Σύγκριση στρατιωτικών δυνάμεων: Γιατί οι αριθμοί δεν λένε την αλήθεια.

Είναι φανερό ότι σε περιόδους εντάσεων και αμφισβήτησης εθνικής κυριαρχίας αναλυτές, δημοσιογράφοι αλλά και οι απλοί πολίτες αρέσκονται στο να συγκρίνουν την πολεμική ικανότητα των αντιπαρατιθεμένων στρατιωτικών δυνάμεων με απόλυτους αριθμούς. Τόσα αεροπλάνα και φρεγάτες ο ένας τόσα ο άλλος, τόσα άρματα μάχης τόσους στρατιώτες και ούτω καθεξής. Αυτός είναι ένας γρήγορος και πρόχειρος τρόπος για να καταλήξουμε σε εντελώς ασαφές αποτέλεσμα ως προς το ποιο στράτευμα είναι καλύτερο και επομένως έχει την μεγαλύτερη δύναμη αποτροπής ή έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες νίκης έναντι του αντιπάλου.

Η κοινή γνώμη έχει ανάγκη τέτοιες θεωρίες καθώς αυτές θα της δημιουργήσουν ένα αίσθημα ασφάλειας απέναντι σε οποιονδήποτε επιβουλεύεται την πατρίδα της. Και το αίσθημα αυτό πάντα γίνεται αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης προκειμένου να δικαιολογήσει συμπεριφορές και οικονομικές πολιτικές όπως για παράδειγμα την προμήθεια στρατιωτικού υλικού. Κυρίως το αίσθημα της ανασφάλειας και της απειλής είναι πάντα εκείνο που δίνει την εσωτερική νομιμοποίηση σε μια κυβέρνηση να πάρει πολλές φορές δύσκολες ή επαχθείς αποφάσεις που σε διαφορετική περίπτωση το πολιτικό κόστος θα ήταν τεράστιο.

Ας μην ξεχνάμε ότι διαχρονικά στην Ελλάδα η αγορά πανάκριβου στρατιωτικού υλικού ο τρόπος και οι διαδικασίες απόκτησης του (απευθείας ανάθεση ή διεθνής διαγωνισμός) η επιλογή του προμηθευτή πάντα προσπαθούσε να δικαιολογηθεί συναισθηματικά μέσο του ελέγχου του αισθήματος ανασφάλειας, φόβου και κινδύνου της κοινωνίας. Έτσι όταν σε μια ζυγαριά από την μία πλευρά βάζεις το πως θα ξοδέψεις χρήματα και στην άλλη βάζεις το καθοδηγούμενο συναίσθημα τότε το αποτέλεσμα θα είναι πάντα ελεγχόμενο και σε κάθε περίπτωση δικαιολογημένο.

Η απλή καταμέτρηση όπλων σπάνια αντικατοπτρίζει την πραγματική ισχύ. Με ποιο τρόπο λοιπόν και κυρίως με ποιες παραμέτρους πρέπει να συγκρίνονται αντιμαχόμενες δυνάμεις προκειμένου να μπορούμε να καταλήξουμε αφενός σε ένα ασφαλές συμπέρασμα και αφετέρου να μπορέσουμε να αναγνωρίσουμε τις αδυναμίες μας προς εξάλειψη τους;

Η σύγκριση πρέπει να είναι πάντα πολυπαραγοντική και πολύπλευρη. Χρειάζεται να εξεταστούν δαπάνες, ικανότητα, ποσότητα, ετοιμότητα και δυνατότητα διατήρησης επιχειρήσεων, πάντα σε σχέση με συγκεκριμένο σενάριο πολέμου. Τέτοιου είδους βασικές παράμετροι έχουν σαν στόχο να εξετάζουν και αναλύουν τη μαχητική ικανότητα σε ένα ολοκληρωμένο και σύγχρονο στρατιωτικό σύστημα που δεν αποτελείται μόνο από όπλα αλλά και από ηθικό, δόγμα, οργάνωση, ηγεσία, προσωπικό, υποδομές, εκπαίδευση και διαλειτουργικότητα.

Πιο συγκεκριμένα, η σύγκριση των στρατιωτικών δυνάμεων δύο χωρών πρέπει να γίνεται μέσω δεικτών, σε τρεις βασικές κατηγορίες: της ποσότητας, της ποιότητας καθώς και μέσω του επιχειρησιακού πλαισίου που λειτουργούν.
Ποσοτική σύγκριση

Ειδικότερα η κατηγορία αυτή αφορά:

>Τα οπλικά συστήματα: πλήθος συστημάτων και όπλων.


>Ανθρώπινο δυναμικό: ενεργός στρατός, εφεδρείες, δεξαμενή επιστράτευσης.

>Οικονομικοί πόροι: ετήσιος αμυντικός προϋπολογισμός και τρόπος αξιοποίησης του καθώς και η δυνατότητα χρηματοδότησης μακροχρόνιου πολέμου μέσω του ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν).

>Εγχώρια αμυντική βιομηχανία: δυνατότητα αυτόνομης παραγωγής, επισκευής και αναπλήρωσης πολεμικού υλικού ελαχιστοποιώντας την εξάρτηση από εισαγωγές.
Ποιοτική σύγκριση

Αναλυτικότερα σε αυτή την κατηγορία συμπεριλαμβάνονται:

>Πολεμική εμπειρία: πρόσφατη εμπειρία σε πραγματικές συνθήκες μάχης.

>Ανθρώπινο δυναμικό: ποιότητα ηγεσίας, ηθικό, πειθαρχία, συνοχή δυνάμεων, ταχύτητα και αποτελεσματικότητα επιστράτευσης.

>Εκπαίδευση και ετοιμότητα: πρακτική εκπαίδευση (π.χ. ώρες πτήσεων ιπταμένων), συχνότητα διακλαδικών ασκήσεων, συμμετοχή σε διεθνείς ασκήσεις, ικανότητα νυχτερινών επιχειρήσεων.

>Τεχνολογική υπεροχή: ηλικία, λειτουργική κατάσταση, συντήρηση, διαθεσιμότητα εξοπλισμού και συστημάτων, τεχνολογία χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth), ακρίβεια αισθητήρων και όπλων, συστήματα αεράμυνας, ηλεκτρονικός πόλεμος.

>Διοίκηση – Επικοινωνίες: δορυφορική επιτήρηση, ραντάρ και αναγνώριση, ταχύτητα μετάδοσης πληροφοριών από και προς το πεδίο της μάχης, ικανότητα στοχευμένων πληγμάτων σε πραγματικό χρόνο.

>Δυνατότητες κυβερνοπολέμου: ικανότητα προστασίας ή προσβολής κρίσιμων υποδομών επικοινωνιών και δορυφορικών συστημάτων.

>Πρόσβαση σε ξένη τεχνολογία και προμηθευτές.
Επιχειρησιακό πλαίσιο

Συγκεκριμένα:

>Διοίκηση και Έλεγχος: ικανότητα ανάπτυξης δυνάμεων σε σύντομο χρονικό διάστημα, ταχύτητα συστήματος λήψεων αποφάσεων, ρεαλισμός και συνοχή σχεδίων επιχειρήσεων, ικανότητα συνδυασμένων επιχειρήσεων σε ξηρά, θάλασσα, αέρα, κυβερνοχώρο και διάστημα.

>Εφοδιαστική αλυσίδα: αποθέματα πυρομαχικών, καυσίμων, ανταλλακτικών, τροφίμων, για διεξαγωγή παρατεταμένων επιχειρήσεων.

>Μεταφορικές υποδομές: λιμάνια, αεροδρόμια και οδικό δίκτυο για την ταχύτερη και ασφαλέστερη μεταφορά δυνάμεων και μέσων.

>Γεωγραφία και θέατρο επιχειρήσεων: το ανάγλυφο του εδάφους (ορεινό, νησιωτικό, αστικό), η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτό, φυσικά σύνορα (βουνά, ποτάμια, θάλασσες) και ο τρόπος που δυσκολεύουν ή διευκολύνουν τις επιχειρήσεις, έκταση της χώρας (στρατηγικό βάθος), απόσταση μεταξύ των δύο χωρών, κλιματικές και καιρικές συνθήκες.

>Γεωστρατηγικό περιβάλλον: ευκολία άμυνας ή επίθεσης στη συγκεκριμένη περιοχή καθώς και το αν μια χώρα αμύνεται ή επιτίθεται.

>Πρόσβαση σε πόρους: διαθεσιμότητα ή μη κρίσιμων πρώτων υλών.

>Συμμαχίες: συμμετοχή σε αμυντικά σύμφωνα, διμερείς συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας και αμοιβαίας συνδρομής που προσφέρουν υποστήριξη, πληροφορίες ή και κοινές υποδομές.

>Διπλωματία: πολιτική βούληση των συμμάχων να επέμβουν, δυνατότητα πρόσβασης σε πληροφορίες και προμήθεια όπλων σε περίοδο κρίσης, διεθνής περιορισμοί.

>Ειδικές στρατηγικές δυνατότητες: αντιπυραυλική άμυνα, ικανότητα χτυπημάτων μεγάλης εμβέλειας, βαλλιστικοί και υπερηχητικοί πύραυλοι, πυρηνικά όπλα.
Συνδυαστική αξιολόγηση και σύνθετη μεθοδολογία

Παρατηρώντας τις ανωτέρω παραμέτρους αξίζει να σημειώσουμε ότι υπάρχουν συντελεστές που πρέπει να αναλύονται τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Για παράδειγμα τα διάφορα οπλικά συστήματα πρέπει να αναλύονται τόσο σε πλήθος όσο και σε ποιότητα. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να αναλύουμε και τον παράγοντα προσωπικό, τόσο σε απόλυτους αριθμούς όσο και σε χαρακτηριστικά ικανότητας και απόδοσης μέσα από συγκεκριμένες μεταβλητές και όχι κατά εκτίμηση. Για παράδειγμα είναι διαδεδομένο ότι οι ιπτάμενοι της Πολεμικής Αεροπορίας έχουν εξαιρετικές επιδόσεις στο Tactical Leadership Programme (TLP) του ΝΑΤΟ.

Αυτό που δεν αναλύεται για να είναι ασφαλές το συμπέρασμα είναι οι ώρες πτήσεων που κάθε εκπαιδευόμενος έχει και επομένως με τι πτητική εμπειρία συμμετέχει στο εν λόγω πρόγραμμα. Εάν οι Έλληνες ιπτάμενοι έχουν πολύ περισσότερες ώρες από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες τότε το συμπέρασμα της προαναφερθείσας εξαιρετικής επίδοσης είναι λάθος. Στην αντίθετη περίπτωση (εάν δηλαδή έχουν λιγότερες ώρες πτήσεις) τότε το συμπέρασμα της εξαιρετικής επίδοσης επαυξάνεται.Άσκηση “ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ” (Φωτογραφία του 2019 – ΓΕΕΘΑ).

Επί της ουσίας η αξιολόγηση των στρατιωτικών δυνάμεων δύο χωρών γίνεται με συνδυασμό μεγάλου αριθμού δεικτών, ώστε να προκύψει ολοκληρωμένη εικόνα της στρατιωτικής ισχύος και του ισοζυγίου δυνάμεων. Σύνθετες μεθοδολογίες συνδυάζουν δεκάδες επιμέρους παράγοντες κατά ομάδες, δημιουργώντας ένα ενιαίο αποτέλεσμα για την στρατιωτική ισχύ μιας χώρας. Ανάλογα με το μοντέλο που χρησιμοποιείται οι κατηγορίες αφορούν:

>αναλυτική καταγραφή ενόπλων δυνάμεων και εξοπλισμού.

>οικονομική διάσταση της στρατιωτικής ισχύος.

>συμβατική πολεμική ικανότητα στο πεδίο της μάχης.

>σχέση του στρατού με την κοινωνία.

>ποιοτικούς παράγοντες καθώς και την ποικιλομορφία του εξοπλισμού, των δυνατοτήτων και των επιλογών δράσης ώστε να διορθωθεί η εστίαση στους απόλυτους αριθμού.

>γεωπολιτικούς παράγοντες.

>συνολική εθνική ισχύς το σύνολο δηλαδή της στρατιωτικής, οικονομικής και ήπιας ισχύος μιας χώρας.

>αποτελεσματικότητα και ετοιμότητα των ενόπλων δυνάμεων.

>στρατιωτική ισχύς σε σχέση με την τεχνολογία.

>ικανότητα αποστολής και ανάπτυξη δυνάμεων μακριά από τη χώρα.

>πυρηνικό οπλοστάσιο με έμφαση τόσο στην καταστροφική του δύναμη όσο και στο ρόλο του ως δύναμη αποτροπής.

Οι πιο έγκυρες αναλύσεις για τη στρατιωτική ισχύ και τη σύγκριση δυνάμεων μεταξύ χωρών προέρχονται από ανεξάρτητα ερευνητικά ινστιτούτα και δεξαμενές σκέψης που εξειδικεύονται στην άμυνα και τις διεθνείς σχέσεις. Η αξιοπιστία αυτών των οργανισμών βασίζεται στη χρήση επαληθεύσιμων δεδομένων από ανοιχτές πηγές στην ποιοτική αξιολόγηση του εξοπλισμού και της επιχειρησιακής ετοιμότητας, καθώς και στην αποφυγή απλουστευτικών αναλύσεων.

Αξίζει να τονιστεί ότι δεν υπάρχει καθολικά αποδεκτή επιστημονική κατάταξη των ενόπλων δυνάμεων. Αντίθετα, οι περισσότεροι οργανισμοί παρέχουν δεδομένα και αναλύσεις που επιτρέπουν στους επαγγελματίες αναλυτές να εξάγουν συμπεράσματα βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων. Επιπλέον, οι διαδικτυακές αξιολογήσεις και κατατάξεις είναι χρήσιμες μόνο ως σημείο εκκίνησης και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως συμπληρωματικά βοηθήματα και όχι ως αδιαμφισβήτητες πηγές. Για αυτό το καλύτερο συμπέρασμα προκύπτει από τη διασταύρωση και το συνδυασμό πηγών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η στρατιωτική ισχύς μιας χώρας δεν αντικατοπτρίζεται από το πλήθος των οπλικών συστημάτων της αλλά από την ικανότητά της να μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα την κάθε απειλή, να την αντιμετωπίζει αποτελεσματικά ενώ συγχρόνως να μπορεί να προστατεύσει και ανεφοδιάσει της δυνάμεις της στο συγκεκριμένο θέατρο επιχειρήσεων και για όσο διάστημα αυτό απαιτείται.

Προκύπτει από το πόσο αποτελεσματικά μπορεί να μετατρέψει το εθνικό της κεφάλαιο, δηλαδή τους οικονομικούς, ανθρώπινους και τεχνολογικούς πόρους της σε πραγματική μαχητική ικανότητα. Η ουσιώδης ερώτηση δεν είναι ποια χώρα έχει τα περισσότερα όπλα. Η τελική σύγκριση πρέπει να δίνει απαντήσεις στο ποιος υπερέχει σε ποιόν τομέα, σε ποια περιοχή και για πόσο χρονικό διάστημα.

πηγή


Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του Ellada simera.