσιμο κρίκο της αμερικανικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ παλαιότερη ανάλυσή του σημείωνε ότι η σταθερότητα της περιοχής επιτρέπει στις Ηνωμένες Πολιτείες να διαθέτουν δυνάμεις σε άλλα μέτωπα. Η Ελλάδα αντιμετωπίζεται έτσι ως χώρα που συνδέει επιχειρησιακά τα Βαλκάνια με την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Το CEPA (Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής – Center for European Policy Analysis, Αμερικανικό μη κερδοσκοπικό ίδρυμα δημόσιας πολιτικής με έμφαση στη διατλαντική συνεργασία)έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση σε μια άλλη ελληνική λειτουργία: τη μεταφορά στρατιωτικών δυνάμεων και υλικού από τα ελληνικά λιμάνια προς τη βαλκανική και την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η Αλεξανδρούπολη, οι οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις προς τη Βουλγαρία και η δυνατότητα πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα έχουν μετατρέψει τη χώρα σε νότιο διάδρομο ενίσχυσης της Συμμαχίας.
Κατά το Heritage Foundation, η Σούδα προσθέτει την επιχειρησιακή διάσταση. Δεν είναι απλώς μια διμερής αμερικανοελληνική εγκατάσταση. Παρέχει ανεφοδιασμό, συντήρηση, ελλιμενισμό και υποστήριξη επιχειρήσεων σε μια μεγάλη ακτίνα, από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Ερυθρά Θάλασσα. Το Heritage Foundation έχει εντάξει τη Σούδα στις σημαντικότερες αμερικανικές ναυτικές εγκαταστάσεις της Ευρώπης, μαζί με τη Ρότα της Ισπανίας και τη Σιγκονέλα της Ιταλίας.
Η δύσκολη αριθμητική των Patriot
Η νέα παράμετρος είναι η αεράμυνα. Ο πόλεμος με το Ιράν αποκάλυψε μια γνωστή, αλλά συχνά παραμελημένη, ευρωπαϊκή αδυναμία: η Ευρώπη διαθέτει σύγχρονα συστήματα αναχαίτισης, όχι όμως σε αριθμούς ικανούς να καλύψουν ταυτόχρονα στρατιωτικές βάσεις, πόλεις, λιμάνια και ενεργειακές υποδομές.
Το CEPA επισημαίνει ότι η χρήση πανάκριβων πυραύλων ή μαχητικών εναντίον φθηνών ιρανικών drones δημιουργεί μια οικονομικά μη βιώσιμη σχέση. Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν τεχνολογική ποιότητα, αλλά περιορισμένη ποσότητα πυρομαχικών. Αντίπαλοι όπως το Ιράν μπορούν να επιχειρήσουν να εξαντλήσουν την άμυνα με διαδοχικά κύματα φθηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Η απάντηση, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, βρίσκεται σε μια πολυεπίπεδη άμυνα που θα συνδυάζει Patriot και μαχητικά με ηλεκτρονικές παρεμβολές, αντι-drone συστήματα και φθηνότερα μέσα αναχαίτισης.
Για την Αθήνα, αυτή η διαπίστωση έχει άμεση πρακτική σημασία. Κάθε Patriot που παραμένει στη Σαουδική Αραβία δεν βρίσκεται διαθέσιμος για την κάλυψη της ελληνικής επικράτειας ή της νοτιοανατολικής πτέρυγας. Από την άλλη πλευρά, η παρουσία στην Γιανμπού έδωσε στην Πολεμική Αεροπορία κάτι που ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν: εμπειρία πραγματικής αναχαίτισης βαλλιστικών πυραύλων και drones.
Αυτή είναι η ουσιαστική ελληνική υπεραξία. Η Ελλάδα δεν προσφέρει μόνο βάσεις. Προσφέρει προσωπικό που έχει ήδη δοκιμαστεί στο συγκεκριμένο είδος πολέμου.
Ο ρόλος έχει και κόστος
Η πιθανή συνδρομή προς τη Βουλγαρία θα ενίσχυε την εικόνα της Ελλάδας ως παρόχου ασφάλειας στα Βαλκάνια. Θα επιβεβαίωνε επίσης ότι η νοτιοανατολική πτέρυγα αρχίζει να οργανώνεται γύρω από ελληνικούς κόμβους, αισθητήρες και αντιαεροπορικές δυνατότητες.
Χρειάζεται, ωστόσο, κάποια προσοχή. Η διεύρυνση του περιφερειακού ρόλου αυξάνει τις υποχρεώσεις και καθιστά τις ελληνικές εγκαταστάσεις περισσότερο ορατές στον σχεδιασμό του αντιπάλου. Η Σούδα αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα, αλλά και πιθανό στόχο. Το ίδιο ισχύει για τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, τις ενεργειακές διασυνδέσεις και τα κέντρα διοίκησης.
Γι’ αυτό η συζήτηση για την επιστροφή των Patriot από τη Σαουδική Αραβία δεν αφορά μόνο τις σχέσεις με το Ριάντ ή την εμφάνιση της Τουρκίας στη «Συμφωνία της Μέκκας». Αφορά και την κατανομή ενός περιορισμένου εθνικού αποθέματος σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται.
Η Ελλάδα έχει περάσει από τον ρόλο του γεωγραφικού στηρίγματος στον ρόλο του επιχειρησιακού παρόχου. Αυτό αναγνωρίζεται ήδη στην Ουάσιγκτον, έστω και αν οι αμερικανικές αναλύσεις δεν έχουν ακόμη εντάξει τις τελευταίες ιρανικές απειλές σε ένα ενιαίο «ελληνικό» σενάριο.
Το επόμενο βήμα δεν θα κριθεί από μία μετακίνηση Patriot. Θα κριθεί από το αν η Αθήνα μπορεί να μετατρέψει τις διάσπαρτες υποδομές και συνεργασίες της σε ένα συνεκτικό σύστημα αεράμυνας, επιτήρησης και προστασίας κρίσιμων υποδομών. Εκεί βρίσκεται πλέον η πραγματική συζήτηση για τον ελληνικό ρόλο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Οι απειλές του Ιράν κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων στην Κύπρο και τη Βουλγαρία επαναφέρουν ένα ζήτημα που έως τώρα έμενε στη δεύτερη γραμμή της ευρωπαϊκής συζήτησης: ποιος μπορεί να αναλάβει την προστασία της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, όταν η θεωρούμενη από τη Συμμαχία διαρκής ρωσική απειλή συνυπάρχει πλέον με την άμεση απειλή του Ιράν – και μάλιστα σήμερα που η Τεχεράνη απειλεί ανοιχτά χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ελλάδα βρίσκεται σχεδόν αναπόφευκτα στο κέντρο αυτής της συζήτησης.
Η χώρα μας δεν διαθέτει απεριόριστα μέσα. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις καλούνται να καλύψουν ταυτόχρονα το Αιγαίο, την Κρήτη, τις Αμερικανικές εγκαταστάσεις της Σούδας, την Κύπρο και, ενδεχομένως, να συνδράμουν τη Βουλγαρία, ενώ μία πυροβολαρχία Patriot παραμένει στη Σαουδική Αραβία. Η σημασία της Ελλάδας προκύπτει από τον συνδυασμό γεωγραφίας, υποδομών και πραγματικής επιχειρησιακής εμπειρίας.
Η ιρανική προειδοποίηση φωτίζει ακριβώς αυτή τη μεταβολή. Η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν αποτελεί πλέον ασφαλές μετόπισθεν. Η βρετανική παρουσία στο Ακρωτήρι, η χρήση της βουλγαρικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη και η Σούδα συνδέουν την περιοχή με τις επιχειρήσεις των δυτικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Η απόσταση από το Ιράν εξακολουθεί να παρέχει ένα σημαντικό περιθώριο ασφαλείας. Δεν εξασφαλίζει, όμως, το απρόσβλητο.
Από τη Σούδα έως τη Βουλγαρία
Η αμερικανική στρατηγική κοινότητα έχει εδώ και χρόνια καταγράψει τη γεωπολιτική αξία της Ελλάδας, χωρίς να έχει δημοσιευθεί μέχρι στιγμής κάποια ολοκληρωμένη ανάλυση που να συνδέει ευθέως τη χώρα με τις τελευταίες ιρανικές απειλές κατά ευρωπαϊκών στόχων.
Η εικόνα, πάντως, που προκύπτει από τις επιμέρους μελέτες είναι αρκετά καθαρή.
Το Atlantic Council έχει περιγράψει, σε ανύποπτο χρόνο, την Ελλάδα ως κρίσιμο κρίκο της αμερικανικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ παλαιότερη ανάλυσή του σημείωνε ότι η σταθερότητα της περιοχής επιτρέπει στις Ηνωμένες Πολιτείες να διαθέτουν δυνάμεις σε άλλα μέτωπα. Η Ελλάδα αντιμετωπίζεται έτσι ως χώρα που συνδέει επιχειρησιακά τα Βαλκάνια με την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Το CEPA (Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής – Center for European Policy Analysis, Αμερικανικό μη κερδοσκοπικό ίδρυμα δημόσιας πολιτικής με έμφαση στη διατλαντική συνεργασία)έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση σε μια άλλη ελληνική λειτουργία: τη μεταφορά στρατιωτικών δυνάμεων και υλικού από τα ελληνικά λιμάνια προς τη βαλκανική και την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η Αλεξανδρούπολη, οι οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις προς τη Βουλγαρία και η δυνατότητα πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα έχουν μετατρέψει τη χώρα σε νότιο διάδρομο ενίσχυσης της Συμμαχίας.
Κατά το Heritage Foundation, η Σούδα προσθέτει την επιχειρησιακή διάσταση. Δεν είναι απλώς μια διμερής αμερικανοελληνική εγκατάσταση. Παρέχει ανεφοδιασμό, συντήρηση, ελλιμενισμό και υποστήριξη επιχειρήσεων σε μια μεγάλη ακτίνα, από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Ερυθρά Θάλασσα. Το Heritage Foundation έχει εντάξει τη Σούδα στις σημαντικότερες αμερικανικές ναυτικές εγκαταστάσεις της Ευρώπης, μαζί με τη Ρότα της Ισπανίας και τη Σιγκονέλα της Ιταλίας.
Η δύσκολη αριθμητική των Patriot
Η νέα παράμετρος είναι η αεράμυνα. Ο πόλεμος με το Ιράν αποκάλυψε μια γνωστή, αλλά συχνά παραμελημένη, ευρωπαϊκή αδυναμία: η Ευρώπη διαθέτει σύγχρονα συστήματα αναχαίτισης, όχι όμως σε αριθμούς ικανούς να καλύψουν ταυτόχρονα στρατιωτικές βάσεις, πόλεις, λιμάνια και ενεργειακές υποδομές.
Το CEPA επισημαίνει ότι η χρήση πανάκριβων πυραύλων ή μαχητικών εναντίον φθηνών ιρανικών drones δημιουργεί μια οικονομικά μη βιώσιμη σχέση. Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν τεχνολογική ποιότητα, αλλά περιορισμένη ποσότητα πυρομαχικών. Αντίπαλοι όπως το Ιράν μπορούν να επιχειρήσουν να εξαντλήσουν την άμυνα με διαδοχικά κύματα φθηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Η απάντηση, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, βρίσκεται σε μια πολυεπίπεδη άμυνα που θα συνδυάζει Patriot και μαχητικά με ηλεκτρονικές παρεμβολές, αντι-drone συστήματα και φθηνότερα μέσα αναχαίτισης.
Για την Αθήνα, αυτή η διαπίστωση έχει άμεση πρακτική σημασία. Κάθε Patriot που παραμένει στη Σαουδική Αραβία δεν βρίσκεται διαθέσιμος για την κάλυψη της ελληνικής επικράτειας ή της νοτιοανατολικής πτέρυγας. Από την άλλη πλευρά, η παρουσία στην Γιανμπού έδωσε στην Πολεμική Αεροπορία κάτι που ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν: εμπειρία πραγματικής αναχαίτισης βαλλιστικών πυραύλων και drones.
Αυτή είναι η ουσιαστική ελληνική υπεραξία. Η Ελλάδα δεν προσφέρει μόνο βάσεις. Προσφέρει προσωπικό που έχει ήδη δοκιμαστεί στο συγκεκριμένο είδος πολέμου.
Ο ρόλος έχει και κόστος
Η πιθανή συνδρομή προς τη Βουλγαρία θα ενίσχυε την εικόνα της Ελλάδας ως παρόχου ασφάλειας στα Βαλκάνια. Θα επιβεβαίωνε επίσης ότι η νοτιοανατολική πτέρυγα αρχίζει να οργανώνεται γύρω από ελληνικούς κόμβους, αισθητήρες και αντιαεροπορικές δυνατότητες.
Χρειάζεται, ωστόσο, κάποια προσοχή. Η διεύρυνση του περιφερειακού ρόλου αυξάνει τις υποχρεώσεις και καθιστά τις ελληνικές εγκαταστάσεις περισσότερο ορατές στον σχεδιασμό του αντιπάλου. Η Σούδα αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα, αλλά και πιθανό στόχο. Το ίδιο ισχύει για τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, τις ενεργειακές διασυνδέσεις και τα κέντρα διοίκησης.
Γι’ αυτό η συζήτηση για την επιστροφή των Patriot από τη Σαουδική Αραβία δεν αφορά μόνο τις σχέσεις με το Ριάντ ή την εμφάνιση της Τουρκίας στη «Συμφωνία της Μέκκας». Αφορά και την κατανομή ενός περιορισμένου εθνικού αποθέματος σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται.
Η Ελλάδα έχει περάσει από τον ρόλο του γεωγραφικού στηρίγματος στον ρόλο του επιχειρησιακού παρόχου. Αυτό αναγνωρίζεται ήδη στην Ουάσιγκτον, έστω και αν οι αμερικανικές αναλύσεις δεν έχουν ακόμη εντάξει τις τελευταίες ιρανικές απειλές σε ένα ενιαίο «ελληνικό» σενάριο.
Το επόμενο βήμα δεν θα κριθεί από μία μετακίνηση Patriot. Θα κριθεί από το αν η Αθήνα μπορεί να μετατρέψει τις διάσπαρτες υποδομές και συνεργασίες της σε ένα συνεκτικό σύστημα αεράμυνας, επιτήρησης και προστασίας κρίσιμων υποδομών. Εκεί βρίσκεται πλέον η πραγματική συζήτηση για τον ελληνικό ρόλο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
πηγή
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.
Δημοσίευση σχολίου